ۇلاعاتتى ۇستاز, بەلگىلى عالىم قۇنىپيا قوجاحمەت ۇلى الپىسباەۆ وسىدان تۋرا 74 جىل بۇرىن قۇلجا قالاسى ماڭىنداعى بايانداي كەنتىندە دۇنيەگە كەلىپتى.
اتا-اناسى 1932 جىلعى گولوششەكيندىك ناۋبەت كەزىندە ەرىكسىز تاستاپ كەتكەن تاريحي اتامەكەنى الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانى كەتپەن اۋلىنا 1956 جىلى قايتا ورالىپ, بودەتى بولىمشەسىنە قونىستانعان بولاتىن. سول جىلى مەكتەپ جاسىنا تولعان بالا قۇنىپيا بودەتى باستاۋىش مەكتەبىنىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا قابىلدانادى. 1960–1965 جىلدارى وسى اۋدانداعى كىشى ديحان جانە سۇمبە كەنتتەردەگى ورتا مەكتەپتەردە وقيدى. 1966 جىلى الماتى قالاسىنداعى №12 قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرەدى. ءۇيدىڭ ۇلكەنى بولعاندىقتان, سول كەزدەگى وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى اۋىلعا, اكە-شەشەسىنىڭ قاسىنا بارىپ, 1966–1969 جىلدارى قاراپايىم شارۋا بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1969–1974 جىلدارى س.م.كيروۆ اتىنداعى (قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ) قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە وقىدى.
ۇزدىك ستۋدەنتتەر قاتارىندا 1970 جىلى تامىز ايىندا ستۋدەنتتەر الماسۋ باعدارلاماسى بويىنشا بولگاريانىڭ سوفيا قالاسىندا كليمەنت وحريدسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە بارىپ قايتادى. 1975 جىلى تامىز ايىندا قازمۋ-دىڭ جوو-نىڭ حالىقارالىق اسسوتسياتسياسىنا مۇشە بولۋىنا وراي, ماسكەۋدە 86 ەلدىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرى قاتىسقان دۇنيەجۇزىلىك فورۋمعا قاتىسادى. قازىر كىم-كىمنىڭ دە شەتەلگە شىعۋى ايتۋعا تۇرارلىق ءسوز بولماي قالدى عوي. ال كسرو كەزىندە ستۋدەنتتى بىلاي قويىپ, بوداندىقتاعى رەسپۋبليكالاردىڭ شەنەۋنىكتەرىنىڭ وزىنە بۇل باقىت بۇيىرا بەرمەيتىن. ۇزدىك وقۋىنىڭ, قۇداي بەرگەن تالانتى مەن ونەرىنىڭ ارقاسىندا قۇنىپيا ستۋدەنت كەزىنىڭ وزىندە ەۋروپا ەلدەرىن ارالاعان بولاتىن.
وقۋدى بىتىرگەن سوڭ قۇنىپيا الپىسباەۆ ءوزى بىتىرگەن ۋنيۆەرسيتەتتە جولداما بويىنشا قالدىرىلىپ, وقىتۋشىلىقتان پروفەسسورلىققا دەيىن ءوستى, عىلىم كانديداتى, عىلىم دوكتورى دارەجەلەرىن, پروفەسسور اتاعىن الدى. 1974 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن 2005 جىلعى 31 تامىزعا دەيىن ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا وقىتۋشى, اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, پروفەسسور جانە 1987–1989 جىلدارى قازمۋ دايىندىق ءبولىمى دەكانىنىڭ ورىنباسارى, 1993–1994 جىلدارى سىرتتاي وقىتاتىن فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, 1996–2005 جىلدارى ادەبي شىعارماشىلىق جانە كوركەم اۋدارما تەورياسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى.
2005 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە شاقىرىلىپ, قازاق ادەبيەتى كافەدراسىندا پروفەسسورلىق قىزمەت اتقاردى, اتالعان كافەدراعا بىرەر جىل باسشىلىق جاسادى. بۇگىنگە دەيىن عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 9 عىلىم كانديداتى, 20-عا جۋىق ماگيستر مەن PhD دايارلاندى.
2011 جىلعى 16 ناۋرىزدان 2014 جىلدىڭ تامىزى ارالىعىندا استانادا جاڭادان قۇرىلعان تۇركى اكادەمياسىنا ارنايى شاقىرىلىپ, عىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ ىستەدى. 2014 جىلدىڭ كۇزىنەن باستاپ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دا قازاق ادەبيەتى كافەدراسىندا پروفەسسورلىق قىزمەت اتقارىپ كەلدى.
قۇنىپيا الپىسباەۆتىڭ مەكتەپتە جۇرگەن كەزىنەن باستاپ-اق دومبىرا تارتىپ, ءان سالۋمەن قاتار, ءوز جانىنان ءان شىعاراتىن دا تالانتى بار ەدى. ونىڭ ء«بىز – وتاننىڭ ۇلانى» اتتى ولەڭىن دە ءوزى جازعان العاشقى ءانى 1965 جىلى جەلتوقساندا «قازاقستان پيونەرى» گازەتىندە نوتاسىمەن جاريالانعان بولاتىن. بۇگىندە جۇرتشىلىقتىڭ ءسۇيىپ تىڭدايتىن ءانىنىڭ ءبىرى سادىقوجانىڭ اتاقتى «سارىبيداي» ءانى باستاتقان كوپتەگەن شىعارماسىن العاش كومپوزيتور-اقىننىڭ كوزىن كورگەن كونەكوز قاريالاردان ۇيرەنىپ, حالىق يگىلىگىنە اينالۋىنا مۇرىندىق بولعان دا مارقۇم قۇنىپيا الپىسباەۆ ەدى. ونىڭ وسى باعىتتاعى جانكەشتى ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا سادىقوجانىڭ ءبىراز ءانى حالقىمىزدىڭ رۋحاني يگىلىگىنە اينالدى.
بۇگىنگە دەيىن عالىم-ۇستازدىڭ وقۋلىق, وقۋ قۇرالى, زەرتتەۋ, مونوگرافيالاردان قۇرالعان جيىرمادان اسا كىتابى مەن كىتاپشاسى وقىرمان قولىندا ءجۇر. ودان تىس قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ءتۇرلى ماسەلەسىنە ارنالعان 200-دەن استام ەڭبەگى رەسپۋبليكامىز بەن شەتەلدەردىڭ جەتەكشى عىلىمي باسىلىمدارىندا جارىق كوردى. سونداي-اق عالىم كوپتەگەن شەتەل جوو-لارى مەن عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن بارىپ, ستۋدەنتتەر مەن جاس عالىمدارعا ءدارىس وقىدى.
وسىندايدا ابايدىڭ: «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باس, ەڭبەگىڭ كەتپەس دالاعا. ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس, ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەگەن عاقىليالىق ولەڭى ەسكە تۇسەدى. «ۇستازدىق ەتۋدەن, بالاعا ۇيرەتۋدەن جالىقپاي», شارشاماي كەلە جاتقان ءبىراز جۇرت بار شىعار. بىراق «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسۋعا» كەلگەندە قۇنەكەڭنىڭ الدىنا تۇسە قوياتىن ادام تابىلا قويماس. ۇلى ابايدىڭ وسى ءسوزىن قۇنتتاپ, سول جولدان جاڭىلماي, ءومىر بويى «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسىپ», ەلگە ەتكەن ەڭبەگىن بۇلداماي, ەشكىمنىڭ بەتىنە جەل بولىپ تيمەي, مانساپ پەن بايلىقتىڭ ارتىنان دا جۇگىرمەي, ءۇنسىز ەڭبەك ەتىپ قانا وتكەن ەكى ادام بولسا, بىرەۋى – قۇنەكەڭ ەدى. بىرەۋ بولسا, ناق ءوزى. عالىمنىڭ مۇراسى حالىقپەن بىرگە جاساي بەرەدى.
دۇكەن ماسىمحان ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, شىعىستانۋشى-پروفەسسور
