تەاتر • 29 اقپان, 2024

«اساۋعا تۇساۋدىڭ» بەل-بەلەستەرى

140 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

الەمدىك كلاسسيكانىڭ التىن قورىنان ويىپ ورىن العان اعىلشىن دراماتۋرگى ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسى قازاقى تابيعاتپەن ەتەنە ۇندەسەتىن بىرەگەي تۋىندىلار قاتارىندا. ۇلتتىق ساحنادا ەڭ العاش 1943 جىلدىڭ 16 قازانىندا ماسكەۋدىڭ ا.لۋناچارسكي اتىنداعى تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ مۇعالىمدەرى و.پىجوۆا مەن ب.بيبيكوۆتىڭ قولتاڭباسىندا كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلعان كومەديا جىلدارمەن بىرگە جاڭارىپ, تۇرلەنىپ, 80 جىلدان اسا ۋاقىتتى ارتقا تاستاسا دا, كورەرمەن قىزىعۋشىلىعىن ءبىر ءسات تە باسەڭسىتكەن ەمەس.

«اساۋعا تۇساۋدىڭ» بەل-بەلەستەرى

ەڭ العاش پەترۋچچيو رولىن­دە شاكەن ايمانوۆ ويناسا, كاتا­ري­نانى كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆا كەمەلىنە كەل­تى­رە كەيىپتەپ, كوركەمدىك بيىك­تە قۇيقىلجىتقان ەدى. ساڭ­لاقتار سالعان سارا جولدى اراعا 70 جىل سالىپ ەلوردالىق جاس­تار تەاترى ساحناسىندا تاماشا تاندەم – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەملە­كەت­تىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءادىل احمەتوۆ پەن اكتريسا اينۇر راحيپوۆا زاماناۋي كوزقاراس, جا­ڭاشا ساراپتاۋدا كورەرمەنىنە قايتا ۇسىندى. العاش ساحنا­لان­عان كۇننەن-اق كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىق­قان قويىلىم 10 جىل بويى انشلاگپەن ءوتىپ كەلە جاتقانىنا كۋامىز. 2013 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن پرەمەراداعى ءنوپىر كورەرمەن 10 جىلدان بەرى تيتتەي دە سەيىلگەن ەمەس. كەرى­سىن­شە, قاي كەزدە كورسەڭ دە ايتۋلى كومەدياعا بيلەت تابا الماي سارىلعان, سابىلعان حالىق. وسىدان-اق سپەكتاكلدىڭ دەڭگەيىن باعامداي بەرۋگە بولاتىن شىعار. 10 جىل بويى رەپەرتۋار رەيتىنگىسى مەن تەاتر فەستيۆالدارىنىڭ الدىن بەرمەي كەلە جاتقان سپەك­تاكل­دىڭ ساحناداعى 10 جىلدىق جە­­مىستى جەتىستىگىن كەشە تەاتر ۇجى­­­مى كورەرمەنىمەن بىرگە تاعى ءبىر مارتە ەسكە ءتۇسىرىپ, تەاتر ءىشىن نا­­عىز ونەر مەرەكەسىنە ۇلاس­تىر­دى.

دراماتۋرگيا ءدۇلد ۇلى قالتاي مۇحامەدجانوۆتىڭ سوزىمەن ايت­ساق, شەكسپير شىعارماسىن ساح­ناعا قويۋ – ءاربىر ونەر يەسىنىڭ بۇعاناسى بەكىپ ەسەيۋىندەگى ۇلى ەمتيحان. ال جاستار تەاترىنىڭ وسى سىناققا باتىلدىقپەن كەلىپ, كلاسسيكالىق كومەديانىڭ پەر­نە­سىن ءدوپ باسۋى, ۇلكەن جەتىستىك دەر ەدىك. رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەم­لە­كەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرقانات جاقىپباي قول­تاڭ­باسىنا ءتان جاڭاشىلدىق پەن توسىننان, تىڭنان ورىلەر رەجيس­سەر­لىك تاپقىرلىقتار شەكسپير شىعارماسىنىڭ شىن مانىندە شىرايىن كىرگىزدى.

ۆاپ

ۇزاق جىلدار بويى كورەرمەن قاۋىمنىڭ سۇيىكتى سپەكتاكلىنە اينالعان «اساۋعا تۇساۋدا» اكتەر ءادىل احمەتوۆ ايرىقشا جارقىرادى. شاكەن ايمانوۆ سالعان تۇڭعىش سۇرلەۋدى كەيىن ىدىرىس نوعايباەۆ جالعاسا, بۇل قويىلىمدا ەستافەتا اكتەر ءادىل احمەتوۆكە ءتيىپتى. فاكتۋرا, قيىمىل-ارەكەت, سىر-سىمبات جاعىنان كەيىپكەر بولمىسىن تاپ باسىپ تانىعان رەجيسسەر تاڭداۋى ءدوپ تۇسكەن. وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپ­كەرشىلىكتى اكتەردىڭ دە ءجىتى سە­زىنگەندىگى ءسوز ساپتاسى مەن ساحناداعى ءجۇرىس-تۇرىسىنان اي­قىن اڭعارىلادى. ءسوزى انىق, ارەكەتى نىق. كەيىپكەرىن بارىنشا جاندى ەتىپ شىعارۋعا تىرىسقان. سەرىلىك پەن سەرگەكتىك, فاكتۋرا مەن ىشكى تەرەڭدىك قاتار ورىلگەن پەترۋچچيو بەينەسى ءادىل احمەتوۆتىڭ كەيىپتەۋىندە كوركەمدىك بيىككە كوتە­رىلگەن. اكتەر كەيىپكەر كىلتىن اداسپاي تاپقان. ءارتىستىڭ ءبىتىم-بول­مىسى, رولگە قونا كەتكەن كەلىستى كەلبەت, ساحناداعى ءابجىل قوزعالىسى مەن ەسەپسىز ەنەرگياسى ناعىز پە­ترۋچ­چيونى كوز الدىمىزعا اكەلدى. ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى – اكتەر ءادىلدىڭ سومداۋىنداعى ايتۋلى ءرول ماماندار تاراپىنان جوعارى باعالانىپ, قازاقتىڭ تۇڭعىش رەجيسسەرى ج.ءشانيننىڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان تۇركى الەمى تەاترلارىنىڭ «تەاتر كوكتەمى – 2017» حالىقارالىق فەستيۆالىندە پەترۋچچيو رولىمەن «قويىلىمداعى ۇتىمدى بەينە» اتالىمىندا توپ جارعان ەدى. تالانتتى ءارتىستىڭ شەبەرلىگى مەن جالپى قويىلىمنىڭ كوركەمدىك ساپاسىنا بەلگىلى رەسەيلىك شەكس­پيرتانۋشى عالىم الەكسەي بارتو­شە­ۆيچ: «اساۋعا تۇساۋدى» اۆتور جاستىق شاعىندا جازعان, سون­دىقتان دا پەسانىڭ ءون بويى جاستىق جالىنعا تۇنىپ تۇر. وسىنى رەجيسسەر تەاتردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە, اۋديتورياسىنا ساي وتە ۇتقىر دا ءدوپ تاڭداعان. جاستاردىڭ ىشكى ەنەرگيا, جالىندى جاسامپازدىعى, ساحناداعى كوز ىلەستىرمەس شاپشاڭ قيمىلى شىن مانىندە سۇيسىنتەدى. اسىرەسە پەترۋچچيوعا ء(ادىل احمەتوۆ) ءتانتى بولدىم. اكتەر تەك بوي سۇڭعاقتىعى, سىرتقى كەلبەت كور­كەم­دىگىمەن عانا ەمەس, ىشكى اكتەرلىك شەبەرلىگىمەن دە, دا­ۋىس مانەرىمەن دە كوڭىلگە بەرىك ورنى­عىپ, كورەرمەن قويىلىم سوڭىندا ءوز پەترۋچچيوسىمەن قيماي قوشتاسادى. مەنىڭ دە كوڭىلىمدە سونداي ءبىر قيماستىق سەزىم قالدى», دەپ قازاق اكتەرىنە تاڭداي قاعا قول سوققان ەدى.

ال كەزىندە اتالعان بەينەنى ءبۇتىن وبراز بيىگىنە كوتەرگەن كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆا جولىن جالعاعان اكتريسا اينۇر راحي­پوۆانىڭ دا كەيىپكەر بولمىسىن بارىنشا بويىنا سىڭىرۋگە تىرىسقانى كورىنىپ تۇر. بۇل – اكتەر­لىك شەبەرلىكتەن بولەك, شى­نايى ماڭداي تەر, تولاسسىز ەڭبەكتىڭ جەمىسى ەكەنى انىق. پەت­رۋچ­چيوداي جىگىت سەرىسىنىڭ سۇيگەنىن ويناۋ ساحناگەردەن ىشكى تەرەڭدىكتەن وزگە, فيزيكالىق كۇش-جىگەر مەن پلاستيكالىق ورگانيكانى تالاپ ەتەدى. ودان باسقا م.اۋەزوۆتىڭ قۇنارعا باي پوەزيا تىلىمەن اۋدا­رىلعان ءتارجىماسىن قوسىپ قويى­ڭىز. وسىنىڭ ءبارى­نىڭ باسىن قوسىپ, شا­شاۋىن شى­عار­ماي سايراتۋ – كەز كەلگەن اكتيرساعا قول ەمەس. كاتارينا – مىق­تى­لار­دىڭ ۇلەسى! مىنە, وسىلايشا ەسىمى اڭىزعا اينالعان حاديشا بوكەەۆادان كەيىن شەكسپيردىڭ «اقىلدى تەنتەگىن» تۇپ-تۋرا 70 جىلدان كەيىن اينۇر وزگەشە جاڭعىرتتى. دۇ­رىسى, جارقىراتتى. جاي عانا ويناپ قويعان جوق, ول – كاتا­رينانى عالامات بەينە بيى­گىندە بەدەرلەدى. اكتريسانىڭ كا­تا­­رينا بەينەسىنە كەلۋدەگى وسى ەسەپ­سىز ەڭبەگى لايىقتى باعا­لا­­نىپ, 2017 جىلى تۇركىستان قالا­سىندا وتكەن قازاقتىڭ تۇڭ­عىش رەجيسسەرى ج.ءشانيننىڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان تۇركى الەمى تەاترلارىنىڭ «تەاتر كوك­تەمى – 2017» حالىقارالىق فەس­تي­ۆالىندە كاتارينا ءرولى ءۇشىن «ۇزدىك ايەل بەينەسى» جۇلدەسىن ەنشىلەگەن بولاتىن.

كومەديانىڭ تاعى ءبىر كوڭىل مارقايتقان تۇسى – اكتەرلىك انسامبل ونەرىنىڭ بىرتۇتاستىقتا جۇيەلەنۋى. تولىق تەاتر ترۋپپاسى قاتىسقان قويىلىم وسى ۇيىم­شىل ۇجىمدىق بىرلىكتىڭ ارقا­سىندا كوكەيگە بەرىك ورنىقتى. ساحناداعى كەڭىستىكتىڭ كوپ بولىگىن قيمىل-قوزعالىسقا ساي بوس قال­دىرىپ, ارتىستەردىڭ ءوزى جاندى دەكوراتسياعا اينالعان. تسيرك ار­تىس­تەرىنە ءتان شەبەرلىكپەن ساح­نا­نىڭ ارعى بەتىنەن بەرگى بەتىنە سەكىرىپ, شەڭبەر جاساي, دومالاي قوزعالعان ترۋپپا تالانتى مەن ءارتۇرلى دىبىس شىعارۋدا قاقپاق, وجاۋ, شىلاپشىن سىندى سان ءتۇرلى قۇرالدىڭ كومەگىنە جۇگىنۋى دە ەكسپەريمەنتتىك تەاتر ەلەمەنتتەرىن ەسكە سالدى. رە­جيس­سەردىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى شە­شىمى – ساحنانى ويناتا ءبىلۋى. ءار جەردەن اشىلعان جەرتولە تەكتەس ەدەندەگى تەسىكتەر, ات ورنىنا پايدالانىلعان دوڭگەلەكتى اعاش بۇيىمدار – بارلىعى دا كومەديانىڭ كوركەمدىگىن ۇستەپ, كورىگىن قىزدىردى. ەزۋگە كۇلكى ءۇيىردى. كوستيۋم سۋرەتشىسىنىڭ (ەرلان تۇياقوۆ) اشىق ءتۇستى ماتا­لار­دان ادىپتەپ تىككەن كيىم ۇلگى­لە­رى دە كومەديا تابيعاتىنان الشاق كەتپەدى. ەرتەدەگى يتا­ليا جەرىندەگى كارناۆالداردى ءبىر ساتكە كوز الدىمىزعا كەل­تىر­­گەندەي, ەۋرو­پا­لىق ونەر دۋمانىنىڭ ىشىندە جۇرگەندەي اسەرگە بولەندىك. ون جىل بويى ساح­نادان تۇسپەي, ونەردە جاڭالىق جاساعان, جىل سايىن كەمەلدەنىپ, وزەكتىلىگى مەن كوركەمدىك قۋاتى ارتىپ كەلە جات­قان جارقىن قويىلىمنىڭ عۇمىرى ءاماندا ۇزاق بولسىن دەيىك ەندەشە. 

سوڭعى جاڭالىقتار