ساكەننىڭ «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانىندا ءساۋلىم اتتى كەيىپكەر بارى بۇرىننان بەلگىلى. ايداۋ مەن تۇرمەدەن قاشىپ كەلە جاتىپ, باياناۋىلداعى بالاباي اۋىلىنا ايالداپ تىڭايعاندا بايدىڭ ءساۋلىم ەسىمدى بويجەتكەن قىزى ءان سالعانىن جازادى. ء«بىزدىڭ جاقتا» تۋىندىسىن قاشقىلىقتى-قۋعىلىقتى جۇرگەندە ەلدى ساعىنىپ سالعانى جانە شىن. بىراق ءدال سول ساۋلىمگە بولا شىقپاعان ءان عوي دەپ قويا سالعانبىز. وتكەندە عانا جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ «كۇنىكەيدىڭ جازىعى» پوۆەسىن پاراقتاعاندا وسى سۇلۋ ءسوز قايتا ۇشىراسا كەتكەندە, ء«بىزدىڭ جاقتانىڭ» قايىرماسىنداعى ءسوز ساۋلەم ەمەس, ءساۋلىم ەكەنىنە انىق كوز جەتتى. سەبەبى بۇرىن ونىڭ وسىلاي ەكەنىن سەرىك وسپاننىڭ «ساكەننىڭ مۋزىكالىق مۇراسى» ەڭبەگىنەن وقىساق تا, تاپ سولاي دەۋگە باتىلىمىز بارماعان.
«كۇنىكەي تىسقا شىعىپ, ەسىك الدىندا تۇرىپ, اۋىلعا بارلاي قارادى. سودان كەيىن بارماعىنىڭ ۇشىمەن شاپاننىڭ جاعاسىن كوتەرىپ, شاشىنىڭ جارىمىنا دەيىن جاۋىپ, ساۋلىمدەرشە سىزىلىپ, ءتۇپ-ءتۇزۋ اياڭداپ, شىدەرتىنىڭ بەر جاعىنداعى وزەككە ءتۇستى.
وي جاعالاپ ويناقتاعان شۇناق قارا قاسقا لاقشا ىرشىپ-ىرشىپ تۇسكىسى كەلەدى. بىراق كۇنىكەي ىرشىمايدى: ول ەندى ءوزىنىڭ ءساۋلىم بولعانىنا كوزى جەتتى. ءساۋلىم بولسا, بالا قازداي بايپاڭداپ, سالماقپەن ءجۇرۋ كەرەك».
دەمەك ءساۋلىم دەگەنى بويجەتكەن قىزدىڭ ءزاۋلىم بيىك شىنارداي سىمباتتانعان دەر شاعى بولعانى عوي. ەندى ساكەنگە قۇلاق تۇرەلىك:
«جىلقىنىڭ شەتىندە, تەكەمەت ۇستىندە قوتاندى كۇزەتىپ بالابايدىڭ قىزى مەن ەكەۋمىز عانا وياۋ وتىرمىز. اقىرىن دومبىرا شەرتىپ ءساۋلىم وتىر. شالقامنان كوككە قاراپ, جۇلدىز ساناعانداي, مەن جاتىرمىن. قاسىمىزدا قاڭتارۋلى بايگە كۇرەڭ قاسقا ايعىر تۇر. سۇلۋ, جۇيرىك كۇرەڭ قاسقا ايعىر قالعىپ كەتىپ, اندا-ساندا ءىشىن تارتىپ, تامسانىپ قويادى. توڭىرەك تىم-تىرىس. تەك ءساۋلىمنىڭ قولىنداعى ىڭىرسىپ تولعانعان دومبىرانىڭ ءانى عانا اقىرىن سىڭقىلداپ شىعادى. دومبىرا سارىنى ىڭىرسىپ, قالتىراپ, اقىرىن تولعانادى. تورعىن, جۇمساق تۇنىق اۋانى دىرىلدەتەدى. نازىك, قالتىراپ تولعانعان ادەمى دىبىس ماۋجىراعان قوتاندى, تىنىس تارتقان دۇنيەنى اقىرىن الديلەپ, جۇمساق تەربەگەن ءتارىزدى... ءساۋلىم دومبىراسىنا «زۇلقيانىڭ ءانىن» سالادى», دەيدى.
نەگىزى بالاباي قىزىنىڭ ەسىمى ءساۋلىم ەمەس, ساكەن ونى ءوزى وسىلاي اتاپ السا كەرەك شىعارماسىندا. ءساۋلىمنىڭ شىن اتى ءجۇپشيرا ەكەنىن جازادى سەرىك وسپان. بۇل كىسى استاناداعى ساكەن سەيفۋللين مۇراجايىن باسقارىپ تۇرعاندا, ساكەنتانۋشى عالىم تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى, تاعى باسقا زەرتتەۋشىلەرمەن «ساكەن جۇرگەن جولدارمەن» اتتى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىپ, بالاباي اۋىلىنا ساپارلاپ, ۇرپاقتارىنىڭ ۇيىندە قوناقتا بولعانىن جازادى. اقىرىندا سۇراستىرا كەلە ساكەندى ءتانتى ەتكەن ءجۇپشيرا اپامىزدىڭ كوزى كەتسە دە, تۋعان بالالارىنا كەزدەيسوق ۇشىراسقانىن ايتادى. بالابايدان ىبىراي, گۇلشيرا, اجىك, ءجۇپشيرا تۋادى. اۆتور وسى ءجۇپشيرا اپادان تۋاتىن ءبيبىتاي باقتيارقىزى اپانى بالالارى ارقىلى ىزدەپ تاپقانىن, بارىپ بارلىق مالىمەتكە كوز جەتكىزگەنىن, ءتىپتى ءجۇپشيرا اپانىڭ فوتوسىمەن جاريالاعان. سول كەزدەسۋدە تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى:
– مەن 1985 جىلى ءساۋلىم دەگەن اتپەن ىزدەستىرىپ, اۋىلىنا ات باسىن تىرەگەندە, سويلەسپەي تەرىس قاراپ جاتىپ الاتىن كىسى وسى ءجۇپشيرا ما ەدى؟ – دەپ سۇرادى تۇرسەكەڭ.
– ءدال ءوزى, بىراق اتى ءساۋلىم ەمەس, ءجۇپشيرا بولاتىن. ءارى ول كەزدە ەشكىممەن سويلەسكىسى كەلمەيتىن. اۋىر بەينەت, قايعى-قاسىرەت قويسىن با, 1958 جىلدارى انامىز زاعيپ بوپ, كوزى كورمەي قالعان-دى. ىزدەپ كەلۋشىلەر ساكەنمەن ارا-قاتىناسىن سۇراپ مەزى ەتەتىن, – دەپتى ۇرپاقتارى.
ء«بىزدىڭ جاقتا» ءانىنىڭ العاشقى شۋماعىندا اقىن ەل مەن جەردى سۋرەتتەسە, ەكىنشى اۋىزىندا قازاقتىڭ جىگىتتەرىن, ءۇشىنشى شۋماعىندا قازاق سۇلۋلارىن, ياعني ساۋلىمدەردى سيپاتتايدى. بىرگە تىڭداپ, ايتايىق:
«قىزدارى ءبىزدىڭ جاقتىڭ قارا قاستى,
تىسىنە ۇقساتارسىڭ مەرۋەرت تاستى.
سىمباتتى, كوركەم بويلى تال شىبىقتاي,
مامىق ءتوس, سۇڭعاق مويىن, ءسۇمبىل شاشتى.
ەركىن بەيبىت اۋىلىم-اي,
جاس ءورىم تالداي ءساۋلىم-اي.
قىردىڭ ەركە سۇلۋى
ساعىندىم سەنى, باۋىرىم-اي.
ا-اي, جان ساۋلەم, ءورىم تالداي,
جازىق ماڭداي, اۋزىڭنان شىققان لەبىڭ شەكەر بالداي».
