ادەبيەت • 05 ناۋرىز, 2024

ساۋلەدەي ۇزىلگەن ساتتەر

193 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«ات سۋارا بارعاندا جىلعاعا مەن,

اشاڭ ءجۇزىڭ اشىلىپ ءبىر قاراپ ەڭ.

قۇلاعىڭدا اي سىرعاڭ ءدىر-ءدىر ەتىپ,

ەندى ءۇزىلىپ كەتەردەي تۇرعان ارەڭ»,

دەپ باستالار ەدى مۇقاعاليدىڭ ءبىر ولەڭى. 

ساۋلەدەي ۇزىلگەن ساتتەر

ەندىگى اقىندار جىرلاي قويمايتىن, وسىنداي ولەڭدەردەن, بۇرىنعى كارتينالاردان, ەرتە­رەكتەگى كينولاردان عانا تاماشالاپ تۇيسىنەر سۋرەت شىعار. ات سۋارماق بىلاي تۇرسىن, سۋ تاسۋ, وتىن اكەلۋ سىندى اۋىل تىرلىگىنىڭ ءبىرى جوق قازىر. قىردىڭ كەلمەسكە كەتكەن سۋرەتتەرى. ەسە­سىنە, الاقانداي اينەكتەن (سوتكا) الەمدى قى­زىقتاپ وتىراسىز.

وقىرماندى بىردەن باۋراپ الا جونەلەتىن وسى شۋماقتىڭ العاشقى جولىندا عانا ءوزىن ايتادى اقىن. ءارى قاراي وقيعاعا ارقاۋ بولعان ارۋعا ءۇڭىلدىرىپ قويادى. استە سولاي ما؟ بىراق... قىزدىڭ قۇلاعىندا ءدىر-ءدىر ەتكەن اي سىرعا مەن جىگىتتىڭ سەزىمدەرى قاتار ورىلمەي مە؟ ەندى ءۇزىلىپ كەتەردەي ارەڭ تۇرعان سىرعا ما, سوعان كوزى تۇسكەن جىگىتتىڭ قۋ جانى ما؟ دەمەك ءوزىن دە, وزگەنى دە جارىلقاعان ءساتتىڭ جالت ەتكەن قۇبىلىسى شيراتىلىپ ىشكە قۇلاپ ۇلگەرەدى.

قازاق پوەزياسىندا بۇل تاقىلەتتەس جىرلار از دەيمىسىز؟ ول تۇرماق, ەسەنيندە دە كەزدەسەدى ەكەن. ورىس اقىنىنىڭ «انگە ەلىكتەۋ» دەگەن سول ولەڭىن عافۋ قايىربەكوۆ تاماشا تارجىمەلەگەن.

«ات سۋاردىڭ اۋىزدىعىن الماستان,

اق قايىڭدار بالتىرىڭا جارماسقان.

تەرەزەدەن تۇرمىن قاراپ, تۇرمىن مەن,

سويلەسۋگە ساۋلەم سەندەي قۇربىممەن.

اق ايدىننىڭ جاعاسىندا ەرنىڭنەن,

اۋىرتىپ ءبىر ءسۇيىپ السام دەدىم مەن»,

دەيدى دە, ەركە قىز وعان ەزۋ تارتىپ, ەلىكتىرىپ كەتىپ قالعانى تۋراسىندا جىرلايدى. جاقىن بارىپ سويلەسىپ, قاۋىشپاعان. الايدا ارادا ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ كەتكەن سوڭ:

«مەن تاعى دا تەرەزەگە كەلگەندە,

سەنى اكەتىپ بارا جاتتى جەرلەۋگە»,

دەپ كەلتەسىنەن قايىرادى. دەسە دە «قايتا كورىپ كەسكىنىڭدى سول كۇلگەن, سول سىڭعىردى ەستى­گەندەي بولدىم مەن» دەپ اياقتايدى. ارمان بەينەنىڭ اجال تىرناعىنا ەرتە ىلىنگەنىن ويلاپ قاپالانبايدى, قارالى توپ اراسىنان قايتىس بولعان قىزدىڭ بەت-بەينەسىن كورگەندە بۇرناعى كۇندەرى ات سۋارعانداعى كۇلكىسى ەلەستەگەنىن ايتادى. وكىنىش جوق. ەل ويلاعانداي ءولىم اسا قورقىنىشتى ەمەس, ءومىردى قالاي قابىلداساڭ, ولىمگە دە سولاي قاراۋ ءلازىم دەگەندى ايتقىسى كەلەتىندەي سەزىلەدى. جانە بۇل جەردە قول جەتكىزىپ, قۇشاققا الىپ ءسۇيۋدىڭ دە ماڭىزى جوق ەكەنىن ايتقىسى كەلەتىن سىندى. باستىسى, كوردى, جان-جۇرەگى ۇشقىن اتتى, كۇي كەشىردى, ءارى قارايعىسى پەندەاۋي قۇمارلىق پا ەكەن دەپ قالاسىز.

ال قازاق ولەڭىنىڭ مۇزبالاعى تاقىرىپتى كەڭ اۋقىمدا جىرلايدى. كەلتەسىنەن قايىرمايدى. ۇلتتىق مازمۇندا ورىندالعان «ات سۋارا بارعاندا...» جىرى – كەڭ تىنىستى تۋىندى. قازاق قىز-جىگىتىنىڭ تانىستىعى مەن ۋاقىتتىڭ وتپەلى كوشى كەڭىستىكتە قاراستىرىلعان. قىز بەن جىگىت جەكە كەزدەسسە دە, يبا ساقتالىپ تۇر, بەيباستاق, ۇرىن وي جوق. «اۋىرتىپ ءسۇيىپ العىم كەلدى» دەمەيدى. بوزبالانىڭ اتتان قۇلاۋى, جىگىت جۇرەك قىزدىڭ سونىڭ اتىنا ءمىنىپ قىر اسىپ كەتۋى اۆتوردىڭ تاقىرىپتى شيەلەنىستىرۋ ءۇشىن كىرىكتىرگەن سۋرەتتەرى بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى وسىنداي وقيعا باسىنان ءوتتى مە, وتپەدى مە, ول دا بەيمالىم. الايدا سانا تۇكپىرىنەن كوتەرىلگەن سەزىمدەر, سوناۋ وتكەن داۋىردە قالعان اقپاراتتار ەكەنى انىق. باسى­نان وتپەسە دە, اقىننىڭ تابيعاتىنا جات ەمەس. ءسىڭىستى دۇنيە ەكەنى بايقالادى. وسى دالادا تۋعان بالانىڭ كوكەيىنە قونىمدى سۋرەت. ما­سەلە, سول سۋرەتتىڭ جانى مەن جۇرەگىنە اينال­عان – جىگىت كەشىرگەن سەزىم. تاعدىرىن ءوزى تاڭدا­عان الگى باتىل, ەرجۇرەك قىز بالكىم ءوتىپ كەتكەن تۇتاس ءداۋىر مە دەرسىز. ويتكەنى جىگىت اتتان ءتۇسىپ قالدى, قىز جۇيرىككە ءمىنىپ كەتتى عوي.

«قيمىل سايىن مايىسىپ بوس بۋىنىڭ,

اسىلىپ تۇر ارقاڭا قوس بۇرىمىڭ.

قۇلا بەستى قۇلاعىن تىگە قالدى,

قىز كورمەگەن ماق ۇلىق, وسقىرۋىن!

جاقىنداتپاي جانىڭا ۇرىكتى كەپ,

تارپاڭ نەمە تۋلاپ تۇر ب ۇلىك تىلەپ.

جولبارىستاي اتىلىپ تىزگىندى الدىڭ,

وتتى, وجەت قىز ەدىڭ, جىگىت جۇرەك.

تارپاڭ نەمە تايسالدى قۋاتىڭنان,

قۇلاي ءتۇستىم قاسىڭا قۇلا اتىمنان.

ەرگە قوندىڭ. جونەلدىڭ ەن دالاعا,

ارتىڭدا تەك شاڭ قالدى شۇباتىلعان»

بولىپ جالعاسقان ولەڭ ءارى قاراي دا ەلىكتىرىپ, ارىنىمەن باۋراي بەرەدى. شۇباتىلعان شاڭ­داي ۇزاسا دا, جالىقتىرمايدى. شىعارمانىڭ بو­يىندا قىز قۇلاعىندا ۇزىلەردەي ءدىر-ءدىر ەتكەن سىرعادان بىلىنگەن ساۋلەدەي ءبىر عاجاپ سيقىر بار. ىنتىق سەزىم بە, ىزگى اڭسار ما, ول جاعىن تۇيسىگىڭىز بىلەدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار