قىلمىستىق كودەكستىڭ (قك) مال ۇرلىعىنا قاتىستى بابىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىسكە سايكەس مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار ادام 5 جىلدان 7 جىلعا, ال ەگەر ول ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ بولاتىن بولسا, 10 جىلدان 12 جىلعا دەيىن دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالادى. مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار ادامعا بۇرىنعىداي بىتىمگەرشىلىككە كەلۋ, كەشىرىم قاراستىرىلماعان. ءتورت تۇلىكتى قولدى ەتكەن ادام اباقتىعا قامالىپ, جازاسىن وتەيدى.
تۇركىستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ 70–80 پايىزى مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانادى. مىنە, وسى ءتورت ت ۇلىك مالدى كۇنكورىس كوزىنە اينالدىرعان تۇرعىنداردىڭ دەگبىرىن بارىمتاشىلار قاشىرىپ وتىر. مۇنداي ۇرلىقتى ۇيىمداستىرۋشىلار – كانىگى قىلمىسكەرلەرمەن قاتار, جالعان قۇجات جاسايتىندار, ۇرلانعان مالدى تاسىمالداۋشىلار, قاساپشىلار, قارا بازارداعى الىپ-ساتارلار, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سىبايلاسقان توپ. ۇرىلاردى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تەمىر تورعا توپىرلاتىپ توعىتىپ جاتسا دا, ءتورت ت ۇلىكتى قولدى ەتۋشىلەر تىيىلار ەمەس.
تۇركىستان وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى بۇل وڭىردە مال ۇرلىعى 11 پايىزعا ازايعان. ايتالىق, وتكەن جىلدىڭ 12 ايىندا مال ۇرلىعىمەن اينالىسقان 27 قىلمىستىق توپ قۇرىقتالدى جانە ولاردىڭ وسى قىلمىستىڭ 90 فاكتىسىنە قاتىسى بار ەكەنى دالەلدەندى. تۇرعىنداردىڭ ۇرلانعان 600-دەن استام مالى قايتارىلدى. ارينە, بۇل – قۋانتارلىق جاعداي. دەسە دە, ءتورت ت ۇلىگى ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا قولدى بولعانىن ايتىپ شاعىمدانۋشىلار ءالى دە كوپ.
جاقىندا 14 جىلقىنى ۇرلاعان تۇركىستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ۇستالدى. ءۇش قىلمىسكەردىڭ ءبىرى – مالدى ساتىپ الۋشى. مال ۇرلاعاندار جابىرلەنۋشىگە جالپى 4 ميلليون تەڭگەدەن اسا شىعىن كەلتىرگەن. «تۇركىستان پد كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وبلىستىڭ جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى بارىسىندا مال ۇرلىعىمەن اينالىسقان توپقا توسقاۋىل قويدى. «مال ۇرلاۋشىلاردىڭ بايدىبەك اۋدانىندا ورنالاسقان جايىلىمنان 14 جىلقىنى جىمقىرعانى انىقتالدى. كۇدىكتىلەردىڭ ءبىرىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىن ءتىنتۋ بارىسىندا ۇرلانعان جىلقىلاردى, گازەل اۆتوكولىگىن جانە باسقا دا زاتتاي دالەلدەمەلەردى تاركىلەدى. سونداي-اق ولاردىڭ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىندا باسقا دا ەكى مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا مال ۇرلىعى فاكتىسى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەپ مالىمدەدى تۇركىستان وبلىسى پد ءباسپاسوز قىزمەتى.
تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ءبىر تۇرعىنى جايىلىمدا جۇرگەن 69 باس جىلقىسى جوعالعانىن حابارلاعان. ءوز بەتىنشە ىزدەپ تابا الماعان سوڭ, ءبىر كۇننەن كەيىن پوليتسەيلەردەن كومەك سۇرايدى. اتالعان جايت بويىنشا جەدەل ۋاكىلدەر مەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى جىلقىلاردى ىزدەستىردى. ءموبيلدى توپتارعا ءبولىنىپ, ءۇي جانۋارلارىنىڭ بارۋى مۇمكىن دەگەن ايماقتار تولىعىمەن تەكسەرىلدى. وسىلايشا, تاۋلىك بويى ءۇزىلىسسىز جۇرگىزىلگەن تىڭعىلىقتى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جوعالعان جىلقىلار 40 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى كورشىلەس سايرام اۋدانىنداعى ەگىستىك القابىنان تابىلدى. ساقشىلار 69 باس جىلقىنى يەسىنە تاپسىردى.
سونداي-اق ساۋران اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە جەرگىلىكتى تۇرعىن مال ۇرلىعىنىڭ قۇربانى بولعانى جونىندە ارىزدانعان. ەر ادامنىڭ ايتۋىنشا, قوراسىندا تۇرعان 33 قويىن بەلگىسىز بىرەۋ ۇرلاپ كەتكەن. جابىرلەنۋشىگە 2 ميلليون تەڭگەگە جۋىق شىعىن كەلگەن. اقپارات الىسىمەن پوليتسەيلەر جەدەل-تەرگەۋ توبىن قۇرىپ, وقيعا ورنىنا جەتتى. جاقىن ماڭداعى بارلىق اۋماق پەن جايىلىمدى ارالاپ, كورگەن-بىلگەندەردەن جاۋاپ الدى. تىڭعىلىقتى جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە ءتارتىپ ساقشىلارى 22 مەن 25 جاستاعى ەكى كۇدىكتىنى ۇستادى. بەلگىلى بولعانداي, كۇدىكتىلەر تۇنگى ۋاقىتتا قورادا تۇرعان مالداردى اۆتوكولىككە تيەپ الىپ كەتكەن. ۇرلانعان مالداردى بازارعا اپارىپ ساتىپ جىبەرگەن. ال تۇسكەن اقشانى ەكەۋارا ءبولىسىپ, باس پايدالارىنا جاراتقان. تەرگەۋ بارىسىندا كۇدىكتىنىڭ ءبىرى بۇرىن سوتتى بولعانى انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا ەكى كۇدىكتى قاماۋعا الىنىپ, ولارعا قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار كەلەس اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە التى اۋىل تۇرعىنى ارىزداندى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, بەلگىسىز بىرەۋلەر ولاردىڭ ءىرى قارا مالدارىن قولدى ەتكەن. جوعالعان مالدارىن تۇرعىندار ءوز كۇشتەرىمەن ىزدەگەن, الايدا ناتيجە بولماعان سوڭ, پوليتسياعا شاعىمدانعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اتالعان فاكتىنى قك-ءنىڭ 188-1-بابى «مال ۇرلىعى» بويىنشا تىركەپ, جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە مال ۇرلىعىن جاساعانداردىڭ ىزىنە شىعىپ, ەكى ازاماتتى ۇستادى. ۇرىلار جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جايىلىمداردا قاراۋسىز قالعان جانە قورادا تۇرعان ءتورت ت ۇلىگىن جىمقىرىپ, جۇك كولىگىمەن ارتىپ اكەتكەن. جۇمىسسىز جۇرگەن جاس جىگىتتەر جابىرلەنۋشىلەرگە 2,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە شىعىن كەلتىرگەن.
تۇلكىباستىق پوليتسەيلەر اۋدان ايماقتارىندا مال ۇرلىعىن توقتاتۋ ماقساتىندا ءجيى رەيد جۇرگىزىپ كەلەدى. پوليتسەيلەر وسىنداي كەزەكتى جۇمىس بارىسىندا ءسارىتور اۋلىنا بارا جاتقان جولدا كۇدىك تۋدىرعان, جىلقى مىنگەن ەر ادامدى توقتاتادى. اڭگىمەلەسۋ كەزىندە كۇدىكتى سۇراقتاردان جالتارىپ, مالدىڭ وزىنە تيەسىلى ەكەنىن ايتىپ, مۇمكىندىگىنشە كەتۋگە اسىققان. وسى ساتتە پوليتسياعا جەرگىلىكتى تۇرعىننان مال ۇرلىعى جونىندە ارىز تۇسەدى. ايەل ادامنىڭ ايتۋىنشا, تۇنگى ۋاقىتتا قوراسىنان بايلاۋلى تۇرعان جىلقىسىن بەلگىسىز بىرەۋ ۇرلاپ كەتكەن. پوليتسەيلەر العان اقپاراتتان كەيىن جىلقىنىڭ سيپاتىن سالىستىرا كەلە, مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن وزدەرى توقتاتقان ەر ادامدى تۇتقىندايدى. تەكسەرۋ بارىسىندا ول اۋداننىڭ جۇمىسسىز, بۇرىن سوتتى بولعان تۇرعىنى بولىپ شىقتى. قولدى بولعان مالدى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءوز يەسىنە قايتارىپ بەردى.
مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا تۇركىستان وبلىسىندا 2021 جىلدان بەرى ۇشجاقتى – شارۋاشىلىق يەسى, مال باعۋشى مەن اكىمشىلىك اراسىنداعى كەلىسىمشارت قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. ولار ءوزارا بىرلەسكەن تۇردە جۇمىس ىستەيدى. ياعني اكىمدىك وكىلدەرى شارۋاشىلىق يەسىنە سەنىمدى مال باعۋشىنى حقكو بويىنشا تىركەپ, مال جايۋعا ارنالعان ارنايى جەردى بەلگىلەپ, شارۋاشىلىق يەسىنە تاپسىرادى. سونىمەن قاتار وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا ارنايى مەسسەندجەرلىك چات ءادىسى قولدانىسقا ەنگەن. اتالعان الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تۇرعىندار جوعالعان مالىنىڭ فوتوسۋرەتىن ءتۇسىرىپ جىبەرەدى نەمەسە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قاراۋسىز جۇرگەن ءتورت ت ۇلىكتى بايقاپ قالسا, سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, وسى چاتقا سالادى. ءوزىنىڭ جوعالعان مالىن تانىعان ازامات قايتارىپ الادى. بۇل – مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋعا توسقاۋىل بولاتىن, سەپتىگىن تيگىزەتىن شارا.
راۋشان پەرنەحانقىزى,
جۋرناليست
تۇركىستان وبلىسى
