جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى

«مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭدا: «قازاقستانداعى جاستار ساياساتىنىڭ ماقساتى – جاستاردىڭ رۋحاني, مادەني, كاسىبي جانە فيزيكالىق دامۋى, ءبىلىم الۋى ءۇشىن, قولايلى جاعداي جاساۋ, ولاردىڭ تابىس­تى الەۋمەتتەنۋى مەن شەشىمدەر قابىل­داۋعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جاستار الەۋەتىن ەل دامۋىنا باعىت­تاۋ» دەلىنگەن. «قازاقستان جاستارى» ۇلتتىق بايانداماسى­نىڭ ساۋالناماسىنا ۇڭىلسەك, ەلدەگى بۇل باعىت­تاعى جۇمىستاردى 35-كە دەيىنگى ازاماتتاردىڭ 68,7 پايىزى – «جوعارى», 15,7 پايىزى ء«تۇرلى دەڭ­گەيدە ىسكە اسىرۋعا ءتيىمسىز» دەپ باعا بەرگەن. قالعانى مۇلدەم ءىس-شارا­لار­دان حابارسىز ەكەنىن جەتكىزگەن.

مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋ كەشەندى ۇدەرىس دەسەك, ءتۇرلى باع­دارلاما مەن جوبا وسى باعىت-باع­داردىڭ نەگىزگى كومپونەنتى بولىپ ەسەپ­تەلەدى. ال جاستاردىڭ وعان قاتىسۋ دەڭ­گەيىنىڭ تومەن كۇيدە قالۋى الاڭداۋ­شىلىق تۋدىرىپ وتىر. بۇل – ەلدەگى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ءبىر قايناۋى ىشىندە دەگەن ءسوز.

اۋىل جاستارى اراسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالار مەن جوبالار تۋرالى جاس بۋىننىڭ دەنى حابارسىز, بۇل باعىتتاعى كورسەتكىشتىڭ تومەن دەڭگەيى بايقالادى. بۇل تۋرالى «قازاقستان جاستارى» ۇلتتىق بايانداماسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلەدى:

«ورتاشا العاندا اۋىل جاستارىنىڭ 37 پايىزى (31,4% بەن 41,4% اراسىندا) باعدارلامالار جونىندە «ەشتەڭە بىلمەيدى, ەستىمەگەن», ال قالا جاستارى اراسىنداعى كورسەتكىش 31,6 پايىز بولدى (29,7% بەن 34,8% اراسىندا). اۋىل جاستارى اراسىنداعى مەيلىنشە تومەن كورسەتكىش «Zhas Project» باعدارلاماسىندا بايقالدى, 40,4 پايىزى «ەشتەڭە بىلمەيتىن», «ەستىمەگەن» بولىپ شىققان. ال حابارى بار رەسپوندەنتتەر جيىنتىعى – 59,6 پايىز. سول سياقتى «جاستار كادر رەزەرۆى» باعدارلاماسى تۋرالى دا 41,4 پايىز جاس مۇلدە ەشتەڭە بىلمەيدى ەكەن. حابارى بار رەسپوندەنتتەر – 58,6 پايىز. اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسقا ورنالاسۋ ماسەلەسىنىڭ وتكىر كۇيدە ەكەنىن ەسكەرسەك, اي­ماق­تاردا جاستارعا ارنالعان باع­دار­لامالار مەن جوبالاردىڭ قول­جەتىمدىلىگى مەن اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور».

بۇگىندە مەملەكەتتىك جاستار سايا­سا­تىن ىسكە اسىرۋ تيىمدىلىگىنە ساراپ­شىلار بەرىپ وتىرعان باعا دا بىر­جاقتى ەمەس. اسىرەسە جەكە جوبالار بو­يىنشا, ىسكە اسىرىلۋ ساپاسىنا قا­تىستى قاناعاتتانباۋشىلىق بار.

– زاڭ بار, تۇجىرىمداما مەن كەشەندى جوس­پار بار. مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن دامىتۋ ينستيتۋتتارى قۇرىلعان. جاستار مەن وتباسى ىستەرى بويىنشا كوميتەت, ياعني جاۋاپتى وكىلەتتى ورگان, جاستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ­مەن اينالىساتىن «جاستار» عىلىمي ينستيتۋتى بار. جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارى قىزمەت اتقارىپ جاتىر, كەيبىر ايماقتاردا جاستار ءىسى بويىنشا باسقارمالار بار. بىراق ينستيتۋتسيونالدىق, زاڭنامالىق بازانىڭ قۇرىلعانىنا, مول قارجى­نىڭ بولىنۋىنە, جاستار جوبالارىن قار­جى­لاندىرۋ مەن قولداۋعا قاراماستان, جاستار سايا­ساتىنا «وتە جاقسى» دەگەن باعا قويا المايمىن, «جاقسى» دەپ, 10-نان 6 دەپ باعالار ەدىم, – دەدى «جاس ۇلان» رەسپۋبليكالىق بالالار-جاسوس­پى­رىم­دەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى دينارا سادۋا­قاسوۆا.

مامانداردىڭ سوزىنشە, مۇمكىن­دىك­تەردىڭ كەڭدىگىنە قاراماستان, ايماقتىق دەڭ­گەيدەگى جاس­تار سايا­سا­تى­نىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتي­جە­لى­لىگى كۇمان تۋدى­رادى. باستى سەبەپ – ءىس-شارالار مەن ارنايى باع­دار­لامالار تۋرالى اقپا­رات­تاندىرۋ دەڭ­گەيى­نىڭ تومەندىگى.

– بىزدە تۇتاس جاستار ساياساتى بار بولسا دا, وبەكتيۆتى تۇردە مو­يىن­داۋ كەرەك, «جاستار – ءبىزدىڭ بولا­شاعىمىز» دەگەن ءسوز تەك جالاڭ ۇران رەتىندە قالىپ جاتىر. ولارعا بار­لىق مۇمكىندىك بەرىلەتىن سەنىم بول­عان جوق. مەنىڭشە, مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردىڭ تەتىكتەرى تۋرالى حا­ل­ىقتى حاباردار ەتۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. جاقسى باعدارلامالاردى حالىق كوپ بىلە بەرمەيدى. ال بۇل – ۇلكەن ماسەلە. ياعني مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمسىزدىگى – حاباردارلىقتىڭ جوق­تى­عى, – دەدى د.سادۋاقاسوۆا.

بۇعان قوسا جاستار ساياساتىن جۇرگى­زە­تىن كادرلاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە ناتيجەنىڭ ىركىلۋىنە اكەلەدى. ياعني ەلىمىزدە مەملەكەت پەن جاس بۋىن اراسىن بايلانىستىراتىن ساپالى ماماندار تاپشى. بۇل تۋرالى بيلىكتەگىلەرگە ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ جەتكىزگەن ەدى. كەيىنگى كەزدەرى بۇل ماسەلە باق بەتتەرىندە ءجيى كوتەرىلىپ تە ءجۇر. قوعام بەلسەندىسى ەسەت تابىنباەۆ ءبىر سۇحباتىندا: «قازىر ەلدەگى ءاربىر اۋداندا جاستار رەسۋرستارىن قولداۋ ورتالىعى بار. بىراق وسى ورتالىقتا ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى ويلاندىرادى», دەيدى.

– بۇل ورتالىق باي-باعلانداردىڭ بالا­لارى, وقۋىن ەندى عانا بىتىرگەن ماماندى جۇمىسقا تۇرعىزاتىن ورىنعا اينالعان. كەيىنگى وزگەرىسكە سايكەس, جاستاردىڭ ساناتى 14-35 جاسقا دەيىن ۇزارتىلدى. قازىر كەز كەلگەن رەسۋرستىق ورتا­لىققا بارساڭىز, باسشى بولىپ 26-27 جاستاعى ماماندار وتىر. كەڭەسشىلەرىنىڭ جاسى – 21-22-دە. وقۋدى كەشە ءبىتىرىپ كەلگەن بالالارعا ەلدەگى جاس­تار ساياساتىن سەنىپ تاپسىرىپ وتىرمىز. جيىرمادان ەندى اسقان جاس مامان مەن 35 جاستاعى ادامنىڭ وي-ءورىسى, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىن سالىستىرۋعا بولمايدى. سوندىقتان الدىڭعى كەزەكتە جاستارمەن جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى ىرىكتەپ الۋ كەرەك, – دەدى ول.

بۇل – پروبلەمالاردىڭ نەگىزگىسى عانا. جالپى, جاستار سانىنىڭ جىل سايىن ارتۋى بيلىكتى بولاشاقتا تىعىرىققا تىرەۋى مۇمكىن. ماسە­لەن, الدا وقۋ ورىندارىنىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى, پاتەر جايى, جۇمىس­سىز­دىق تۇيتكىلى ەسەلەنۋى ىقتيمال.

– وسى كورسەتكىشتەردى ۇلعايتۋعا بايلانىستى 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامانى بەكىتكەن ەدىك. قۇجاتتا 7 باعىت پەن ناقتى ينديكاتورلار كور­سە­تىلگەن. ونداعى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى – جاس­تاردى جۇمىسپەن قامتۋ. 2029 جىلعا دەيىن 1 ملن-عا دەيىنگى جاستى جۇمىس­پەن قامتيمىز, – دەدى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات قامباروۆ.

ايتا كەتەيىك, بىلتىر جاۋاپتى مينيسترلىك مەملەكەتتىك جاستار ساياسا­تى­نىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىمداماسىنىڭ جوبا­سىن ازىر­لەدى. تۇجىرىمداما 2027 جىلعا قاراي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ­جوبا­لار­عا قاتىسقان جاستاردىڭ ۇلەسىن 10 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋدى, جاستاردىڭ مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى حابار­دار بولۋ دەڭگەيىن 90 پا­يىزعا دەيىن ارت­­تىرۋدى, NEET ساناتىنداعى جاس­تاردى 5,8 پايىز­عا دەيىن تومەندەتۋدى, ەلى­مىزدەگى جاس­تار سايا­ساتىن ىسكە اسىرۋعا تو­لىق قاناعاتتانعان جاستار­دىڭ ۇلەسىن 30 پا­­يىزعا دەيىن ۇلعايتۋدى كوز­دەيدى.