ۇلكەندەردىڭ دە بۇل تاراپتا بىلەرى از سياقتى, بۇلارعا بايقاتپاي كۇبىرلەسىپ كەلە جاتقانى سونى اڭعارتادى. وتكەن عاسىردىڭ وتىز جەتىنشى جىلى شەكارالىق اۋماقتاعى قيىر شىعىستى مەكەندەگەن كارىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن ءبىر تۇندە تيەپ, بەلگىسىز باعىتقا بەت تۇزەگەن پويىز جولاۋشىلارىنىڭ ءبىرى ميحايل شەگاي بۇگىندە 96 جاسقا تولىپ وتىر.
دۇنيەگە 1928 جىلى قازىرگى سولتۇستىك كورەيا اۋماعىندا كەلىپتى. كەلەسى جىلى 7 جاستاعى اپكەسى مەن مۇنى ەرتكەن اكەسى دىن-زە شە مەن اناسى ولگا لي كەڭەس وداعىنا قونىس اۋداردى. قاي جەردە دە, ەڭبەكسىز ەشتەڭە ونبەيتىنى بەلگىلى. بالىقشى اكەسى كارىسشە ەسىمىن ۇمىتىپ, دانيل اتاندى. جاڭا مەكەندە اپكەسى ەكەۋىنەن بولەك باسقا دا باۋىرلارى دۇنيەگە كەلدى. شيەتتەي بالا-شاعانى جەتكىزەم دە, تالاي قيىندىق كورگەن اكە-شەشەنىڭ قاباعىنا ەندى عانا كۇلكى ۇيالاپ كەلە جاتقان كەز ەدى. بىراق وتىز جەتىنىڭ ويرانى ونى دا كوپ كورىپتى. باسقا دا قانداستارىمەن قاتار پويىزعا تيەلگەن بۇلاردى نەشە تاۋلىكتەن كەيىن قازىرگى اتىراۋ وبلىسىنا اكەلىپ تاستادى.
جان-جاقتى بارلاپ, بايىرقالاپ وتىراتىن كەز ەمەس, ۇلكەندەر بىردەن جايىق جاعاسىنداعى جاڭا مەكەننەن جەرتولە قازۋعا كىرىستى. جاردەمگە جارايتىن بالالار دا جۇمىسسىز قالمادى. بۇلاردان بولەك تە وزەن بويىنا كەلىپ جاتقاندار كوپ. از ۋاقىت ىشىندە ادام قاتارى مولىعىپ, ەلسىز دالا ىرگەلى ەلدى مەكەنگە اينالدى.
«كوپ ۇزاماي وزەننىڭ ءبىز قونىس تەپكەن تۇسى تارتىلىپ, بالىق ازايا باستادى, – دەيدى اقساقال. – بىراق سۋ تارتىلعانىمەن دە, ەلدىڭ كول-كوسىر كوڭىلى كوپ قيىندىقتى سەزدىرە قويعان جوق. ەزۋىنەن جىرىپ ەنشى بەرەتىن, سىرتتاعىنىڭ دا سىباعاسىن ساقتاپ وتىراتىن دارقان حالىقتىڭ ارقاسىندا از ۋاقىتتا قاتارعا ىلىكتىك. توعىز بالانىڭ قامى وڭاي ەمەس, اكە-شەشەمىز اۆانگارد ۇجىمشارىندا بەل جازباي ەڭبەك ەتتى, ءبىز دە ولاردىڭ ءبىر جاعىنا شىعۋعا جارادىق».
توعىزىنشى سىنىپتى وسى اۋىلدا بىتىرگەن ميحايل شەگاي مەكتەپتى اۋدان ورتالىعىندا ءتامامدادى. قيىر شىعىستان بەرى وتكەندە تارىداي شاشىلعان تالاي تۋىستان كوز جازىپ قالعان ەدى. سولاردىڭ ءبىرى قىزىلورداعا تابان تىرەگەنىن كەيىن تاپقان. بوزبالا ميحايل سولاردى قارا تۇتىپ, قىزىلورداداعى پەدينستيتۋتقا كەلىپ ءتۇستى. جالپى, كارىس ۇلتىندا «مۇعالىمدى قۇدايىڭداي سىيلا» دەگەن ءتامسىل بار. نەبىر تەلى-تەنتەكتەرىڭ دە «مۇعالىم كەلە جاتىر» دەگەندە ەستىگەندە, جىنىنان ايىرىلعان باقسىداي بولا قالادى. تالابى بار بالا وسى ماماندىقتى تاڭداعانىنا وكىنگەن ەمەس. بىراق وزىنەن كەيىنگى جەتى بالاعا قاراپ قالعان اكە-شەشە ويعا تۇسسە, وقىپ وتىرعان ساباعىنان جاڭىلىپ قالاتىن ساتتەرى كوپ. سوندىقتان وقۋدى ەكىنشى كۋرستان ءۇزىپ, اتىراۋعا ورالۋعا تۋرا كەلدى.
كوپ ۇزاماي ءبىر ءۇيلى جان وزبەكستانعا قونىس تەپتى. وندا كۇرىش ەگىپ, بۇلار ءۇشىن جاڭا كاسىپتىڭ جولى اشىلدى. كەيىننەن تاجىكستانعا كوشىپ, اكەلەرى دانيل سول جەردى ماڭگىلىك مەكەن ەتىپ قالىپ قويدى. ميحايل 1959 جىلى باياعى ءوزى وقىعان قىزىلورداعا كەلىنشەگىن جەتەكتەپ كەلدى.
«سول تۇستاعى قىزىلوردا شاعىن عانا شاھار ەدى عوي. العاش قالىڭ قازاقتىڭ ورتاسىنان بولاشاق ءۇيىمنىڭ ىرگەسىن كوتەرە باستاعانىمدا, كورشىلەرىم كومەككە كەلدى. قوڭسىلارىمىز شەگەباەۆتار, احمەتوۆتەر وتباسىمەن تۋىستان دا ءارى ارالاستىق. قازىر سول كوزكورگەندەردەن ەشكىم جوق. بىراق ولاردىڭ بالالارى, نەمەرەلەرى كوشەدە كورىپ قالسا, جۇگىرىپ كەلىپ امانداسىپ, جاعداي سۇراپ جاتادى», دەيدى قاريا.
ۇزاق جىل قىزىلورداداعى «ريسسوۆحوزستروي» مەكەمەسىندە جەمىستى ەڭبەك ەتتى. التى بالاسى وسىندا ءوسىپ-جەتىلدى. نەمەرەلەر, ودان كەيىن شوبەرەلەردىڭ كىندىگى دە وسى قالادا كەسىلدى. قايبىر جىلى جاقىندارىمەن قيىر شىعىستاعى تۋىستارىنا بارعانى بار. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا – قازان» دەمەي مە, ەسكى مەكەندە باياعىنى ەسكە تۇسىرەتىن بىردە-ءبىر بەلگى قالماپتى. قارا ورمانداي اۋلەتكە اينالدىرعان قىزىلورداسىنا قايتۋعا اسىقتى.
كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى سىرتتا جۇرگەن قانداستارمەن بايلانىستى جانداندىراتىن جوبا اياسىندا قىزىلورداعا ءتۇسىرۋ توبى كەلىپ, ەستەلىگىن جازىپ الىپ كەتتى. عاسىر عۇمىر جاساۋعا جۋىقتاعان قاريا العاشقى كورگەن قيىندىقتارىن, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جاردەمى ارقاسىندا ءبارىن جەڭىپ, بۇگىندە سىر توپىراعىنان سايا تاپقان جانعا اينالعانىن بايان ەتتى.
تاعدىر سوقپاعىمەن ءجۇرىپ, تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتقان قاريانىڭ قارشادايىنان وزىنە پانا بولعان قازاق ەلىنە ايتار العىسى شەكسىز.
قىزىلوردا
