اراب تىلىندە ەكى بولەك ءتۇبىر بار, بىرەۋى – «ك-ب-ر» (كبر) بولسا, ەكىنشىسى – «ق-ب-ر» (قبر). ياعني بۇنداعى ءتۇبىردىڭ ءبىرىنشى داۋىسسىز دىبىسى قازاق تىلىندەگى بار ەكى دىبىسقا ۇقسايدى.
«ك-ب-ر» تۇبىرىندەگى ءبىرىنشى «ك» دىبىسى جۇمساق بولىپ كەلەدى جانە «ۇلكەن بولۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. مىسالى, ول «اللاھۋ اكبار» («اللا ۇلى») دەگەن تىركەستە كەزدەسەدى. قازاق تىلىنە دە وسى تۇبىردەن جاسالعان كەيبىر سوزدەر ەنگەن. مىسالى, «تاكاپپار». ۇلى موعول اۋلەتىنىڭ وكىلدەرى ىشىندە «اكبار» ەسىمدى بيلەۋشى تانىمال ( ۇلى موعول يمپەرياسىن 1556-1605 جىلدارى باسقارعان ءۇشىنشى پاتشا).
وسى تۇبىردەن جاسالعان «كابير» (« ۇلى») ءسوزى – اللانىڭ 99 سيپاتىنىڭ ءبىرى. سونداي-اق ول شىعىس تاريحىندا بىرنەشە اتاقتى تۇلعانىڭ, سونىڭ ىشىندە باسشىلاردىڭ لاقابى رەتىندە قولدانعان. ايتالىق, ەسكەندىر زۇلقارنايىن, سافاۆيلەر اۋلەتىنىڭ اتاقتى وكىلى ءى ابباس, پورتۋگاليانىڭ ءى پاتشاسى افونسۋ, ماۋريا مەملەكەتىنىڭ پاتشاسى اشوكا, ت.ب. عۇلامالاردان حاسان ءال-كابير ەسىمدى اقىن, شەشەن, استرونوم ء(حVىىى عاسىر) وتكەن. اقاڭدار قاتارلى تاتاردا تۇيكين كابير دەگەن اعارتۋشى جاساسا (رەپرەسسيالانعان), ءبىزدىڭ شەراعاڭمەن قۇرداس باشقۇرتتىڭ كابير اقباشەۆ نىسپىلى قالامگەرى بار.
تۇركىتىلدەس حالىقتارىندا «قابيرا» نەمەسە «كابيرا» (كارىم – كاريما دەگەن سياقتى) دەگەن ايەل ەسىمى كەزدەسەدى. قازاق ەر كىسى ەسىمدەرىندە دە «كابىر» اتاۋى ارا-تۇرا ۇشىراسادى. ال ەندى اراب تىلىندە دىبىس ىرعاعى مەن ەكپىنگە قاراي ءسوز ماعىناسى دا وزگەرەدى. مىسالى, «ق-ب-ر» تۇبىرىندەگى ءبىرىنشى داۋىسسىز جۋان ايتىلسا, ول «جەرلەۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ول ءسوز قازاق ءتىلىنىڭ سوزدىك قورىنا دا ەنىپ, «قابىر» نەمەسە قابىر دەپ جازىلىپ ءجۇر.
سوندىقتان وسى ەكى ءتۇبىردىڭ ماعىناسى ەكى بولەك بولعاندىقتان, ولاردى اجىراتا ءبىلۋ كەرەك.
سامال تولەۋباەۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى, ارابتانۋشى
