دانىككەننەن قۇنىققان جامان

جازانىڭ قاتايعاندىعىنىڭ ارقا­سىندا بىلتىر ەلىمىزدە مال ۇرلىعى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 16,3 پا­يىزعا ازايدى. ءىىم كريمينالدىق پولي­تسيا دەپارتامەنتى باسقارما باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى جاندوس با­تىر­بەكوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بىلتىر ەل اۋماعىندا 8,5 مىڭنان اسا مال ۇرلانىپ, ونىڭ جارتىسى تابىلعان. «الايدا مال ۇرلىعىن كانىگى كاسىپ جاساپ العاندار ءالى دە قاراپايىم حالىق­قا زيانىن تيگىزىپ وتىر», دەيدى ول. مال­دىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىىم باستاماسىمەن جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى ورگاندار وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىك­تە­رىن ەسكەرە وتىرىپ, مال جايۋ قاعيدا­لا­رىن ازىرلەپ, بەكىتتى.

قازىر قىلمىستىق كودەكستە «مال ۇر­لىعى» دەگەن جەكە باپ قاراستى­رىل­عان, ونداعى ەڭ جوعارى جازا – م ۇلىك­تى تاركىلەپ, 12 جىلعا دەيىن باس بوستان­دىعىنان ايىرۋ. وسى قىلمىستىڭ بىلىك­تىلىك بەلگىسىن اۋىر قىلمىستار سانا­تىنا اۋىستىرۋ ارقىلى بىرنەشە رەت مال ۇرلاعاندارعا, ءۇي-جايعا باسىپ كىرگەندەرگە جازا قاتاڭداتىلدى. بۇل جابىرلەنۋشىلەرمەن تاتۋلاسۋ ارقىلى ۇرىلاردىڭ جازادان جالتارىپ كەتپەۋىنە جانە ۇرلىقتىڭ الدىن الۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. زاڭدا جەكە ادام قوراعا ءتۇسىپ مال ۇرلاسا 5 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ كوزدەلگەن, ەگەر توپ بولىپ الدىن الا ءسوز بايلاسىپ, ءىرى مولشەردە ۇرلىق جاساسا, جازا 7 جىلعا دەيىن بەرىلەدى. ال بىرنەشە رەت قوراعا نەمەسە قويماعا بۇزىپ كىرگەنى ءۇشىن بەرىلەتىن جازا – 10 جىل. اسا ءىرى كولەمدە جانە قىلمىستىق توپ بولىپ ۇرلىق جاساسا, 12 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن.

بىراق «ۇرىدا ۇيات جوق», مال ۇرلىعى ءالى دە ازايماي وتىر. وتكەندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مال ۇرلىعىمەن اينالىسقان توپتىڭ قىلمىسى اشكەرە بولدى. 18 بەن 25 جاس ارالىعىنداعى قىزىلجار اۋدانىنا قاراستى بەسكول اۋىلىنىڭ 7 جىگىتى ءبىر جازدا كورشىلەس شال اقىن مەن ەسىل اۋدانىندا تۇراتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قورالارىنا ءتۇسىپ, 10 رەت مال ۇرلاعان.

الدىمەن 2023 جىلدىڭ 3 شىلدە­سىندە شال اقىن اۋدانىنىڭ كەڭەس اۋى­لىنا جەتى تۇندە كەلىپ, ءبىر تۇرعىننىڭ قو­را­سىنان ەكى قويىن ۇرلاپ كەتكەن. ەكى قوي­دىڭ باعاسى 120 مىڭ تەڭگەدەي, مال يەسىنە وسىنشا شىعىن كەلتىرىلگەن. ارا­دا 10 كۇن وتكەندە ەكى جىگىت ارالارى­نا تاعى ءبىر سەرىكتەرىن قوسىپ الىپ, بىر­لىك اۋىلىندا تۇراتىن ۇ.سۇلتاننىڭ قورا­سىنان 5 قويدى ۇرلاپ كەتكەن. مال يەسىنە كەلتىرىلگەن شىعىن – 480 مىڭ تەڭگە.

«دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەمەكشى, العاشقى ەكى «جورىقتارىن­دا» ۇستالماعان ۇرىلار داندايسىپ, ارادا 5 كۇن وتكەندە ەڭبەك اۋىلىنداعى ا.باپاشەۆتىڭ قوراسىنان ءبىر قويدى ۇرلاپ كەتەدى. ءسويتىپ, مال يەسىنە 45 مىڭ تەڭگەنىڭ شىعىنىن كەلتىرەدى. 21 شىل­دەدە ۇرىلار قاستارىنا تاعى ءبىر جىگىتتى قوسىپ الىپ, بىرلىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى س.ءحامزيننىڭ قوراسىنان التى قويدى ۇرلاپ اكەتەدى. بۇل جولى ۇرىلار مال يەسىنە 370 مىڭ تەڭگە زيان كەلتىرەدى.

31 شىلدەدە ۇرىلار تۇنگى جورتۋىل الاڭىن كەڭەيتىپ, ەسىلمەن كورشىلەس مامليۋت اۋدانىنداعى توكارەۆكا اۋىلىنا سوعىپ, د.فرولوۆ دەگەن تۇرعىننىڭ قاماۋدا تۇرعان بەس قويىن باسىپ الىپ كەتەدى. كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمى – 750 مىڭ تەڭگە.

ۇرىلار توبى 8 تامىزدا بىرلىك ­اۋىلىندا تۇراتىن ب.سىلامقازىنىڭ قوراسىن تورۋىلداپ, 144 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان ەكى قويىن قولدى قىلادى. ال 10 تامىزدا ارالارىنا تاعى قوس سەرىگىن الىپ, ەكى كولىكپەن ب.سىلامقازىنىڭ ۇيىنە كەلىپ, ونىڭ قوراسىنان ءۇش قويدى قولدى قىلادى. الايدا مۇنى مىسە تۇت­پاعان اككىلەر كورشى م.حامزين دەگەننىڭ اۋلاسىنان ءبىر قويدى قوسا الىپ كەتپەك بولادى. مالدىڭ اياعىن بايلاپ تاستاپ, قالعانىن ۇستاۋعا ۇمتىلعاندا ۇرىككەن قويلار قاشانى بۇزىپ شىعىپ, اۋلاعا قاشادى. قويدىڭ دۇبىرىمەن ۇرگەن يتتەر­دىڭ داۋسىنان قورقىپ قالعان ۇرى­لار كولىكتەرىنە وتىرىپ قاشپاقشى بول­عان. الايدا شىرت ۇيقىدا جاتقان ءۇي يەلەرىنىڭ دالاعا شىققان دىبىسى بىلىنبەگەن سوڭ تاعى ءۇش قويدى ۇستاپ الىپ, تايىپ تۇرعان. كەلتىرىلگەن زيان – 432 مىڭ تەڭگە.

قىلمىستىق توپتىڭ ابدەن كانىگى­لەنىپ ءارى داندايسىپ كەتكەنى سونشا­لىق, ولار ءار بەس كۇن سايىن جورتۋىلدارىن جالعاستىرىپ وتىرعان. 13 تامىزدا ولار قاراتال اۋىلىنا سوعىپ, ن.ارىستانباپوۆتىڭ اۋلاسىنان ەكى قويدى ۇرلاپ كەتكەن. قايتا اينالىپ سوعاتىن قاسقىرلار توبى ۇقساپ, ۇرىلار 14 تامىزدا ەڭبەك اۋىلىنا قايتا سوعىپ, ا.زاكىريانوۆا دەگەن ايەلدىڭ قوراسىنان ءبىر قوي, جاقىپوۆا دەگەن ايەلدىڭ قاشاسىنان ءبىر قوي ۇرلاپ, ەكى تۇرعىنعا 60 مىڭنان 120 مىڭ تەڭگە زيان كەلتىرەدى.

اۋىلداعى اعايىننىڭ قوراسىنا ءتۇسىپ جۇرگەن ۇرىلاردىڭ ءبارىنىڭ دە اينا­لىساتىن زاڭدى شارۋالارى بارى بەلگىلى بولىپ وتىر. بىرەۋى ءتىپتى كىتاپحا­ناشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ءبارىنىڭ دە ورتا جانە ورتادان جوعارى بىلىمدەرى بار. الايدا قاناعاتسىزدىق ولاردى ۇرلىققا يتەرمەلەپ, بىرەۋدىڭ نەسىبەسىنە قول سۇعاتىن, قىلمىستىق, ارام جولعا سالعان. وڭاي جولمەن كەلگەن تابىس جالعاسا بەرەدى دەپ ويلاسا كەرەك, ءتىپتى ساقتىقتى دا ۇمىتقان. بىراق حالىق «ۇرلىق ءتۇبى – قورلىق» دەگەندى بەكەر ايتپاعان, قازىر ولاردىڭ ءبارى كوزدەرى بوزارىپ, جاستىق ءومىرىنىڭ وتتى كۇندەرىن تەمىر توردىڭ ار جاعىندا وتكىزىپ جاتىر.

2023 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا ەسىل اۋداندىق سوتى قىلمىستىق توپ­تىڭ ءتورت مۇشەسىن قىلمىستىق كودەكس­تىڭ 188-1-بابىنىڭ 3-ءبولىمى «مال ۇر­لاۋ» بويىنشا 6 جىلعا سوتتادى. قالعان­دارىن دا وسى باپپەن 5 جىلدان باس بوس­تاندىعىنان ايىردى.

جۋىردا قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى وب­لىستىق سوت القاسى سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىسى سوتىنىڭ توراعاسى ەربول جان­عازيننىڭ توراعالىعىمەن ەسىل اۋدان­­دىق سوتىنىڭ ۇكىمىنە جازىلعان شا­عىم-ارىزدى قاراپ, ۇكىمدى وزگەرىسسىز قال­­دىردى. ءسويتىپ, ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەندى.

بۇرىن مۇنداي جاعدايدا جاپا شەگۋ­شىمەن كەلىسىم بولسا, كەلتىرىلگەن زيان قالپىنا كەلتىرىلسە, سوت شارتتى نەمەسە باسقا ءتۇرلى جازالار بەرەتىن. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بۇل «جەڭىلدىكتەردىڭ» ۇرلىقتى تىيۋعا, قىلمىستى جويۋعا اسەرى از ەكەندىگىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى