اينالاسى 1-2 ايدىڭ ىشىندە مەكتەپتەردە بولعان باسقا دا جان شوشىتارلىق جاعدايلار سان جىل بويى ءبىلىم مەن تاربيە ساپاسىنا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەگەنىن اڭعارتىپ وتىر. قازىرگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى جاۋىردى جابا توقيتىن ەسكى ادەتتەن اۋلاق ەكەنىن بىردەن بايقاتتى. قانداي جاعدايدا دا ەل الدىنا شىعىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىرىپ, كوپ جىلدان بەرى قوردالانعان كەلەڭسىزدىككە كەسە-كولدەنەڭ تۇراتىن امال ىزدەيدى.
ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جۇرگىزىلگەن زەردەلەۋ مەكتەپتەردەگى تاربيە سالاسىنا دەر كەزىندە ءمان بەرمەۋدىڭ زاردابى زور بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر. جاڭاعى وقيعالاردان كەيىن ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان قۇرىلعان جۇمىس توبى وقۋشىلار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپتى. شاكىرتتەر جاۋابىنان كەي وقۋشىلاردىڭ مەكتەپتى ۇناتپايتىندىعى انىقتالعان. اكە-شەشەسىمەن قارىم-قاتىناسى قيىنداپ بارا جاتقانىن كورسەتكەندەر دە كەزدەسىپتى, 29 وقۋشى مەكتەپتە ەلەكتروندى تەمەكى پايدالانۋشىلار بار ەكەنىن بەلگىلەسە, 2 بالا مەكتەپ اجەتحاناسىندا قولايسىز جاعدايلاردىڭ ورىن الاتىنىن كورسەتكەن. ون التى وقۋشى مەكتەپتە بۋللينگ پەن الىمجەتتىلىك ورىن الاتىنىن جاسىرماپتى. ون شاكىرت اقشا سۇراۋ, بوپسالاۋدىڭ كەزدەسەتىنىن جازىپتى.
بۇرىن-سوڭدى مەكتەپ ديرەكتورى قىزمەتىنەن بوساتىلعانداردىڭ قايتا تاعايىندالۋى, مەكتەپ باسشىسىنىڭ تاربيە جونىندەگى ورىنباسارلارىنىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتەرىن تالاپقا ساي اتقارماۋى, پەداگوگ-پسيحولوگ, الەۋمەتتىك پەداگوگ, سىنىپ جەتەكشىلەرىنىڭ ءوزارا قىزمەتتىك بايلانىسىنىڭ السىزدىگى, اتا-انالارمەن قارىم-قاتىناستىڭ جوقتىعى وسىنداي جاعدايعا اكەلىپ سوقتىرىپ وتىر.
– وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى 2023 جىلعى ناۋرىزدا مەكتەپىشىلىك ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋدىڭ ەرەجەسىن بەكىتكەن بولاتىن. بىراق ءبىلىم وشاقتارى, دالىرەگىندە ولاردىڭ باسشىلارى وسى ەرەجەگە سايكەس جۇمىستاردى ءوز دارەجەسىندە جۇرگىزبەي وتىر. مىسالى, قازىر 180 مىڭنان استام بالانىڭ 324-ءى نەمەسە 0,2%-ى عانا مەكتەپ ەسەبىنە الىنعان. ديرەكتورلاردىڭ مەكتەپ ەسەبىندەگى بالا كوبەيسە, تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلامىز دەگەن ويمەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا بەيىمدەردى ادەيى تىركەمەيتىنى انىق كوزگە ۇرىپ تۇر, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسقاربەك ەسجانوۆ.
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان مەكتەپ باسشىلارى تاربيە سالاسى بويىنشا قىزمەتكە قابىلداعان ماماندارىنىڭ ساپالىق قۇرامىنا تالداۋ جاسالعان. ايماقتاعى 397 مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارىنىڭ 218-ءى لاۋازىمى بويىنشا ساناتى جوق ماماندار بولىپ شىقتى. تاعى 88-ءى بىلىكتىلىك تالابىنا سايكەس كەلمەي تۇر. مەكتەپتەردە 7698 پەداگوگ سىنىپقا جەتەكشىلىك جاساسا, ونىڭ 2177-ءى مودەراتور جانە 1440-ىنىڭ ساناتى جوق. سىنىپ جەتەكشىلەرىنىڭ تەڭ جارتىسى تاجىريبەسى تولىسپاعان جاستار. تالداۋ 284 الەۋمەتتىك پەداگوگتىڭ 161-دە لاۋازىمى بويىنشا ساناتى جوقتىعىن انىقتاپ وتىر. مەكتەپ جانە كوللەدجدەردەگى 487 پسيحولوگتىڭ تەڭ جارتىسى وسىنداي جاعدايدا. ولاردىڭ ءبىرازىنىڭ جەكە كابينەتى جوق, جالپى پسيحولوگتەردىڭ 39 پايىزى سىرتتاي ءبىلىم العاندار. وسىدان كەيىن ء«بىلىم وشاقتارىندا ءجيى قايتالانىپ كەتكەن وقىس وقيعالاردىڭ ءتۇپ-توركىنى مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ تاربيە سالاسىنا دەگەن سالعىرت كوزقاراسىنان باستالىپ تۇرعان جوق پا ەكەن؟» دەگەن ساۋال تۋىندايدى.
– ونى ايتاسىز, تاربيە ماماندارىنا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارى جۇرگىزىلمەگەن, ولارعا سالا بويىنشا ادىستەمەلىك كومەكتەر بەرىلمەگەن. جىل سايىن جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا سالاعا قاتىستى جوسپارلاۋ وتىرىستارى وتكىزىلمەگەن. وسىدان دا ءبىلىم مەكەمەلەرىندە تاربيە جوسپارلارى 5-10 جىل بۇرىن قابىلدانىپ, بۇگىنگى كۇنى ءمانىن جوعالتىپ, كۇشى جويىلعان نورماتيۆتىك اكتىلەردى باسشىلىققا الىپ جاسالىپ كەلگەن, – دەيدى باسقارما باسشىسى.
سالاداعى ماسەلەلەر جىل باسىندا وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ, قۇزىرلى ورگان وكىلدەرى, پەداگوگتەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىسقان ء«بىلىمدى ۇرپاق. ادال ادام. وركەنيەتتى قوعام» اتتى كەڭەيتىلگەن ماجىلىستە كەڭىنەن تالقىلانعان. وندا ءبىلىم مەن تاربيە, مۇعالىمدەر مەن اتا-انا جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ءتۇيىندى تۇستارى اشىق ايتىلىپ, ولاردى بولدىرماۋ باعىتىندا ۇسىنىس-پىكىرلەر ورتاعا سالىنعان. ءبىلىم مەن تاربيە ساپاسىن وڭتايلاندىرۋ باعىتىندا ايماق باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن «تاربيە, سپورت جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ» ورتالىعى اشىلىپ, قازىر وبلىس كولەمىندەگى بارلىق مەكتەپ پەن كوللەدجدەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىپ, سەمينارلار مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ جاتىر. الدا ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدى مەكەنىندەگى كلۋبتار مەن مادەنيەت ۇيلەرىندە وتانشىلدىق جانە مەملەكەتشىلدىككە, پاتريوتتىققا تاربيەلەيتىن «ادال ادام» رۋحاني-تاربيە ورتالىعى اشىلىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى وسى باعىتتاعى ءىس-شارالارعا قاتىسا باستايدى.
تاربيە ءتىنىن قالىپتاستىرۋداعى كوپ ماسەلە مەكتەپ پسيحولوگتەرىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىنە قاتىستى بولىپ وتىر. پسيحولوگ قىزمەت ارقىلى بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى وزگەرىسىن دەر كەزىندە انىقتاۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل رەتتە وبلىستا اشىلعان «وبلىستىق پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىعى» ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى پسيحولوگتەرىنە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىپ, ورىن العان ولقىلىقتاردى وڭالتۋعا اسەر ەتپەك.
مەكتەپتە تاربيەگە جاۋاپتى مامانداردىڭ كوبى سىنىپ ساعاتىن تەك الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەۋ ءۇشىن عانا وتكىزەتىنى جاسىرىن ەمەس. بالامەن, ونى اكە-شەشەسىمەن تىكەلەي بايلانىس الدەقاشان ۇمىت قالعان.
– مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن ورىنباسارىن ورنىنان العانىمىزدا ءبىراز جۇرت الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى نارازىلىعىن ءبىلدىرىپ جاتتى. بىراق سولاردىڭ سالعىرتتىعىنان ءبىر ءۇيدىڭ الاقانعا سالىپ ايالاپ وتىرعان پەرزەنتى كوز جۇمىپ, كەلەشەگى قيىلىپ وتىر عوي. قول جۇمساپ قاتارلاسىن مايىپ قىلعان بالانىڭ دا بولاشاعى قالاي بولارىن كىم بىلەدى. سوندىقتان دا تالاپ ۇدەسىنەن شىعا الماعان باسشىلارعا قاتىستى وسىنداي شەشىم قابىلدادىق. ءبىز ءۇشىن مىڭ نەمەسە بەس ءجۇز بالانىڭ تاعدىرىنان ءبىر ديرەكتوردىڭ تاعدىرى ارتىق ەمەس. ولار قىزمەتىنەن تۇسكەنىمەن دە مۇعالىم رەتىندە جۇمىسىن جالعاستىرا الادى. ال ءۇمىتى سونگەن شاڭىراقتىڭ شىراعىن كىم جاعادى؟ «تاربيە – تال بەسىكتەن» دەسەك تە, بالانىڭ ءوزىن ۇيىندە اكە-شەشەسى, ساناسىن مەكتەپتە مۇعالىمى وياتاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك, – دەيدى اسقاربەك ەسجانوۆ.
وسى كۇنى ءبىلىم باسقارماسى, پروكۋراتۋرا مەن پوليتسيا دەپارتامەنتى بىرلەسىپ, جول كارتاسىن ازىرلەۋ ۇستىندە. ەندىگى جۇمىس وسى قۇجاتتا قامتىلعان ءىس-شارالار نەگىزىندە جۇزەگە اسادى.
قىزىلوردا
