وتىرىسقا وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بولات بەكنياز, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى باعلان بەكباۋوۆ, وبلىستىق, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى وكىلدەرى, سالاعا قاتىستى قۇرىلىمدار باسشىلارى قاتىستى. كەيىنگى 4-5 جىلدان بەرى زاردابى قاتتى بايقالىپ وتىرعان سۋ تاپشىلىعىن تالقىلاعان وتىرىسقا ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن بارلىق اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, شارۋاشىلىق ۇيىمدارى بەينەبايلانىس ارقىلى قوسىلدى.
وبلىس اكىمى كەلەلى ماسەلەنى تالقىعا سالعان كوشپەلى وتىرىستى سىردا ۇيىمداستىرعان سەناتورلارعا العىس ايتىپ, قازىرگى جاعدايعا توقتالدى. «سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى ءۇشىن وسىنداي جيىنداردىڭ ماڭىزى وتە زور. ءبىز ءۇشىن تىرشىلىكتىڭ وزەگىنە اينالعان سىرداريا جاعالاۋىندا ايماقتاعى ەلدى مەكەندەردىڭ 85%-ى ورنالاسقان جانە وبلىس حالقىنىڭ 93%-دان استامى وزەن ماڭىندا تۇرادى. وبلىسىمىزدىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە, اۋا رايى مەن توپىراق قۇرامىنا بەيىمدەلىپ, ايماقتىڭ برەندىنە اينالعان سىر كۇرىشىنىڭ بۇرىنعىسى مەن بۇگىنگىسى دە, بولاشاعى وسى وزەنگە تىعىز بايلانىستى. جالپى, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق جاعدايىنا, حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە داريا ارناسى مەن ارال تەڭىزى دەڭگەيى تىكەلەي اسەر ەتەدى. ۇلى داريانىڭ ەڭ تومەنگى اعىسىندا ورىن تەپكەن ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن كەيىنگى جىلدار وڭاي ءتيىپ وتىرعان جوق», دەدى ايماق باسشىسى.
«كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» دەگەن بار. «ارال-سىرداريا» باسسەينى مەملەكەتتەرى سىرداريانىڭ تومەنگى اعىسىنا سۋ جىبەرۋ بويىنشا قابىلداعان مىندەتتەمەلەرىن ءاردايىم ورىنداي بەرمەيدى. مىسالى, ورتاق سۋدى پايدالانۋ ماسەلەلەرىن مەملەكەتارالىق ۇيلەستىرۋشى كوميسسيا 2023 جىلدىڭ قازان ايىنان 2024 جىلدىڭ 1 اقپانىنا دەيىن 6,9 ملرد تەكشە مەتر سۋ ءتۇسۋىن بولجاعان. قازىر سول 76 پايىزعا عانا ورىندالىپ تۇر. بۇگىنگى كۇندە شاردارا سۋ قويماسىمەن «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشىندە جيناقتالعان كولەم بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 2 ملرد تەكشە مەترگە از. ارال تەڭىزى مەن ونىڭ اينالاسىنداعى كولدەر جۇيەسىنىڭ دە جايى ءماز ەمەس. كەيىنگى 12 جىلدا كىشى ارالداعى سۋ 6,2 ملرد تەكشە مەترگە ازايىپ كەتكەن.
تاعى ءبىر ماسەلە – وڭىردەگى تابيعي ءوسىرىلىم جەرلەرى تۋرالى. ايماق كوپ قارجى قاجەت ەتەتىن مەليوراتيۆتىك جۇيەلەر مەن قۇرىلىستاردى ۇستاپ تۇرۋعا ءماجبۇر. جيىندا وبلىس باسشىسى قازىرگى قولدانىستاعى سۋ كودەكسى وسىدان 20 جىل بۇرىن قابىلدانعانىن, قازىرگى ۋاقىت سۋ زاڭناماسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى.
وبلىستا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن «سۋارمالى جۇيەلەر مەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار» بەكىتىلدى. وعان قۇنى 141 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 37 جوبا ەنىپ وتىر. جوبا اياسىنداعى قاراوزەك سۋ قويماسى سالىنسا, قازالى اۋدانىنداعى 31 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى, 120 مىڭ گەكتار جايىلىم مەن شابىندىقتاردى جانە ەڭ ماڭىزدىسى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە كىشى ارالدى سۋلاندىرۋعا بولادى. بۇل جوبالار ىسكە اسقاندا سۋدى ۇنەمدەۋگە جانە ۇنەمدەلگەن سۋدى ەكولوگيالىق ماقساتتارعا باعىتتاۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ كەيىنگى 1 جىلدا سەناتورلار ءار وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا مەن تابيعات قورعاۋ, سۋ شارۋاشىلىعىنا قاتىستى التى كوشپەلى وتىرىس ۇيىمداستىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سۋ جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى جاڭا سۋ كودەكسى جوباسىن ازىرلەدى. بۇگىندە بۇل جوبا ءماجىلىس قاراۋىندا جاتىر. وندا قارالعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋدى سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرعان سىر بويىنان باستاعاندى ءجون كوردىك», دەدى ول.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بولات بەكنياز حابارلاما جاساپ, سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ باعىتىنداعى جۇمىستار بارىسىن بايان ەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 20 سۋ قويماسى سالىنىپ, 11-ءى جاڭارتىلادى. ون ءتورت مىڭ شاقىرىمنان استام يرريگاتسيالىق كانالدار, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار جاڭعىرادى. سالانى تسيفرلاندىرۋ دا كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. 2026 جىلعا دەيىن جاڭا سۋ قويماسىنىڭ ءبىرى وسى قىزىلوردا وبلىسى اۋماعىنا تۇسەدى. وسى كۇنى سىيىمدىلىعى 1 ملرد تەكشە مەترگە جۋىقتايتىن قاراوزەك سۋ قويماسىنا قاتىستى قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتىر.
ماجىلىستە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىت جاحانوۆ داريا ارناسىنىڭ كۇرت ءتۇسىپ كەتۋى ەگىستەن بولەك شابىندىق پەن جايىلىمدىق جەرلەردى سۋلاندىرۋعا, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. وسىنىڭ سالدارىنان كىشى ارالداعى سۋ تۇزدىلىعى ارتىپ وتىر. جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە, بالىق قورى ازايىپ, ۋىلدىرىق شاشۋدان قالادى.
وبلىستاعى 201 كولدىڭ 19-ى تولىق تارتىلىپ, تابانى تىلىمدەلىپ قۇرعاپ كەتتى. ال كىشى ارالدان كەيىنگى اۋقىمدى ايدىن اقشاتاۋ-قامىستىباس كولدەر جۇيەسىنە وتكەن جىلى تامشى دا تامبادى. وبلىستاعى ۇزىندىعى 15 مىڭ شاقىرىمعا جەتەتىن سۋارمالى جەلىنىڭ دە جايى ءماز ەمەس. وسىدان دا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 2 ملرد تەكشە مەتر سۋ شىعىن بولادى. بۇل رەسپۋبليكاداعى سۋ شىعىنىنىڭ تەڭ جارتىسى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى «كانالداردى بەتونداۋدى قولعا الۋ كەرەك» دەگەن ويىن ءبىلدىردى.
ماجىلىستە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى باعلان بەكباۋوۆ, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مانسۇر وشۋرباەۆ, حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قازاقستانداعى اتقارۋشى ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى سەرىكقالي مۇقاتاەۆ بايانداما جاسادى. ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى سۇلتانبەك تاۋىپباەۆ تالقىعا ءتۇسىپ جاتقان جوباعا قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
«بولاشاقتا سۋ قويمالارىن سالۋعا تالاپتانىپ وتىرمىز. بىراق كودەكستە سولاردى سۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ءبىراۋىز ءسوز جوق. سونداي-اق كىشى ارالدىڭ دا مارتەبەسى ايقىندالماي قالعان. جالپى, جوبا بۇرىنعىعا قاراعاندا كوش ىلگەرى, تەك جاڭاعى ماسەلەلەر ەسكەرىلسە», دەيدى ول.
ءالي بەكتاەۆ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا جاريالانعان كودەكس جوباسىنا بايلانىستى ۇسىنىس-پىكىرلەردى وبلىستىق اكىمدىك پەن ءماسليحات ارقىلى سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنە جولداۋعا بولاتىنىن ەسكە سالدى.
سەناتور جانبولات جورگەنباەۆ جوبا تۋرالى پىكىرىن ايتا كەلىپ, وندا كادرلار ماسەلەسى ۇمىت قالعانىنا نازار اۋداردى. «ەلىمىزدەگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلاردىڭ 90 پايىزىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى تومەن. وسىدان كەلىپ تۇتىنۋشىعا جەتكەنشە سۋدىڭ ءبىرازى شىعىن بولادى. سوندىقتان دا ءبىز اۋەلى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىمدار قاۋىپسىزدىگى تۋرالى دەربەس زاڭ قابىلداۋىمىز كەرەك», دەدى سەناتور.
سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, وسى ۋاقىتقا دەيىن سۋ قورىن پايدالانۋدىڭ كەشەندى جوسپارى جوق. ءالى كۇنگە كەڭەس وداعى تۇسىندا جاسالعان قۇجاتتى پايدالانىپ كەلەمىز. ۇلتتىق گيدروگەولوگيا جەراستى سۋ كوزدەرىن دە ەسەپكە الۋعا ءتيىس.
دەپۋتات رۋسلان رۇستەموۆ ايماقتاعى يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ جايىن كوتەردى. «سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ەگىستىكتى, كولدەر جۇيەسىن, شابىندىقتار مەن جايىلىمداردى سۋلاندىرۋدى ۇتىمدى ۇيىمداستىرامىز دەسەك, سالالىق مينيسترلىك ايماقتاعى بارلىق سۋ نىساندارىن رەسپۋبليكالىق مەنشىككە الىپ, وبلىسقا الىنعان 65 سۋ تارتۋ قوندىرعىلارى مەن ەلەكتر ترانسفورماتورلارىن ەلەكتر جەلىلەرىنە قوسۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنۋى قاجەت», دەدى ول.
سەنات دەپۋتاتى ەرنۇر ايتكەنوۆ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى وكىلدەرىنە سالاعا مامان دايىنداۋدىڭ بارىسى تۋرالى ساۋال قويدى. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى 9 جوعارى وقۋ ورنى مامان دايارلاسا دا سالادا كادر تاپشىلىعى بار. مينيسترلىك وكىلدەرى بىلتىر وسىنداي ماماندار ازىرلەۋگە بولىنگەن 609 گرانتتىڭ 266-سى عانا يگەرىلگەنىن ايتادى. جيىندا دەپۋتاتتار كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە وراي ساۋالدار قويدى.
سىر وڭىرىنە جۇمىس ساپارى بارىسىندا دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ايماقتاعى بىرقاتار سۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى نىسانىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
قىزىلوردا
