«ماقساتىم – ۇشۋ شەبەرلىگىن شىڭداۋ»

– اياجان, ۇشقىش ماماندىعىن تاڭداۋىڭىزعا نە تۇرتكى بولدى؟

– بالا كەزىمدە سۋرەت سالعاندى ۇناتاتىنمىن. اق پاراقتى شيمايلاپ وتىرىپ, قيالعا ەرىك بەرىپ, الەمدى شارلايتىنمىن. كەيىن مەكتەپپەن قوشتاساتىن ءسات جاقىنداپ, ماماندىق تاڭداۋعا كىرىستىك. اكەم اسكەري ادام. بىراق مەنى بۇل سالاعا بارۋعا ۇگىتتەمەدى. انام دا شەشىم قابىلداۋىما ەرىك بەردى. ويلانا كەلە, ناعاشى اعاممەن اقىلداستىم. ول بىردەن الماتىداعى ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسىنا باعىتتادى. ينتەرنەتتەن دەرەكتەرىن زەردەلەدىم. ءسويتىپ, قىزىعۋشىلىعىم ويانىپ, حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ءىزىن جالعاپ, ۇشقىش بولامىن دەگەن بايلامعا كەلدىم. كۇنى-ءتۇنى مىندەتتى سىناقتارىنا دايىندالدىم. ىشتەگى ۋايىم مەن قاجىرلى ەڭبەك كوزدە­گەن ماقساتقا جەتكىزدى. مەن اقمولا وبلىسىنىڭ ەرەيمەنتاۋ قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. باستاۋىش سىنىپتاردى سول وڭىردە وقىپ, جوعارى سىنىپتى استانادا اياقتادىم. سارى­ارقانىڭ تورىندە مەملەكەتتىك گرانتتى جەڭىپ الىپ, الاتاۋ بوكتەرى الماتىدان ءبىر-اق شىقتىم.

– وقۋ ۇدەرىسىنە توقتالساق. تاجىري­بەلەرىڭىز قايدا, قالاي وتەدى؟

– باستاپقىدا وقۋ باعدارلاماسى جەڭىل كورىنەتىن, كەيىن ماماندىق بو­يىنشا پاندەر قوسىلىپ, ءسال قيىندادى. ءبىر قىزىعى, توپتا جالعىز قىز بولدىم. سوعان قاراماستان ۇلدارمەن يىق تىرەسە, ءبىر دەڭگەيدە وقىپ, ەمتيحان تاپسىردىم. وقۋعا قازاق تىلىندە تاپسىرعانىمىزبەن, ساباقتى ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جالعاستىردىق. تاجىريبەمىز 2-كۋرستىڭ سوڭىندا باستالعان. العاش ۇشۋدى تاراز قالاسىندا ۇيرەندىك. قىزىق وسى جەردەن باستالدى. ترەناجەرگە وتىرعان كەزدە ۇشاقتا قانداي قيمىل-قوزعالىس بولاتىنىن تولىقتاي سەزىندىك. كوتەرىلگەنى, قۇلديلاعانى, بۇرىلعانىن – ءبارىن شىنايى ومىردەگىدەي باستان كەشتىك. قالاي ۇشتىڭ, قايدا بۇرىلدىڭ, قانداي جىلدامدىقتا ءجۇردىڭ, بيىكتىگىڭ قانشا – وسىنىڭ ءبارىن كارتا ەسەپتەپ بەرەدى. سول بويىنشا قانداي قاتەلىك كەتتى, سونى تۇزەتۋگە جۇمىلدىق. وسىلايشا, پراكتيكا مەن تەوريانى ۇشتاستىرىپ, اكادەميا قابىرعاسىنداعى 5 جىل زۋ ەتىپ وتە شىقتى.

– وتاندىق اۋە كومپانياسىنا­ ەڭ جاس ۇشقىش بولىپ قالاي ورنا­لا­ستىڭىز؟ العاش ۇشاق­تى باسقار­­عان­داعى سەزىمى­ڭىز­بەن بولىس­سەڭىز.

– ۇشقىشتارعا كاسىبي تالاپتى كوبىرەك قويادى. ارنايى ليتسەنزيا بولۋى قاجەت. ونى ءبىز اكادەميادا وقىپ ءجۇرىپ الدىق. كەيىن جان-جاقتى مەدي­تسي­نالىق تەكسەرىستەن وتتىك. دەنساۋ­لىعىڭىزدى كادىمگىدەي سكانەرلەپ, لۋپامەن قاراعانداي تەكسەرەدى. ودان قالدى پسيحولوگيالىق تەست تاپسىرامىز. بۇعان قوسا اۆياتسيالىق اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەنىڭىز جونىندە سەرتيفيكات بولۋى ماڭىزدى. ەڭ تومەنگى دەڭگەي – 4. جارامدىلىق مەرزىمى – ءۇش جىل. بەسىنشى دەڭگەي – التى جىلعا, التىنشى – ءومىر بويىنا بەرىلەدى. مەندە قازىر 5-دەڭگەي. وزگە دە كريتەريلەردەن مۇدىرمەي ءوتتىم. وسىلايشا, ەكىنشى ۇشقىش بولىپ جۇمىسقا ءساتتى قابىلداندىم. وقۋدى بىتىرگەن سوڭ بىردەن ۇشاققا وتىرا سالۋ مۇمكىن ەمەس. ۇزاق جۇمىس ىستەۋ كەرەك. وقىپ, تۇك شىعارا الماۋىڭ ىقتيمال. ەڭ باستىسى – ىجداعات, ەڭبەك پەن تەحنيكالىق بەيىمدىلىك. مىسالى, كەيبىرەۋلەر قانشا تىرىسسا دا, كولىك ايداۋدىڭ شەبەرى اتانا المايدى عوي. ۇشقىش ءۇشىن دەنساۋلىق تا ماڭىزدى. ويتكەنى كۇن سايىن ۇشۋدان دەنساۋلىعىڭ جاقسارمايدى. قانشا مىقتى دەنساۋلىق بولسا دا, سىر بەرۋى مۇمكىن.

بۇعان قوسا ۇشاق شتۋرۆالىندا تۇرۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. كابينەتتە وتىرۋ – ءبىر باسقا. وقىعانىڭدى قايتارىپ الىپ, تۇزەپ, وڭدەۋگە بولادى. ال مۇندا جۇمىستى قازىر, ءبىر مارتە جانە دۇرىس ىستەۋ كەرەك. قايتا جوندەۋگە مۇمكىندىك بەرىلمەيدى. سوندىقتان اۋە كومپانياسى اۋەلى قىزمەتكەرىن ۇشاقتى تولىق زەرتتەپ, تانىسۋ ءۇشىن 1 ايعا اۋسترياعا جىبەرەدى. ول جاقتا 2 اپتا تەوريا, 2 اپتا ءىس تاجىريبەسى بولادى. جالپى, ءار ۇشقىش جارتى جىل سايىن شەتەلدەن تاجىريبەدەن وتەدى. وزگە ەلدە ءجۇرىپ, اپاتتى جاعدايدا نە ىستەۋ قاجەت, ياعني ءبىلىم-بىلىگىمىزدى ۇنەمى شىڭداپ وتىرامىز. العاش رەت ۇشاقتى جۇرگىزگەنىمدە بويىمدى قۋانىش سەزىمى كەرنەدى. قوبالجۋ مۇلدە بولمادى. كوكپەن تانىسۋ ماقساتىندا 30 مينۋت اۋەدە قالىقتادىم. بارلىعىن ينسترۋكتور جاسادى. مەن تەك قاراپ وتىردىم. مۇنى ۆيزۋالدىق ۇشۋ دەيدى. جان-جاعىڭىزداعى وزەن-كولدەردى, اۋە جولىن جاتتاپ الۋ كەرەك. قازىر ەندى ايىنا 80 ساعات اۋەدە قالىقتايمىز. بىزگە قاراپايىم جۇمىسشىلار سەكىلدى تاڭەرتەڭگى 9.00-دەن كەشكى 18.00-گە دەيىن دەپ بەكىتىلگەن ۋاقىت جوق. ءار ۇشقىش ءوز كەستەسى بويىنشا جۇرەدى. ەكى ايلىق ەڭبەك دەمالىسى دا بەرىلەدى.

– بويجەتكەندەردىڭ وسى سالاعا قى­زى­عۋ­شىلىعى قانداي؟ جالپى, اۆيا­­تسيا سالاسىنا كەلۋگە قىزدارعا كەدەر­گى­لەر بار ما؟

– مەن تاپسىرعان تۇستا 6 قىز عانا بولعان. بىراق وقۋدى سوڭىنا دەيىن اياقتاپ, ديپلوم العان ۇشەۋمىز, ال قىزمەتىن اۆياتسيامەن بايلانىستىرعان تەك ەكەۋمىز عانا. بىراق بۇگىندە سالاعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان, وقۋىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزىپ, قاناتتىلار قاتارىنا قوسىلعان ارۋلار سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. مەنىڭشە, بۇل ماماندىق تۋرالى كوپشىلىگى بىلگەنىمەن, قولجەتىمدى ەكەنىن ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلمەس. تەك ارماننىڭ جەتەگىندە كەتىپ جاتقاندارى قانشاما. ءارى قاراي جۇمىسقا ورنالاسۋداعى قيىندىقتارى بار دەپ تە ىركىلىپ قالادى. الايدا ۇشقىشتىڭ بىلىكتىلىگى تالاپقا ساي بولسا, ونى جۇمىسقا الۋدان ەشكىم باس تارتپايدى. مەنەن دە كەيدە: ء«سىز قيىندىقتارعا كەزىكتىڭىز بە؟» دەپ سۇرايدى, كەيبىرەۋلەر: «مەن قيىندىقتارعا قارسى كۇرەسىپ, جەڭىسكە جەتتىم», دەپ جاتادى. مەن ەشتەڭە ايتا المايمىن. ويتكەنى ەشكىم ءبارىن دايىنداپ اكەلىپ, اۋزىڭا توسپايدى. اكەلۋگە مىندەتتى دە ەمەس! اينالاڭداعىلارمەن ارپا­لىسىپ, كۇرەسۋدىڭ دە قاجەتى جوق. تەك ءوزىڭنىڭ كەمشىلىكتەرىڭدى ۇنەمى تۇزەپ, بىلىكتىلىگىڭدى ءاردايىم ارتتىرىپ وتىرۋىڭ كەرەك. بىرەۋدى ايىپتاۋ – ماسە­لە­نىڭ شەشىمى ەمەس. ەگەر جۇمىسقا الماسا, ونىڭ وزگە دە سەبەپتەرى بار شىعار.

– اۋەدە قانداي قيىندىقپەن كەز­دەس­تىڭىز؟

– ۇشاتىن كەزىمىزدە الدىن الا دايىندىق بولادى. باعىت بو­يىن­شا­­ شتۋرماندىق باقىلاۋ جاسايمىز, ەسەپ­­تەيمىز. جانارماي قانشا ۋاقىتتا جەتەدى؟ وسى سەكىلدى سۇراقتار از ەمەس. ودان كەيىن مەديتسينالىق باقىلاۋدان وتەمىز. كەيىن بريفينگ بولادى. ول جەردە ۇشىپ بارىپ-كەلەتىن جولىمىزدا قانداي اۋا رايى توسىپ تۇرعانىن, اۋا قىسىمىن تالقىلايمىز. وزىمىزگە قولايلى اۋا رايى بولسا ۇشىپ كەتەمىز. ەڭ ماڭىزدىسى – كۇردەلى اۋە كەمەسىن مەڭگەرۋگە قابىلەتىنىڭ بولۋى. كەز كەلگەن كەلەڭسىز جاعداي بولعاندا, ادامنىڭ ويلاۋ قابىلەتى ءرول اتقارادى. سوندىقتان ايەل مەن ەر دەپ بولۋگە بولمايدى. مۇنداعى ەڭ قيىن نارسە – تەحنيكانى مەڭگەرىپ كەتۋ. تىكەلەي تونگەن شۇعىل اپاتتى جاعدايلارعا ءتۇسىپ كورگەن جوقپىن. بىراق ءار ءساتىمىز اسا جاۋاپتى. ءارى كەيىنگى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆيا­تسيا ۇيى­مى­نىڭ (ICAO) اۋديتىنە ساي قازاقستانداعى ۇشۋ قاۋىپ­­سىزدىگىنىڭ دەڭگەيى 82% بولدى. دەمەك ەلىمىزدەگى ازاماتتىق اۆياتسيا جەلىلەرىندەگى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى دامىعان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشىمەن تەڭ كەلەدى.

– جۇمىسىڭىزداعى ەندىگى ماقسات, مەجە قانداي؟

– جۇمىسىم ىشكى ءتارتىپتى قاجەت ەتەدى, جالقاۋلانۋعا بولمايدى. جاۋاپ­كەر­شىلىگى مول بولعان سوڭ زەيىنىڭدى جوعالتىپ الماۋ كەرەك. ۇشقىشتىڭ ءومىرى – كادەتتىڭ ءومىرى, زەينەتكە شىققانشا ءبىلىم الاسىڭ. كومپانياعا ءتيىستى ۇشۋ ۋاقىتى (ۇشاق شتۋرۆالىندا وتكىزگەن ۋاقىت) مەن ليتسەنزياسى بار ازاماتتاردى دا قابىلدايدى. الايدا بۇل جاعدايدا كومپانيا ستاندارتتارىنا ساي كەلۋى ءۇشىن ۇشۋ قابىلەتى مەن تەوريالىق ءبىلىمىن كورسەتە الۋى كەرەك. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. باستى ماقساتىم – ۇشۋدى اركەز شىڭداپ, كاپيتان شەنىنە ءوتۋ.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»