سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ جوعارى وقۋ ورنى كەرەك

بۇرىندارى بۇل ماماندىق يەلەرى تاڭ اتقاننان كۇن باتقانعا دەيىن كانالداردى جاعالاپ ءجۇرىپ, شارۋانىڭ ەگىستىك القابىنا سۋ­دىڭ كەدەرگىسىز بارۋىن, ەلدى مەكەن­نىڭ توپان سۋدان امان بولۋىن, توعاندارداعى سۋ مول­شەرىن قالىپتا ۇستاپ تۇرۋىن قاداعالايتىن.

بۇگىندە, تەحنولوگيا مەن تەح­­نيكا دامىعان زاماندا بۇل مامان­دارعا ارتىلار جۇك جەڭىل ەمەس. قازىرگى مامان سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە, قاجەت­تىلىكتەردى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن سۋدىڭ از مولشەرىن پايدا­لا­نۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قولدا بار سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋعا, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى سالۋ جانە توزۋ ماسەلەسىن شەشۋگە, وزەن-كولدەردىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋعا قابىلەتتى بولۋى كەرەك. ال بىزدە تالاپقا ساي ماماندار بار ما؟

گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس­تاردى جوبالاۋ جانە پاي­دالانۋ بويىنشا سالالىق مامان­داردىڭ تاپشىلىعى مەن ولاردىڭ ساپاسى تۋرالى ايتىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – سۋ ماماندارى مارتەبەسىنىڭ جوقتىعى. اتقاراتىن جۇمىسى كوپ, جالاقىسى تومەن. جاس ماماننىڭ جالاقىسى 100 مىڭعا جەتپەيدى. جالپى, بۇل سالادا قوردالانعان ماسەلە كوپ.

پرەزيدەنتتىڭ ءار جولداۋىنا ارقاۋ بولعان سۋ ماسەلەسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە كوتەرىلۋى ءبىراز ءمان-جايدى اڭعارت­تى. بىر­قاتار ماسەلە شەشىمىن تابا باستادى. سۋ ماسەلەسىمەن اينا­لىساتىن جاڭا مينيسترلىك قۇرىل­دى, ماماندار دايارلايتىن بازالىق جوعارى وقۋ ورنى انىقتالدى, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, سۋ كودەكسى جەتىلدىرىلىپ, تالقىلاۋعا ۇسىنىلدى. سالانى دامىتۋدىڭ كەشەندى جول كارتالارى ازىرلەندى, شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – مينيسترلىكتىڭ تاراز قالاسىندا سۋ سالاسى بو­يىنشا مامانداندىرىلعان جوعا­رى وقۋ ورنىن قۇرۋ باستاماسى. بۇل – دۇرىس شەشىم ءارى باتىل قا­دام. ءيا, بۇل جوعارى وقۋ ورنىن وداققا تانىمال بۇرىنعى جام­بىل گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىنىڭ مۇراگەرى رەتىندە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرامىنداعى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستي­تۋ­تىنىڭ بازاسىندا قۇرۋ ءتيىمدى بولماق. ينستيتۋتتىڭ وقۋ عيمارات­تارى, جاتاقحانالارى, سۋ سالاسىنا­ بەيىم­­دەلگەن زەرتحانالارى, سپورت كەشەندەرى قارجى كوز­دە­رىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تاراز قالاسىندا ورنالاسقان قازاق سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتىمەن اراداعى ىنتى­ماق­تاستىق وڭ اسەرىن تيگىزەدى.

بۇگىنگى كۇنى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتى سۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرى­لىس, جەرگە ورنالاستىرۋ, ەكو­لوگيا, ەنەرگەتيكا سياقتى سالا­لار­عا 29 ءبىلىم بەرۋ باعدار­لا­ما­سى بويىنشا باكالاۆرلار مەن ما­گيس­ترانتتاردى دايارلايدى. جو­عا­رى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن­دا­عى سۋ باعىتى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ ءۇشىن تاش­كەنت يرريگاتسيا ينجەنەرلەرى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحا­ني­كالاندىرۋ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەر­سي­تەتىمەن قوس ديپلومدىق ءتورت ءبىلىم باع­دار­لا­ماسى ازىرلەندى. ول بيىل­عى وقۋ جىلىنان قولعا الىندى.

«مەليوراتسيا جانە سۋارمالى ەگىنشىلىك», «گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جانە قۇرىلىمدار» باعىتتارىندا دوكتورانتتار دايارلانىپ جاتىر. سونداي-اق عىلىمي دارە­جەسى بار جاس عالىمداردى دايار­لاۋ ماقساتىندا «سۋ شارۋا­شى­لى­عى», «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى پايدالانۋ» باعىتتارى بو­يىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر اشىلدى.

ستۋدەنتتەرىمىز گيدروتەح­ني­كا­لىق قۇرىلىستاردىڭ بارلىق ءتۇرى بار. سۋ رەسۋرستارى جانە يرري­گا­تسيا مينيسترلىگىنىڭ ۆەدومست­ۆو­­لىق باعىنىستى ۇيىم­دا­رىن­دا ون­دىرىستىك پراكتيكادان ءوتىپ, وسى مە­كە­مەلەردە جۇمىسقا تۇرۋ مۇم­كىن­دىگىنە تولىق يە.

ينستيتۋتتا «Erasmus+» باع­دار­­­لا­­ماسى بويىنشا «كليماتتىڭ وزگە­­­رۋىنە توزىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە ور­­نىق­تى دامۋدى, بەيبىتشىلىك پەن قا­ۋىپ­­سىزدىكتى قولداۋ ماقساتىندا ور­­تا­­لىق ازيانىڭ سۋ سەكتورى ءۇشىن ادا­­مي الەۋەتتى دامىتۋ» تاقىرى­بىن­­­­داعى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

سالاداعى پروبلەمالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا الداعى ۋا­قىتتا «مەليوراتيۆتىك جۇ­مىس­­­تار­دى مەحانيكالاندىرۋ», «گيد­رو­­­ەنەرگەتيكا», «سۋ شارۋا­شىلى­عى­نىڭ ەكونوميكاسى», «سۋ ديپ­لو­ماتياسى» سياقتى ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لامالارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر.

جامبىل وبلىسىنىڭ وزىندە سۋ سالاسىندا اتقارىلاتىن شارۋا­لار از ەمەس. وبلىستا سۋارمالى جەر­لەردىڭ جالپى الاڭىن 179,2 مىڭ گا-عا دەيىن جەتكىزۋ, 31 مىڭ گا سۋار­مالى جەردى قالپىنا كەل­تىرۋ بو­يىنشا التى جاڭا سۋ قوي­ما­سىن سالۋ, قولدانىستاعى 4 سۋقويمانى (تاسوتكەل, ىنتالى, تەرىس-اششىبۇلاق, قاراقوڭىز) قاي­تا­ جاڭ­عىر­تۋ, 2025 جىلعا دەيىن رەس­­پۋب­­­ليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جاڭا ءۇش سۋ قويماسىن (ىرعايتى – 15,2 ملن تەكشە مەتر, قالعۇتتى – 14,6 ملن تەكشە مەتر, اقمولا – 11,1 ملن تەكشە مەتر) جانە جەرگى­لىك­تى بيۋدجەتتەن ءۇش سۋ­قويما سالۋ كوز­دەل­گەن (انداس-1, انداس-2, انداس-3).

مىنە, سۋ سالاسى بويىنشا ءبىزدىڭ ايماقتىڭ وزىندە عانا اتقا­رى­لا­تىن شارۋالار مامان­دار­عا دە­گەن سۇرانىستى ارتتىرا تۇسپەك.

جاڭادان قۇرىلاتىن جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ. سوندىقتان ءبىز باتىل قادام جاساۋىمىز قاجەت. سۋ ماماندارى قازىرگى تاڭدا 10 جوعارى وقۋ ورنىندا دايارلانادى, وسى مامانداردى شوعىرلاندىرىپ, ستۋدەنتتەردى تەك بازالىق وقۋ ورنىندا ءبىر جەردەن وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. سالاداعى عالىمدارعا جاعداي جاساپ, جوعارى جالاقى تاعايىنداۋ قاجەت. سونداي-اق مەملەكەت سۋ پروبلەمالارى بويىنشا تەحنوپارك­تەر مەن زاماناۋي زەرتحانالاردى اشۋعا قولداۋ جاساۋى قاجەت. بۇل دايارلاناتىن مامانداردىڭ ساپا­سىنا, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا وڭ وزگەرىستەر اكەلەدى.

سۋ باعىتىندا وقيتىن ستۋدەنت­تەرگە ەرەكشە مارتەبە بە­رىپ, شاكىرت­اقى­سىن كوتە­رىپ, ولاردى جۇمىسپەن قام­تۋ جاعىن دا ەسكەرگەن ءجون. سوندا عانا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن ءبىلىم گرانتتارىن تولىق يگەرۋگە مۇم­كىندىك بولادى. قازىرگى كەزدە ول 30 پا­يىز شاماسىندا عانا يگەرى­لىپ جاتىر. سونىمەن قاتار كاسىپ­ورىن­دار ماقساتتى جولدامامەن ما­مان­دار دايارلاۋدى قولعا الۋى قاجەت. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنا سۋ سالا­سى­نىڭ تۇلەكتەرىن تارتۋىمىز كەرەك.

مامانداردى الەۋمەتتىك قام­­­تا­ماسىز ەتۋدى كەپىلدەندىرۋ, بىلىك­تى­لىكتەرىن جۇيەلى ارتتىرۋ, جالا­قىنى كوتەرۋ, سالا ەڭبەككەر­لە­رىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى عانا مۇراپ مارتەبەسىن جاقسارتا الامىز.

بىزگە جۇيەلى ويلاۋ مەن تال­داۋدى, IT تەحنولوگيالاردى مەڭ­گەر­گەن, سۋ رەسۋرستارى مەن ولاردى باسقارۋ سالاسىن تۇسى­نە­تىن بىلى­كتى مامانداردى دايارلاۋ – ما­ڭىزدى قاجەتتىلىك. سۋدىڭ تاپ­شى­لى­عى ەكولوگيالىق داع­دارىسقا اكە­لەتىندىكتەن, ءبىز ينجەنەر-گيدروتەح­نيك­تەر عانا ەمەس, اقابا سۋلاردى تازارتۋ ءۇشىن ينجەنەر-حيميكتەر مەن ەكولوگتەر, بىلىكتى بيولوگتەر قا­جەت بولاتىنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.

سوندىقتان دا ارنايى مامان­دان­دىرىلعان جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ, وندا اتالعان مامان يەلەرىن دايارلاۋ – زامان تالابى.

كەنجەعالي شيلىبەك,

م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى سۋ شارۋاشىلىعى جانە تابيعاتقا ۇيلەستىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاراز قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى