كەيدە كۇن سايىن دەرلىك حابارلاسىپ وتىراتىن كلارا اپاي ءار كەزدەسكەن سايىن قازاق حالقىنا العىسىن ايتىپ, باتاسىن بەرۋدەن شارشاماي ءوتتى. ول كىسىنىڭ ريزاشىلىعى سونشالىقتى رياسىز ءارى شىنايى بولاتىن.
ء«تۇرىمىز جاپوندارعا ۇقساعان سوڭ سەنىمسىز حالىق رەتىندە ءبىر كۇن, ءبىر ءتۇننىڭ ىشىندە ۇلارداي شۋلاتىپ, تاۋار تاسيتىن پويىزدارعا حالىقتى تيەپ, كوشىرىپ جىبەرگەن. ولگەنى ءولىپ, ولمەگەنى ءولىمشى بولىپ, جولدا ءۇش اي جۇرگەن, قازاقستانعا توقتاعان پويىزداردان 100 مىڭداي كورەي توگىلگەن. وزبەكستانعا ەكى ەسە كوپ قانداستارىمىز كەتكەن. اكە-شەشەم ول كەزدە جاپ-جاس ەكەن, سول پويىزدا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شيەلى اۋدانىنا جەتپەي تۋىپپىن. شەشەمنىڭ ايتۋىنشا, ۆاگوندا بىرەۋ نارەستەنى ورا دەپ جەيدەسىن شەشىپ بەرىپ, بىرەۋ شۇبەرەگىمەن جىرتىپ بەرىپ, دۇنيەگە كەلىپپىن» دەپ باستايتىن اڭگىمەسىن ول كىسى.
«قازاقستان-كورەيا» دوستىق كوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان كلارا الەكساندرقىزىن تىڭ جۇرگەن جەرىنەن كوروناۆيرۋس ىندەتى ج ۇلىپ اكەتكەنى جانعا باتادى.
ال بۇل جولعى بايان – تاريحى قازاقستان كورەيلەرىنىڭ تاعدىرىنان دا تەرەڭ, كورەي تۇبەگىنەن تىس ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا جارىق كورەتىن كورەي باسىلىمى تۋرالى بولماق. وسىدان 111 جىل بۇرىن جارىق كورە باستاعان «قازاق» گازەتىمەن تاعدىرلاس «كورە يلبو» – ەلىمىزدەگى عاسىرلىق تاريحى بار باسىلىمنىڭ ءبىرى. تاعدىرلاس دەيتىنىمىز, بۇل گازەت تە تالاي رەت ءوز حالقىنىڭ باسىنداعى تاۋقىمەتتى جازعانى, جاريالاعانى, ءدىلى مەن ءتىلىن جوقتاعانى ءۇشىن ساياساتتىڭ تەپكىسىن كورگەن, ايىپپۇل ارقالاعان, تالاي سەبەپپەن سان رەت جابىلۋدىڭ از الدىندا تۇرعان...
وتكەن جىلى كورەيلەر وزدەرىنە ءتان ۇيىمشىلدىقپەن «كورە يلبو» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىن ايتا-ايتا جۇرەرلىكتەي اتاپ ءوتتى. جۋرناليستيكاعا ءبىر كىسىدەي ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر دميتري شين 1923 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان بەرگى جۇمىس ىستەگەن گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ اربىرەۋى تۋرالى 409 ەسسە جيناعان ەكەن, عاسىرلىق كۇن اياسىندا «كورە يلبو» گازەتىنىڭ تاريحى» اتتى كىتابى جارىق كوردى.
ەلىمىزدە «جانۋبي قازاقستان» (وزبەك گازەتى), «Deutsche Allgemeine Zeitung» (نەمىس گازەتى), «ۋكراىنسكى نوۆيني» (ۋكراين گازەتى), «ۇيعىر اۆازي» (ۇيعىر گازەتى), «احىسكا» (تۇرىك گازەتى), «كورە يلبو» سياقتى دياسپورالىق مەرزىمدى باسىلىمداردىڭ بولۋى – تاريحي قۇبىلىس دەسەك, ال «كورە يلبونىڭ» بۇگىنگى تىنىسى قانداي؟
قازىرگى «كورە يلبو» گازەتىنىڭ ەڭ العاشقى ءنومىرى 1923 جىلى 1 ناۋرىزدا قيىر شىعىستا «سەنبون» دەگەن اتاۋمەن باسىلىپ, 1937 جىلعا دەيىن رەسەيدەن قونىس تاپقان كورەيلەر ءۇشىن جارىق كورسە, كەيىن قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان رەداكتسيالىق ۇجىمىنىڭ ءبىر بولىگى قىزىلوردا قالاسىنا تۇراقتايدى.
وسى ارادا رەسەي اۋماعىنداعى ەڭ العاشقى كورەياداعى ادام توزگىسىز اشارشىلىق پەن جوقتىقتان, باسقىنشىلىقتان قاشقان 13 كورەي وتباسى 1863 جىلى پايدا بولعان, ەكى جىلدان كەيىن 60, كەلەر جىلى تاعى 100 شاقتى شاڭىراق پايدا بولىپ, كەيىن تۋعان جەرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان كورەيلەر 1872 جىلى ساماركا وزەنىن جاعالاعان «بلاگوسلوۆەننوە» اتتى سەلوعا اينالادى. ال 1904 جىلعا قاراي پريمور ولكەسىندەگى كورەي سەلولارىنىڭ سانى 32-گە جەتسە, 1932 جىلعا قاراي 6 جۋرنال, 7 گازەت جارىققا شىعىپ تۇرعان. سولاردىڭ ىشىندە كەڭ تاراعانى – «سەنبوننان» باستاۋ العان وسى «كورە يلبو».
«گازەتتىڭ تاريحى وتە باي, ول رەسەيدىڭ قيىر شىعىسىنان باستاۋ الادى. ەندى مىنە, ءجۇز جىل وتكەن سوڭ دا ءبىز كىندىك قانىمىز تامعان قازاقستانىمىزدا ەڭبەك ەتىپ, وركەندەپ كەلەمىز. گازەتتىڭ ساقتالىپ, دامىپ كەلە جاتقانى – مەملەكەتىمىزدە قانداي ۇلتتىق ساياسات جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ءدوپ باسىپ ايتاتىن ۇلكەن تاريحي قۇبىلىس», دەيدى «كورە يلبو» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى كونستانتين كيم.
1991 جىلى كورەي گازەتى دە «كورەيا كۇنپاراعى» دەگەن ماعىنا بەرەتىن كورە يلبو» حالىقارالىق باسىلىمىنا اينالدى. ءولىارا كەزەڭنىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, گازەت اتاۋىن ساقتاپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ بۇكىل مەدياكەڭىستىگىنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالدى.
1937 جىلى كورەيلەر قيىر شىعىستان جەر اۋدارىلعان كەزدە «سەنبون» گازەتىن التىنشى رەداكتور تسوي حو ريم باسقارىپ تۇرعان. رەداكتسيا ارداگەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, دەپورتاتسيا قارساڭىندا بۇكىل جۋرناليستەردى نكۆد تۇتقىنداعان كەزدە, رەدكولوگيانىڭ مۇشەسى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى حۆان دون حۋن عانا جالعىز امان قالادى. باسىن ولشەۋسىز قاۋىپ-قاتەرگە تىگىپ ءجۇرىپ, گازەتتىڭ قايتا جارىق كورۋىنە ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەن دە وسى ادام. وكىنىشكە قاراي, حۆان دون حۋن دا ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىننىڭ شەڭگەلىنەن امان شىعا الماپتى. دەگەنمەن قىزىلورداعا دەيىن كورەي شريفتەرىن تىعىپ ءجۇرىپ جەتكىزگەن تەرىم تسەحىنىڭ قىزمەتكەرلەرى – تسوي بون نام, الەكساندرا تيگاي, ۆالەنتينا تە سىندى جانكەشتى ادامداردى بۇگىنگى ۇجىم العىس سەزىممەن ەسكە الادى.
قازاقستاندا جارىق كورۋىن جالعاستىرعان گازەتتىڭ قاينار باستاۋىندا كورەي ۇلتىنىڭ تاڭداۋلى تالانتتارى عانا توعىسىپ قويماي, «كورە» ادەبي قوسىمشاسىندا ۇلتتىڭ ادەبي الەۋەتى – كەيىن ايگىلى اقىن, جازۋشىلارعا اينالعان الەكساندر كان, ستانيسلاۆ لي, گەنريەتتا كان سىندى جاندار گازەتتە قالام تەربەگەنىن ەسكە الۋ پارىز.
ساياساتتىڭ پارمەنىمەن اتاۋىن «لەنين كيچي» دەپ وزگەرتكەن باسىلىمنىڭ 1953 جىلعى شەجىرەسىنە كوز سالساق, قىزىلوردا وڭىرىنەن تىس جەرلەردەگى وقىرماندارى 80%-عا جەتسە, ونىڭ ىشىندە 50%-ى وزبەكستانداعى كورەيلەر ەكەن.
اپتاسىنا ءبىر رەت شىعاتىن باسىلىم ەلىمىزدەگى كورەي دياسپوراسى وكىلدەرىنىڭ رۋحاني دىڭگەگى دەسەك تە بولادى.
الماتى
