حالىقارالىق تاجىريبەدە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاعا ىقپالى وراسان زور. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – شەتەلدىك ينۆەستورلارعا لايىقتى ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ. 2020 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020–2030 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات دوكتريناسىندا» تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا العاش ەكونوميكالىق ديپلوماتيا ۇعىمى قولدانىلدى. ءمانى – قازاقستان الىپ دەرجاۆالار سەكىلدى الەمنىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا جاھاندىق ءتارتىپ ورناتۋدى كوزدەمەگەندىكتەن, ديپلوماتياسىنىڭ نەگىزىن ەكونوميكالىق باعىتقا ويىستىرۋ.
بىلتىر ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ وڭ ديناميكاسى ساقتالدى. مىسالى, 2023 جىلى قاڭتار – قاراشادا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 15 292,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 14,6%-عا جوعارى. سونىمەن قاتار بۇل كورسەتكىش – شەتەلدىك ينۆەستورلار تاراپىنان ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىنىڭ كورىنىسى. ۇكىمەت تاراپىنان وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ جۇيەلى ىسكە اسقاندىعىنىڭ بەلگىسى. بىلتىر شەتەلدىك ينۆەستيتسيا نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قۇرىلىس سەكتورى سالالارىنا قۇيىلدى. بۇل كورسەتكىش ەكونوميكامىزدىڭ ارتاراپتانعاندىعىن جانە شيكىزات سەكتورىنا تاۋەلدىلىكتىڭ ازايعانىن كورسەتەدى.
الايدا, الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءاربىر ەلىمىزگە كەلگەن ينۆەستورعا مەملەكەت تاراپىنان قاجەتتى جاعداي جاسالىپ قانا قويماي, جەرگىلىكتى زاڭنامالارعا قاتاڭ باعىنۋىن, ءوندىرىستىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن, ەكولوگيالىق ۇستانىمدارعا بەرىك بولۋىن ءتيىستى زاڭ اياسىندا رەتتەۋ قاجەت. كوستەنكو اتىنداعى شاحتادا بولعان جارىلىس جانە ۇكىمەت پەن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اراسىنداعى جاعداي ساباق الار وقيعا بولادى دەپ سەنەمىز. پرەزيدەنت كەڭەيتىلگەن وتىرىستا جاڭادان جاساقتالعان ۇكىمەتتىڭ قارجى ينستيتۋتتارىمەن, ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارمەن, وتاندىق بيزنەس وكىلدەرىمەن ديالوگتى نەگىزدە جۇمىس اتقارۋىنا قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, ەلىمىزدە جاعىمدى ينۆەستيتسيالىق كليمات قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن مەڭزەدى. سونىمەن قاتار 50 ميلليون دوللاردان استام قارجى سالعان ءىرى كومپانيالارعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قىزمەت كورسەتىلمەك.
مەملەكەت باسشىسى بيىل العاش ەكى شەتەلگە – يتاليا, ۆاتيكان, قاتار مەملەكەتتەرىنە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكالىق الەۋەتتى ناسيحاتتاپ, جەرگىلىكتى ءىرى بيزنەس وكىلدەرىمەن كەڭەيتىلگەن وتىرىستارعا قاتىسىپ, ناقتى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ يتالياعا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ءداستۇرلى جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى, قارجىلىق ىنتىماقتاستىقتان اگروونەركاسىپ سالاسىنا دەيىنگى ءتۇرلى سالادا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى 16 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ال قاتارعا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا قازاقستان جالپى سوماسى 250 ميلليون دوللار بولاتىن 60-قا جۋىق ءونىم ءتۇرىن ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك الىپ, بىرنەشە باعىت بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەملەكەتارالىق مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.
كەيىنگى جىلدارى ەۋرازيا ايماعىنداعى گەوساياسي تەكەتىرەستىڭ كۇشەيۋى, باتىس ەلدەرىنىڭ رەسەيگە قارسى جاريالاعان ەكونوميكالىق سانكتسيالارى ايماقتاعى قالىپتاسقان قارجى-ەكونوميكالىق جۇيەنى وزگەرىسكە ۇشىراتىپ جاتىر. بۇل – قازاقستان ءۇشىن ەۋرازياداعى ەكونوميكالىق بىرەگەي حاب رەتىندە قالىپتاستىراتىن تاماشا مۇمكىندىك.
نۇربولات نىشانباي,
ساراپشى
