«ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى

ايتالىق, احمەت باي­تۇرسىن ۇلى وقۋلىقتارىندا لەكسيكالىق تاقىرىپ­قا باسىمدىق بەرىلمەي, تىل­دەگى زاڭ­دى­لىقتى, نورما-گرامماتيكانى ۇيرەتۋگە تىرىسقان. ال وزگە ۇلت وكىل­­دە­­رىنە قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن وقۋ­­لىقتار مەن وقۋ قۇرالدارىندا لەك­­سي­كالىق تاقىرىپتار بەرىلىپ, تىلدەگى جۇيە قو­سىمشا تۇسىندىرىلگەن. پەدا­گوگيكا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەح­نولوگياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇر­شا ورازاقىنوۆا قازىرگى جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنداعى قاتەلىكتەردىڭ سالدارىنان بالالار ساۋاتسىز جازىپ, قاتە سويلەپ جۇرگەنىن ايتا كەلىپ:«ساراپتاما جاساۋ ارقىلى مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ كوبىندە بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگى ەسكەرىلمەگەنىنە كوز جەتكىزدىم. سونداي-اق كىتاپتاردا بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن, تانىمىن, جالپى سوزدىك قورىن بايى­تاتىن دۇنيەلەر دە جوقتىڭ قاسى. ساۋات­سىزدىقتى گرامماتيكاسىز جويا المايمىز. سەبەبى گرامماتيكا دەگەنى­مىزدىڭ ءوزى – ساۋاتتى جازۋ مەن سويلەۋدىڭ تىرەگى. الاش زيالىلارى دىبىسپەن جاتتىقتىرۋدى, وقىتۋدىڭ ءتۇرلى ءتاسىلىن ۇسىنعاندا «مىندەتتى تۇردە گرامماتيكاعا سۇيەنۋ كەرەك» دەگەندى بىلمەستىكتەن ايتىپ وتىرعان جوق», دەيدى.

گرامماتيكانى وقىپ, تۇسىنگەن بالا تىلدەگى جۇيەنى مەڭگەرەدى. ا.باي­تۇرسىن­ ۇلىنىڭ: ء«تىل ۇيرەتۋ» دەگەنگە وقۋ ۇي­رە­تۋ, جازۋ ۇيرەتۋ, سويلەۋ ۇيرەتۋ كىرە­دى. سويلەۋدى ايرىقشا ۇيرەتپەي-اق اۋەلى اتا-اناسىنان, ونان كەيىن اينا­لا­سىنان ۇيرەنىپ ءبىلىپ كەتەدى. وقۋ مەن جازۋ ونداي ەمەس, بۇلار ايرىقشا ۇيرەتۋدى كەرەك قىلادى», دەۋى بەكەر ەمەس. پسيحولينگۆيستەر بالا مەكتەپكە بارماستان بۇرىن ءتىلدى مەڭگەرىپ الاتىنىن ايتادى. سەبەبى قازاق بالاسى مەكتەپكە بارماي-اق ءسوز تاپتارىن, سويلەم مۇشەلەرىن اجىراتا الماسا دا, ويىن جەتكىزۋ ءۇشىن بايانداۋىشتى سويلەمنىڭ سوڭىنا, باستاۋىشتى ودان بۇرىن قويسا, انىقتاۋىش مۇشەنى باستاۋىشتان بۇرىن قويادى. بالانىڭ تىلدىك ساناسىندا سحەما-ۇلگى قالىپتاسادى. سونىڭ نەگىزىندە ول سويلەم قۇراپ جاتتىعادى. زات ەسىمنىڭ نارسەنىڭ اتىن, سىن ەسىمنىڭ زاتتىڭ بەلگىسىن بىلدىرەتىنىن تولىق بىلەدى. مەكتەپكە بارعان سوڭ ولاردىڭ قانداي سويلەم مۇشەسى ەكەنىن تۇسىنەدى, وقىپ, جازىپ ۇيرەنەدى. ءبىر ءتىلدى ۇيرەتكەندە ءتيىمدى بولعان ءادىس-ءتاسىل باسقا ءتىل ءۇشىن ونشا ءتيىمدى بولماۋى مۇمكىن. سەبەبى ءار ءتىلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار, وزىندىك جۇيەسى بار. سول سەبەپتى الاش زيالىلارى ءتىل ۇيرەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرگەن. ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلى: «ۇيرەتۋ ونەر بولعان سوڭ, انا ءتىلىن ۇيرەتۋ, بۇ دا – ونەر. ولاي بولسا, باسقا ونەرلەردە بولعان سىندار مۇندا دا بولماق.ءتىل – تىر­شىلىك قۇرالى. ءتىل ۇيرەتۋ (وقۋ, جازۋ, سويلەۋ ۇيرەتۋ ماعىنادا) – سول تىر­شى­لىك قۇرالىن جۇمساۋدى ۇيرەتۋ. ولاي بولسا, ءتىل ۇيرەتۋ ونەرى تۇرمىس ونەرى بولماق. تۇرمىس ونەرى ءوزىنىڭ تۇر­مىستاعى بايلاسقان نارسەسىنىڭ تۇرىنە قاراي تۇرمىسپەن بىرگە وزگەرمەك. ءتىل ۇيرەتۋ تۇرمىس ونەرى بولعان سوڭ, مۇنىڭ دا تاسىلدەرى ماشينا تەتىكتەرى سياقتى تۇرمىس كەرەك قىلۋىنشا وزگەرىپ تۇرادى. بىراق وزگەرگەندە بۇتىندەي تاسىلدەرىنىڭ ءبارى جاڭالانبايدى. جاڭاسى از بولىپ, كوبى بۇرىنعى تاسىلدەردىڭ جاڭادان جاناستىرىپ, ۇيلەستىرۋى بولادى», دەپتى.

قازىر اتا-انا بالاسىنا بالاباقشا­دان باستاپ اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتكىسى كەلە­دى. اكادەميك ر.سىزدىق پەن پروفەس­­سور ز.احمەتجانوۆا سەكىلدى عالىمدار­دىڭ زەرتتەۋلەرىندە جان-جاقتى دالەل­دەن­گەندەي, بالا شەت ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن الدىمەن انا ءتىلىن تولىق مەڭگەرۋى ءتيىس. جاپون عالىمدارى باستاۋىش سىنىپ­تا بالاعا انا ءتىلىن عانا ۇيرەتەدى. پرو­فەسسور ن.ورازاقىنوۆا: ء«ۇش تىلدى­لىكتى جەلەۋ ەتىپ, بالعىندارىمىزعا با­­لا­باق­شادان باستاپ, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋ بىزگە ەشبىر پايدا تيگىزبەيدى. ءبى­لىم سالاسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان باسشىلار وسى ماسەلەنى ەسكەرۋگە ءتيىس. كەز كەلگەن نارسەنى قولدانىسقا ەنگىزبەس بۇرىن الدىمەن ساراپتاپ العانىمىز ءجون ەدى. ال بىزدە ەشبىر ەكسپەريمەنت جۇرگىزىلمەي-اق, باعدارلامانىڭ بارلىعى قولدانىسقا بىردەن ەنەدى. نەگىزىنەن ورىس ءتىلىن 4-سىنىپتان, اعىلشىن ءتىلىن 5-سىنىپتان باستاساق, وقۋشىنىڭ ءتىل ۇيرەنۋى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسادى. بالا كەز كەلگەن ەكىنشى نەمەسە ءۇشىنشى ءتىلدى مەڭگەرۋىنە ءوزىنىڭ انا ءتىلىنىڭ نەگىزىنە سۇيەنۋى كەرەك. وكىنىشتىسى سول, بىزدە انا ءتىلىنىڭ نەگىزى باستاۋىشتان دۇرىس قالانبايدى... قازاق ەلىندەگى كەز كەلگەن مەكتەپتە ەڭ ءبىرىنشى قازاقتىڭ ءتىلى تۇرۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ارمانىمىز – جوعارى دارەجەدەگى مەكتەپتەرمەن باسەكەلەسە الاتىن شىنايى قازاق مەكتەبىن قالىپتاستىرۋ. ەلىمىزدە الاش ارىستارىنىڭ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدى ماقسات تۇتقان ناعىز قازاق مەكتەپتەرىنىڭ نەگىزىن بۇگىننەن باستاپ قالاۋىمىز كەرەك», دەپ تۇجىرىمدايدى.

ن.ورازاقىنوۆا ءار ۇلتتىڭ وزىنە ءتان تانىم-تۇسىنىگى بولاتىندىقتان, ءوزىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەمىزدى ايقىنداپ, وزگە ەلدىڭ وزىمىزگە قاجەتتىسىن سۇرىپتاپ الا­تىن ۋاقىت جەتكەنىن ايتادى. ا.باي­تۇرسىن ۇلى, ج.ايماۋىت ۇلى, م.جۇ­ماباەۆ, ت.شونان ۇلى, ءا.ەرمەكوۆ سەكىلدى الاش ارداقتىلارىنىڭ ۇستانىمىن باس­شىلىققا الىپ جاساعان عالىمنىڭ «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگيا­سى ءبىلىم سالاسىندا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت قولدانىلىپ كەلەدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە «تىلدىك تالداۋ تەحنولوگياسى» دەگەن ەلەكتيۆتى ءپان ن.ورازاقىنوۆا ۇسىنعان «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىنىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. 4-كۋرستارعا ۇسى­نىلعان بۇل پانگە ستۋدەنتتەردىڭ قىزى­عۋشىلىعى جوعارى. قازاق ءتىلىنىڭ فونەتيكاسى, لەكسيكولوگياسى, ءسوزجاسامى, مورفولو­گياسى, سينتاكسيسىنە ارنالعان تەوريالىق پاندەردەن كەيىن جۇرگىزىلەتىن بۇل پاندە ستۋدەنتتەر ساتىلى كەشەندى تال­داۋ تەحنولوگياسىن پايدالانىپ, ءار سا­تى بويىنشا بارلىق ەرەجەگە ساي­كەس تەوريالىق ۇستانىمدى مىسالمەن بەكىتىپ, تاجىريبەمەن ۇشتاستىرادى.

باستاپقىدا تەحنولوگيا «قازاق ءتىلى» ءپانى بويىنشا ەنگىزىلىپ, وقۋشىلارعا قازاق ءتىلىنىڭ دىبىس قۇرامى, ءسوز قۇرامى, گرامماتيكالىق قۇرىلىسى, ادەبي ءتىل نورماسىن ۇيرەتىپ, دۇرىس سويلەۋ, ساۋات­تى جازۋ داعدىسىن قالىپتاستىردى. «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىندا ءتىل ءبىلىمىنىڭ بارلىق سالاسى قامتىلعان. ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىز­دەلگەن ديداكتيكالىق ماتەريالدا تىلدىك بىرلىكتەر جۇيەلىلىكپەن بەرىلگەندىكتەن, وقۋشىلار ماتەريالدى قۇرعاق بايانداپ قانا قويماي, تانىمدىق تۇرعىدان مول اقپارات الادى. دۇرىس سويلەۋ قاعيداسىن مەڭگەرەدى. تەحنولوگيانىڭ اۋقىمى كەڭەيۋى ناتيجەسىندە بۇگىندە 10 پانگە ەنگىزىلىپ وتىر. تەحنولوگيا ءبىلىم بەرىپ, شەبەرلىك, داعدى قالىپتاستىرۋمەن قاتار وقۋشىلاردىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپ­تاسۋىنا, ويلاۋ, ەستە ساقتاۋ, قيالداۋ, ەلەستەتۋ سياقتى قابىلەتىنىڭ دامۋىنا يگى ىقپال ەتەدى. بالانىڭ وقۋعا دەگەن قۇل­شىنىسىن ارتتىرىپ, ىزدەنۋشىلىك, زەرتتەۋشىلىك قابىلەتىن شىڭدايدى. سونداي-اق وسى تەحنولوگيامەن جازىلعان «تىلدىك بىرلىكتەردى ساتىلاي كەشەندى تالداۋ» اتتى وقۋ قۇرالىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپ مۇعالىمدەرى دە پايدالانادى. بۇل تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ اراسىندا ءوزارا سىيلاستىق,تۇسىنىستىك, ارىپتەستىك قاتىناس ورنايدى.

«ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى الدىمەن باستاۋىش سىنىپ­تىڭ «قازاق تىلىنە» ەندى. عالىم ن.ورا­زاقىنوۆا ج.ايماۋىت ۇلىنىڭ: «انا ءتىلىن مەڭگەرۋ – سوزدەردى جاتتاتۋ, ولاردىڭ جۇيەسىن, وزگەرۋ زاڭدارىن ءبىلۋ عانا ەمەس, ءتىل ۇيرەنۋمەن بىرگە بالا ءتىلدىڭ سانسىز كوپ ۇعىمىن, ويىن, سەزىمىن, سۇلۋ ۇلگىسىن, ويلاۋ جۇيەسىن, وي ءپالساپاسىن دا مەڭگەرەدى. بالا وقىتۋدى تىلدەن باس­تايدى. باستاۋىش مەكتەپتىڭ كوبىنەسە اينالدىراتىن وقۋى – تىلدىك مۇشەلەردى نىق ءبىلدىرىپ, بالانىڭ ءتىلىن بايىتۋ. ورتا دارەجەلى مەكتەپتە ۇنەمى ءتىلدى جاتتىقتىرۋ, داعدىلاندىرۋ كەرەك. ءار ساباق, ءار ءپان ءبىر جاعىنان وزىنە حاس ماقسۇتىن كوزدەسە, ەكىنشى جاعىنان ءتىل تۇزەۋگە, ءتىل ساباعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋعا تىرىسۋ كەرەك. بالا سويلەگەندە, جازعاندا, ءتىلدى دۇرىس قولدانۋعا – ءار وقىتۋشىنىڭ, ءار مەكتەپتىڭ مىندەتى», دەگەن قاعيداسىن نەگىزگە الىپ, تىلدىك بىرلىكتەردى 10 دەڭگەي بويىنشا تالداۋدى ماقسات ەتەدى. ءبىرىنشى دەڭگەيدە ايتىلىم مەن جازىلىم نەگىزگە الىنادى. بۇل دەڭگەيدە عالىم قازاق ءتىلىنىڭ جۇيەسىن, ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇستانىمىن باسشىلىققا الىپ, دىبىسپەن جات­تىقتىرۋ ءادىسىن ۇستانادى. ەكىنشى دەڭگەيدە تىڭدالىم مەن ايتىلىمعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, ءتىل ءبىلىمىنىڭ سالالارى تىرەك سىزباداعى ۇلگىگە سايكەس اۋىزشا باياندالادى. وقۋشىلار ءبىر-ءبىرىنىڭ جاۋابىن تىڭداپ, قاتەلىكتەرىن تۇزەتەدى. ءۇشىنشى دەڭگەيدە وقۋشىلار اۋىزشا تالداۋ ارقىلى ديالوگتى تالداۋ, كەرى تالداۋ ءتۇرىن مەڭگەرەدى. ءتورتىن­شى دەڭگەيدە شارتتى بەلگىلەرمەن جۇمىس ىستەۋگە داعدىلانادى. بەسىنشى دەڭگەيدە بەلگىسىزدىكپەن ورنەكتەلگەن تاڭبالاردى اجىراتىپ, دۇرىس بايانداۋدى ۇيرەنەدى. التىنشى دەڭگەيدە ساتىلاي كەشەندى تالداۋ ارقىلى مەڭگەرگەن ءبىلىمىن جاتقا جازادى. تاپسىرما ءار وقۋشىعا بەرىلىپ, ورفوگرافيالىق, پۋنك­­تۋاتسيالىق قاتەلەردىڭ جىبەرىلمەۋى قاداعالانادى. جات جازۋ ءبىر وقۋ جىلىندا ەكى رەت جۇرگىزىلەدى. جەتىنشى دەڭ­گەيدە وقۋشىلار بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارا­لىعىندا دۇرىس تالداپ شىعۋى كەرەك بولادى. تالداۋلار جۇيەلى تۇردە جۇر­گىزىلسە, وقۋشىلار 7–15 مينۋت ارالى­عىندا ءتىل ءبىلىمىنىڭ بارلىق سالاسى بويىن­شا تالداپ شىعادى. سەگىزىنشى دەڭ­گەي­دە وقۋشىلاردى كومپيۋتەرمەن جۇمىس ىستەي بىلۋگە باۋلۋ كوزدەلەدى. توعى­زىنشى دەڭگەيدە تەست تاپسىرمالارى بەرىلىپ, وقۋشىنىڭ ءبىلىمدى قانشالىق مەڭگەرگەنى تەكسەرىلەدى. ونىنشى دەڭ­گەيدە وقۋشىنى شىعارماشىلىققا باۋلۋ ماقسات ەتىلەدى.

«ساتىلاي كەشەندى تالداۋ» تەحنولو­گياسى عىلىميلىق, جۇيەلىلىك, دەڭگەيلىك, سانالىلىق, بەلسەندىلىك, ساباقتاستىق, شىعارماشىلىق ويلاۋدى قالىپتاستىرۋ, تاربيەلىك سياقتى ۇستانىمدارعا نەگىز­دەلگەن. «تاربيەدەگى ماقسۇت – «ادام» دەگەن اتتى قۇر جالا قىلىپ جاپسىرماي, شىن ماعىناسىمەن ادام قىلىپ شىعارۋ», دەپ م.جۇماباەۆ ايتقانداي, بالانى وقىتۋداعى نەگىزگى ماقسات – بەلگىلى ءبىر ءپان بويىنشا جالاڭ ماعلۇمات بەرىپ قانا قويماي, تولىق ادام رەتىندە قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋ, ۇلتتىڭ بولا­­شا­عىنا ۇيىتقى بولاتىن ازامات تار­بيە­لەۋ بولۋعا ءتيىس. سول سەبەپتى پرو­فەسسور ن.ورازاقىنوۆا: «قازىرگى كەزدە­گى مۇعالىم-ادىسكەرلەردىڭ ەڭ ءبىرىنشى ماقساتى – ساپالى وقىتۋدىڭ جولدارىن تابۋ, ياعني قالاي وقىتساق, ءىسىمىز جاقسى ناتيجە بەرەدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ. سونى پراكتيكالىق جاعىنان دالەلدەپ, تەوريالىق تۇرعىدان جۇيەلەپ كورسەتۋ. سوندىقتان دا جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپ «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى ارقىلى ىزگىلىك قاسيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وقۋشىلاردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, بىلىكتىلىك پەن داعدىلار قالىپتاستىرىلۋى كەرەك... ساباق مازمۇنىنىڭ ساپالى بولۋى مۇعالىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇستانىمىن ءتيىمدى قولدانا الۋىنا بايلانىستى. ول ديداكتيكادا قالىپتاسقان عىلىمي, سانالىلىق, ومiرمەن بايلانىستىلىق, وقۋ­شىلاردىڭ جەكە ەرەكشەلiكتەرiن ەس­كە­رۋ, دۇنيەتانىمدىق سيپاتتاعى وقى­تۋ ۇستانىمدارى, ت.ب. سياقتى جالپى ءبىل­ىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتە قازاق ءتىلىن ساتى­لاي كەشەندى تالداۋ تەحنولوگياسىمەن وقىتۋدى قاجەت ەتەدi», دەپ تۇجىرىمدايدى.

«ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولو­گياسى باستاپقىدا كۇندەلىكتى ساباق جۇيەسىندە قولدانىلدى. 2000 جىلدان باستاپ مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ ىنتا-ىقىلاسى ەسكەرىلىپ, كىشى عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگيا­سىنىڭ اۋىزشا كوماندالىق وليمپياداسى وتكىزىلىپ كەلەدى. العاشقى وليمپياداعا الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنان 6 كوماندا قاتىستى. 2001–2002 وقۋ جىلىنان باستاپ وليمپيادانىڭ اۋماعى كەڭەيىپ, جامبىل وبلىسى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى مەن اقتاۋ قالاسىنىڭ وقۋشى­لارى دا باق سىنادى. وليمپيادا باستاپ­قىدا جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا وتسە, كەيىن وعان اباي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە قاتىستى. كەيىنگى جىلدارى سايىسقا استانا, الماتى قالالارى مەن جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا, اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىنان كەلگەن وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر كوماندالارى بەلسەندى ۇلەس قوستى. وليمپيادا رەسپۋبليكا كولەمىندە عانا وتكىزىلمەي, كەيىنگى ءۇش جىلدان بەرى موڭعوليانىڭ بايانولگەي ايماعىنان دا وقۋشىلار قاتىسىپ, جارىس حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتتى. ياعني «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىنا قىزىعۋشىلار سانى كۇن ساناپ ارتا ءتۇستى. بۇگىنگە دەيىن اتالعان تەحنولوگيا بويىنشا 8 772 مۇعالىم ءدارىس العان. تەحنولوگيا رەسپۋبليكا شەڭبەرىندە عانا ەمەس, شەت ەلدەردە دە تانىمال. ماسەلەن, موڭعوليادان 30 مۇعالىم «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى بويىنشا ءدارىس تىڭدادى.

قورىتا ايتقاندا, ۇلتتىق ءبىلىم  ۇلت جاسامپازدىعىنىڭ نەگىزى ەكەنىن ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتى نۇرشا ورا­زا­قىنوۆا سەكىلدى ايتۋلى عالىم نەگىزىن قالاعان وتاندىق تەحنولوگيانى ءاردايىم قولدايمىز. بۇل تەحنولوگيانى قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدە عانا ەمەس, عىلىمنىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانۋعا بولادى.

ورىناي جۇباي,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,

جاينا ساتكەنوۆا,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت