كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
بۇل ۇدەرىستەن ءبىزدىڭ ەل دە شەت قالمادى. قازاقستاندا كورسەتكىش 12,5 پايىزعا, ياعني 2 ترلن تەڭگەگە جەتتى. 2023 جىلى جالپى ساۋدا كولەمىندەگى ەلەكتروندىق كوممەرتسيا ۇلەسى 3,6%-دان 12,5%-عا دەيىن ءوستى. 2030 جىلدارى بۇل كورسەتكىش 20%-عا كوتەرىلەدى دەگەن ءۇمىت بار.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 2-3 جىلدا بولشەك ساۋداداعى ەلەكتروندى الىس-بەرىستىڭ ۇلەسى 15%-عا ارتقان.
«قازىر بولشەك ساۋدا نارىعىندا 1,5 ملن ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر. 2027 جىلعا قاراي بازارداعى 700 مىڭداي ادامدى ەلەكتروندى ساۋداعا بەيىمدەۋ كەرەك بولادى. بازاردا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىساتىن ادامنىڭ بارلىعى – قاراپايىم ساۋداگەرلەر. قازىردەن باستاپ ولارعا ەلەكتروندى ساۋداعا بەيىمدەلۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ ءجۇرمىز», دەدى مينيستر.
Freedom Holding ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر نارىق قاتىسۋشىلارى ءوز ونىمدەرىنىڭ اسسورتيمەنتىن كەڭەيتىپ, جاڭا تاۋار جەتكىزۋشىلەرىن تارتىپ جاتىر. اسىرەسە ەرەسەكتەرگە ارنالعان كيىمدەر مەن اياقكيىمدەر ونلاين-الاڭداردا ءجيى ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ ساناتىنا اينالا باستاعان. ينتەرنەت-الاڭداردا تۇتىنۋشىلاردىڭ ەڭ بەلسەندى توبى, ياعني ايىنا 2-3 رەت نەمەسە ودان دا كوپ ساۋدا جاسايتىندار (heavy users) – 16-24 جاس ارالىعىنداعى جاستار جانە كىرىسى جوعارى توپتار ەكەن. كىرىسى تومەن جانە ەرەسەك تۇتىنۋشىلار (45-55 جاس) تاۋاردى جارتى جىلدا ءبىر رەت جانە ودان سيرەك ساتىپ الاتىن اۋديتوريانىڭ نەگىزىن قۇرايدى.
وتاندىق ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىندا Wildberries (59,1%) جانە Kaspi ينتەرنەت-دۇكەنى (54,8%) ۇستەم تۇر. ولار سوڭعى 12 ايدا رەسپوندەنتتەر قولدانعان ينتەرنەت-الاڭدار اراسىندا ءابسوليۋتتى كوشباسشى اتاندى. كوپشىلىك Wildberries ماركەتپلەيسى ارقىلى ساندىك كوسمەتيكا, گيگيەنا قۇرالدارى جانە تۇرمىستىق حيميا, توقىما جانە اكسەسسۋارلار, كيىم جانە ويىنشىقتار ساتىپ السا, Kaspi ارقىلى تەحنيكا مەن گادجەتتەردى تاڭدايدى. جالپى, Kaspi 5 باعىت بويىنشا كوشباسشى. ايتا كەتۋ كەرەك, تەحنيكا مەن گادجەتتەردى ساتىپ الۋعا ارنالعان پلاتفورمالار اراسىندا تۇتىنۋشىلار Kaspi.kz پەن AliExpress-تەن باسقا, Sulpak, Mechta.kz, TechnoDom سەكىلدى جەرگىلىكتى جەلىلەردى تاڭداپ جاتادى. Kaspi Travel جانە Aviata.kz پلاتفورماسى – كولىك بيلەتتەرى بويىنشا, Ticketon پلاتفورماسى بوس ۋاقىت بويىنشا تاۋارلاردىڭ ءتيىستى ساناتتارى جاعىنان كوش باستاپ تۇر.
ساراپشى گاۋحار ەرمەكقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى ورتالىق ازيادا, ونىڭ ىشىندە قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستاندا جاڭادان قوسىلعان كليەنتتەر سانى – 223%-عا, تولەم سانى – 197%-عا وسكەن. كاسىپورىنداردىڭ 36%-ى كەيىنگى جىل ىشىندە كاسساسىز كاسسانى ەنگىزگەن. 44%-ى ونى ءدال قازىر پايدالانىپ جاتسا, 21%-ى 2024 جىلى ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرادى.
Freedom Finance Global تالداۋشىسى اڭسار ابۋەۆ تۇرعىندار اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناماسىنىڭ باستى ماقساتى e-commerce سالاسىنداعى تۇتىنۋشىلىق مىنەز-ق ۇلىق ترەندتەرىن زەردەلەۋگە باعىتتالعانىن ايتتى.
«دەرەكتەر كورسەتكەندەي, ينتەرنەت-الاڭدى تاڭداۋ ولشەمشارتتارىنىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاۋار اسسورتيمەنتى, تاۋار باعاسى جانە تولەم ءتاسىلىنىڭ وزگەرگىشتىگى ەڭ ماڭىزدى بولىپ سانالادى. ونلاين-الاڭداردا ساۋدا جاساماس بۇرىن, پايدالانۋشىلار كوبىنە تاۋار تۋرالى پىكىرلەردى وقيدى (83,6%), ءارتۇرلى دۇكەندەگى تاۋار قۇنىن سالىستىرادى (69%) جانە تاۋار سۋرەتىن قارايدى (59,7%). تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاۋاردىڭ بولجامدى قۇنىن ىزدەۋ, سيپاتتاماسىنا ءمان بەرۋ, قالاعان تاۋارعا جەڭىلدىكتەردى قاداعالاۋ, تاۋاردى ساتىپ الاتىن ينتەرنەت-دۇكەننىڭ ءوزىن تىكەلەي تاڭداۋ, ۇقساس تاۋارلاردى سالىستىرۋ, جەتكىزۋ ءتاسىلى مەن قۇنى تۋرالى اقپاراتتى ىزدەۋ, ءوز بەتىنشە الىپ كەتۋ مۇمكىندىگى جانە دۇكەندەر تۋرالى پىكىر اسا ماڭىزدى», دەيدى ا.ابۋەۆ.
ساراپشى سوزىنشە, ەل تۇرعىندارى ازىق-ت ۇلىك پەن مەديتسينالىق تاۋارلارعا ارنالعان ونلاين پلاتفورمالارداعى ونىمدەردەن ءجيى باس تارتادى. قوعامدا ول جايلى «كونترافاكتىلىك ءونىم» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. پايدالانۋشىلار تاپسىرىس ءۇشىن تولەم جاساماس بۇرىن ءونىمنىڭ فۋنكتسيونالدىعى مەن جاي-كۇيىن تەكسەرە الماۋىنا بايلانىستى ۇلكەن جانە قىمبات ساتىپ الۋدى كەيىنگە قالدىرا بەرەتىن كورىنەدى. ساتىپ الۋشىنىڭ پورترەتى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ وتكەن ا.ابۋەۆ 16-19 جاس ارالىعىنداعى ادامدار ساندىك كوسمەتيكا مەن پارفيۋمەرياعا (42,2%), سومكەلەرگە, بەلدىكتەرگە جانە اكسەسسۋارلارعا (34,4%), سونداي-اق كيىم-كەشەكتەرگە ءجيى نازار اۋداراتىنىن اتاپ ءوتتى.
20-24 جاس ارالىعىنداعى جاستار اراسىندا كومپيۋتەر مەن نوۋتبۋككە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. 35-44 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار تۇرمىستىق تاۋارلاردى باسقا توپتارعا قاراعاندا كوبىرەك (35,7%) جانە كومپيۋتەرلىك تەحنيكانى سيرەك ساتىپ الادى.
تۇتىنۋشىلاردى ونلاين-الاڭنىڭ قوسىمشا ىنتالاندىرۋشى فاكتورلارىنىڭ ىشىندە نەگىزىنەن بونۋستار نەمەسە كەشبەك (62,3%) جانە تەگىن جەتكىزۋ قىزمەتى (58,9%) قىزىقتىرادى. ساتىپ الۋشىلاردى سونداي-اق پروموكود نەمەسە كۋپون بويىنشا جەڭىلدىكتەر (29%), «2+1» ناۋقانى جانە بەلگىلى ءبىر تاپسىرىس سوماسىندا (22,3%) جاساعان ساۋدا ءۇشىن سىيلىقتار قىزىقتىرا الادى. رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى (87,3%) ساتىپ الىنعان تاۋار مەن كورسەتىلگەن قىزمەت تۋرالى ايتىپتى, بۇل پىكىردى ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ ۇشتەن بىرىنەن استام ۇلەسى (35,7%) قولداعان, 51,6%-ى قالىس قالعان.
«ونلاين-الاڭداردا ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردى الۋدىڭ ەڭ تانىمال فورماتتارى – دۇكەننەن نەمەسە تاپسىرىستاردى الۋ ورنىنان ءوز بەتىنشە الىپ كەتۋ, كۋرەر ارقىلى جاي جەتكىزۋ قىزمەتى جانە پوستامات ارقىلى الۋ. ونلاين-الاڭداردى تۇتىنۋشىلار كۋرەر ارقىلى جەتكىزۋدىڭ جاي, شۇعىل جانە جاناسۋسىز سياقتى ءتۇرلى فورماتىنا كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتادى», دەيدى ا. ابۋەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن سيرەك كەزدەسەتىن, ەكسكليۋزيۆتى تاۋارلاردى ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ السا, ەندى بارلىعىن دەرلىك ونلاين ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋ ءۇشىن قويما مەن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ قاجەت. مۇنداي كوممەرتسيا نەگىزىنەن سوڭعى ساتۋ ارناسى رەتىندە قاراستىرىلىپ, تاۋارلاردى ودان ءارى ترانزيتتەۋگە, سىرتقى ساۋدا الاڭدارىنان تاۋارلاردى ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە, شەتەلدىك تاۋارلاردى قازاقستاندىق ساتىپ الۋشىلارعا جەتكىزۋ مەرزىمىن 60 كۇننەن 7 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ساراپشى ارسەن ارەنوۆ سمارتفون ينتەرنەتكە كىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرىلعىسىنا اينالىپ, وفلاين سۋپەرماركەتتەر مەن جەكە ساۋدا جەلىلەرى ونلاينعا اۋىسىپ, ءوزى تاسىمالداۋ نەمەسە ساتىپ الۋلاردى ينتەرنەت ارقىلى راسىمدەۋ ايماقتارىن اشۋعا كىرىسكەنىن ايتادى. الايدا ەلىمىزدىڭ نەگىزگى بولىگى ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋعا جارامايتىن 2G تەحنولوگياسىمەن قامتىلعان. Nasdaq مالىمەتتەرى بويىنشا, 2040 جىلعا قاراي بارلىق ساتىپ الۋدىڭ 95%-ى ينتەرنەتتە جاسالادى.
ء«بىز ەلىمىزدىڭ ەڭ شالعاي اۋىلدارىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس «قولجەتىمدى ينتەرنەت» مەملەكەتتىك جوباسىنان ۇمىتتەنىپ وتىرمىز. ەندىگى ءۇردىس 2-3 جىل ىشىندە 5G ستاندارتىنىڭ جاڭا ۇيالى بايلانىس وپەراتورىن جاساۋعا باعىتتالۋ كەرەك», دەيدى.
سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ ەلەكتروندى كوممەرتسيانىڭ بولاشاعىن جاساندى ينتەللەكت, VR/AR (تولىقتىرىلعان شىندىق, ارالاس شىندىق) تەحنولوگيالارى, وزىق لوگيستيكا جانە كوپ ارنالى بولشەك ساۋدانىڭ بولاشاعىنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى, دەيدى ساراپشى. ونىڭ ۇستىنە, نارىق دامىعان سايىن وتاندىق ويىنشىلار ورتالىق ازيا نارىعىنا شىعىپ, بۇكىل ەۋرازيا ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكالىق ينتەگراتسياسىنا ىقپال ەتە وتىرىپ, ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسيا مەن ساۋدادا ايماقتىق كوشباسشىعا اينالادى دەگەن ءۇمىت بار.
الماتى
