مەن بىلەردە شەشەمنىڭ باقىت اپاعا قۇرمەتى بولەك-تۇعىن. ءالى دە سودان اينىماعان. ويتكەنى اكۋشەرلىك قىزمەتتە ول كىسىنىڭ شاكىرتى بولىپتى. باقىت اپا تۋرالى سۇراي قالساڭىز...
– 40 جىلعى قىزمەت جولىمدا ناعىز ۇستازعا بالايتىن ادامىم وسى كىسى, – دەيتىن مەيىرلەنە. – 1981 جىلى مامىر ايىندا بەكارىستان بي اۋىلىنداعى اۋرۋحانا پەرزەنتحاناسىنا جۇمىسقا تۇردىم. ول كەزدە كارل ماركس كەڭشارى دەپ اتالدى. وقۋدى ەندى بىتىرگەن 20 جاستاعى ادامدا نە تاجىريبە بولسىن؟ باقىت اپاي ول كەزدە مەڭگەرۋشى ەكەن. مىنە, العاش باعىت بەرىپ, بالانى ومىرگە اكەلۋ جاعدايىندا قينالعان كەلىنشەكتەردى بوساندىرۋدا اقىل-كەڭەسىن ءىس جۇزىندە كورسەتكەن جەتەكشىم دە اپاي بولاتىن. شىنى سول, جۇمىس بارىسىندا قاتالدىق تانىتىپ, كەيدە كەزەكشىلىكتە جالعىز ءوزىمدى تاستاپ كەتەتىن ەدى. سونداعىسى ء«وز بەتىنشە ۇيرەنىپ, قورقىنىشىن جەڭە ءبىلسىن, ۇيرەنسىن» دەيدى ەكەن عوي. ونى دا كەش تۇسىندىك...
تالاي ۇل مەن قىزعا كىندىك شەشە بولعان ءبىزدىڭ انامىز ءالى دە بۇل جۇمىستان شەتكەرى قالمادى. «شەشەڭ ۇلداي مىنا ءبىزدىڭ ۇلدىڭ كىندىك شەشەسى ەدى, سالەم ايتا بار» دەيتىن اپالاردى ءوزىم دە ءجيى كەزدەستىرەمىن.
وسى كەزدە قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن جايتتاردىڭ ءبىرى – مەديتسينا قانشالىقتى دامىسا دا, اياعى اۋىر ايەلدەردىڭ كەسار تىلىگىمەن بوسانۋى. ودان قالدى, «اۋىلدا بوساندىرۋ مۇمكىندىگى بولماعاندىقتان اۋدانعا الىپ كەتتى» دەگەندى ءجيى ەستيمىز. سەبەبىن سۇراي قالساڭىز, تىم كوپ. «بالا تەرىس كەلدى», «اياقپەن كەلدى», «قۇيرىقپەن كەلدى», «كىندىگىنە ورالىپ قالدى» دەپ مىڭ سىلتاۋىن شۇبىرتادى. ەڭ قيىنى, بوسانعالى تۇرعان ايەلگە سول ساتتەگى بولىپ جاتقان قيىندىقتاردى بەتكە ايتاتىندار بار. شىنى كەرەك, جۇكتى ايەلمەن سويلەسۋ ادەبى قالىس قالىپ بارادى. اۋىلداعى باتىر انانىڭ ءبىرى ءۇرىمشا وسىنداي پىكىر ايتىپ قالدى.
– وسىندايدا ويىما باقىت اپا ورالادى. ءبىز بوسانعان كەزدە دە وسى جايتتار ءجيى بولدى عوي, بىراق ول قولداۋشى, قورعاۋشى, دەمەۋشى سياقتى كورىنەتىن. اۋىل ايەلدەرىن كوركەم مىنەزىمەن, ايالى الاقانىمەن, مادەنيەتتى, سابىرلى قارىم-قاتىناسىمەن جەڭىل بوساندىرىپ الاتىن. ءبىز پەرزەنتحاناعا سەنىمدى باراتىنبىز, ويتكەنى قىراعى قاداعالاپ, ساۋاتتى باعىت بەرىپ, ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستايتىن باقىت اپا بار. اپاي «بوسانامىن» دەپ كەلگەن اياعى اۋىر ايەلدى ەشقاشان اۋدانعا ساندالتپايتىن. بوسانار شاقتا قورقىپ-مازاسىزدانىپ تۇرۋى شارتتى قۇبىلىس قوي. سول ساتتە بالانىڭ اياقپەن كەلگەن, قۇيرىقپەن كەلگەن, كىندىگىنە ورالعان ساتتەرىندە ەشكىمدى شوشىتپاي, بيازى داۋسىمەن, سالماقتى وتىرىپ, «قازىر وڭالادى, تەك جاقسى ويلاڭدار, ءبارى جاقسى بولادى...» دەگەن دەمەۋ ءسوزى ءسابيىن كۇتكەن ءاربىر انانى قۋاتتاندىراتىن. ىشتەگى ءسابيدىڭ جاي-كۇيىن انىق ءبىلىپ وتىراتىن, – دەپ اقتارىلا ەستەلىك ايتتى ءۇرىمشا باحي.
اۋىلداعى ەگدە جاستاعى انالاردىڭ ءبارى باقىت اپانى ماقتايدى. ىشىندەگى ەڭ ءوتىمدى ءسوزى – «اپامنىڭ قولى جەڭىل». باعاسىن وسىلاي-اق كەسىپ ايتادى. ال ول كىندىگىن كەسكەن ۇل-قىزدىڭ كوبى بۇگىندە وتباسىن قۇرىپ, بالا ءسۇيىپ وتىر.
– ايبەك ەسىمدى ۇلىمدى بوساناردا قاتتى قينالدىم. تەرىس كەلدى مە, بىلمەيمىن, سول كەزدە ماماندار شاراسىز كۇيدە قالعانى بار. اكۋشەر قۇرالايدىڭ «تەز باقىت اپاما حابار بەرىڭدەر» دەگەنىن ەستىدىم. سالدەن سوڭ اپانىڭ «قاي جاقايىم ول, شىقپاي جاتقان, ايتىڭدارشى ماعان, قاي جاقايىم ءوزى» (جاقايىم – جەرگىلىكتى رۋ اتى) دەپ ازىلدەي ايقايلاعان داۋسى ەستىلگەنى. ول كىسىنىڭ داۋسى ەستىلىسىمەن بالا دا شار ەتىپ دۇنيەگە كەلدى. نيەتى ءتۇزۋ ادام كەلسە, تولعاق تا وڭ بولادى دەگەن ىرىم دا بار ەمەس پە؟ سونداي دا قىزىق بولىپ ەدى, – دەيدى مەكتەپ مۇعالىمى كۇلماراش قامانوۆا.
قازىر 86 جاستان اسقان اۋىلدىڭ كىندىك شەشەسى وسىلايشا تاپجىلماي قىزمەت ەتتى. 1959 جىلدان باستاپ, 1989 جىلى زەينەتكە شىققانشا تالاي شاڭىراقتىڭ ءىشىن ءسابيدىڭ شات كۇلكىسىن تولتىرۋعا سەبى ءتيدى. اۋىلداعى اعايىنعا ادال كوڭىلىمەن ۇنامدى بولدى. «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن دە الدى.
– 30 جىل وسى ەلدىڭ كەلىنشەكتەرىنىڭ جانىنا جالاۋ بولىپ, امان-ەسەن بالاسىن باۋىرىنا باسىپ, ۇيىنە قايتارۋعا كۇش سالدىم. زەينەتكە شىققان سوڭ دا تولعاتقانداردىڭ قاسىندا جۇردىك. جۇرتتىڭ باتاسى عوي, وسى كۇنگە دەيىن سول بالالار «اپالاپ» قۇراق ۇشىپ تۇرادى. ەڭ العاش بوساندىرىپ العان بالامنىڭ ءوزى الپىستان اسىپ كەتتى. ول كىم دەسەڭ, مىنا مەكتەپتەگى ءوز اعايىڭ – داۋىلباي قاپاروۆ. اينالايىن دەسەيشى, ۇمىتپاسام, قىركۇيەك ايى بولۋى كەرەك, كۇن داۋىلداتىپ, ادام ءبىر-ءبىرىن كورمەيتىندەي توپىراق سۋىرىپ تۇرعان ۋاقىتتا تۋدى عوي. اكە-شەشەسى سوعان وراي داۋىلباي دەپ ات بەرگەن. ول زاماندا جالعىز ءبىزدىڭ اۋىل ەمەس, كورشى ءۇ.تۇكتىباەۆ, مايداكول, مىنا جاڭاقۇرىلىس پەن قىزىلجار, شومىشكولدىڭ دە ايەلدەرى وسىندا بوساندى. كىندىگىن كەسكەن ۇل-قىزىمنىڭ سانى دا سودان كوپ شىعار. ءۇش مىڭنان اسا سونداي بالا-شاعام بار, – دەپ باقىت اپانىڭ ءوزى وتكەن شاعىن كۇلە ەسكە الادى.
ەل ىشىنە ەرەن ەڭبەگىمەن ءىز قالدىرعان, سونىسىمەن قۇرمەتتى, سونىسىمەن جاقسى ادام اتانعان باقىت ەلمۇراتوۆا تۋرالى جۇرت وسىلاي ايتادى. بۇگىندە ۇلگىلى اۋلەتتىڭ اق سامايلى اجەسى بولىپ وتىر. انالارعا ءوزى كومەكتەسىپ, كىندىگىن كەسكەن سابيلەرى ۇلكەن ازامات بولعان, اپانىڭ قولىن الىپ, مەرەكە كۇندەرى قۇتتىقتاپ, مارقايتىپ كەتەدى. قارتتىق شاعىندا اق تىلەۋلەرى ورىندالىپ, جان-جاعى امان بولىپ, ۇرپاعىمەن مىڭ جاساعان كيمەشەكتى قاريا ومىرىنەن از عانا ماعلۇمات ەدى بۇل. ونىڭ التىن قولى مەن كوركەم مىنەزىن سەزىنگەن اۋىل تۇرعىندارى باقىت اپا دەسە, ءالى دە قۇراق ۇشادى.
