عالىمنىڭ بالالىق شاعى سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. بىلىمگە ەرتە قادام باسىپ, عىلىمنىڭ دا كوكجيەگىنە ەرتەرەك بويلادى. قانداي اۋىرتپاشىلىق كەزەڭدە دە جاسپىن دەپ جاسىمادى. مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, سول كەزدەگى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. ستۋدەنت شاعىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اتاۋلى ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى اتاندى. جوعارى وقۋ ورنىنان العان قىزىل ديپلوم بولاشاق عالىمدى ماسكەۋگە جەتەلەپ اكەلدى.
كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ ومىرگە دەگەن بيىك پاراساتتى قاعيداتى عىلىمي قىزمەتتە بەرىك تە ادال رەفورماتور ءارى يننوۆاتور ۇستانىمىنا ۇلاستى. قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى – مىزعىماس تاباندىلىق پەن قاجىماس شىعارماشىلىق ىزدەنىستىڭ ماۋەلى جەمىسى.
ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جوعارى مەكتەپ پەن عىلىمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولا بىلگەن كەنجەعالي ساعاديەۆ ەكونوميست قانا ەمەس, تاجىريبەلى پەداگوگتىگىمەن دە دارالاندى. عالىمدى ارقاشان ەرەكشە بولمىس-ءبىتىمى, ۇلتتىق رۋحى بيىكتەتىپ تۇراتىن. ول باتىستىڭ ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا نازار اۋدارىپ, وقۋ ۇدەرىسىن تولىعىمەن وزگەرتتى. رەفورماتور باسشى ەسكىلىكتەن باس تارتىپ, وقۋ ورىندارىن دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەردى. وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردى, كافەدرالاردى جاڭارتىپ, ماماندىقتاردى زامان تالابىنا قاراي ۇيلەستىردى. اكادەميك تەك ينستيتۋتتا مودۋلدىك جۇيەنى ەنگىزۋ يدەياسىنا يە تۇلعا عانا بولىپ قالماي, ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وقىتۋدى عىلىممەن جانە وندىرىسپەن ۇشتاستىردى. وسىلايشا, جوعارى بىلىمگە تىڭ سەرپىلىس اكەلىپ, وقۋ ورىندارى جاڭاشىل قادامدار جاسادى.
كەنجەعالي ساعاديەۆ مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن جاڭاشىل باعىتتا دامىتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى – ادامي كاپيتال, ول قازىرگى قوعامنىڭ باستى قۇندىلىعى ەكەنىن ايقىنداپ بەردى. الەۋمەتتىك وزگەرىستەر مەن يننوۆاتسيالار الەۋمەتتىك كاپيتال مەن ادامي كاپيتالدىڭ ارەكەتىنىڭ تىكەلەي بولىگى رەتىندە ارالارىندا وراسان زور بايلانىس بارىن دالەلدەدى. «جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ءار ەل تەك ءوزىنىڭ جەر-سۋىنىڭ, ءوندىرىسىنىڭ, جالپى ەكونوميكاسىنىڭ دەڭگەيىمەن عانا ەمەس, سول ەلدىڭ ازاماتتارىنىڭ دۇنيەتانىمى, ءبىلىمى مەن بىلىگى, ىسكەرلىگى, جاڭاشىلدىعىمەن, قورىتا ايتساق, ادامي كاپيتال دەڭگەيىمەن انىقتاي الادى», دەگەن ەدى ول.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە كەنجەعالي ابەن ۇلىنىڭ قىزمەت جولىندا جاڭا كوكجيەكتەر اشىلدى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقۋ جانە عىلىمي سالاسىنىڭ دامۋىنا, ەڭ الدىمەن, ادامي رەسۋرستارعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي ءبىلىمى مەن الەۋمەتتىك جاعدايىن قولعا الدى. رەسۋرستاردى ءتيىمدى جوسپارلاۋ مەن دۇرىس ءبولۋدىڭ ناتيجەسىندە جاڭا كافەدرالار مەن ينستيتۋتتار اشىلىپ, يننوۆاتسيالىق وقۋ جوسپارلارى ازىرلەندى.
كەنجەعالي ساعاديەۆ ەلدەگى ەڭ ءىرى بەس وقۋ ورنىن باسقاردى. ولاردىڭ قايسىسىنداعى بولسىن قىزمەتىندە دامۋعا مۇقتاج نارسەنىڭ ءبارىن جەتىلدىرە وتىرىپ, سوڭىندا بىرەگەي ءىز قالدىردى. كورنەكتى عالىم جاساعان بارلىق جۇمىس ءالى دە جاڭا يدەيالار مەن ازىرلەمەلەردى قۇرۋدىڭ نەگىزى جانە بارلىق شاكىرتتەرى – ءىزباسار زەرتتەۋشىلەر مەن وقىتۋشىلار ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ بولعانى انىق.
اكادەميك ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ ىستەگەن جىلداردا جەتەكشى اكادەميالىق قاۋىمداستىققا جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزدى. بۇل كەزەڭ ەلىمىزدىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ جىلدارىنا تۇسپا-تۇس كەلگەندىكتەن, اعىمداعى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, تاباندى دا تاۋەكەلدى شەشىمدەرگە بارۋىنا تۋرا كەلدى. سول كەزدە عىلىمدى كوپشىلىككە ناسيحاتتاي وتىرىپ, كەنجەعالي ابەن ۇلى قازاقستانداعى عىلىمي كادرلاردى ساقتاۋ مەن قولداۋعا باسا نازار اۋداردى. وسى كەزەڭدە عىلىمي كادرلار تۇراقتاپ, ديسسەرتاتسيا قورعاۋدى ىنتالاندىرۋعا, عىلىمي قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قولداۋعا, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋعا بايلانىستى سالماقتى شەشىمدەر قابىلداندى. ول كورنەكتى عالىمدار مەن تالانتتى جاستارعا مەملەكەتتىك سىياقى تاعايىنداۋ سياقتى يگى ءىستىڭ باستاۋىندا تۇردى. وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا شىن جۇرەكتەن تەرەڭ قىزىعۋشىلىق تانىتقان اكادەميك بۇۇ-نىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قىزمەتى جونىندەگى ساراپتامالىق كوميسسياسىن وتكىزۋگە دە باستاماشى بولدى.
عىلىمدى كوپشىلىككە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا كەنجەعالي ابەن ۇلى عىلىم سالاسىندا ادامي كاپيتالدى ساقتاۋ مەن دامىتۋدى بەلسەندى تۇردە قولدادى. «ادامي كاپيتال جانە الەۋمەتتىك العا دامۋ – قوعامداستىقتىڭ كۇشتى بىرلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە. ەكى فاكتور دا ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك كاپيتال تۋدىراتىن ۇدەرىستەردىڭ ناتيجەسى. سوندىقتان الەۋمەتتىك كاپيتال ادامي كاپيتالدى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جەكە رەسۋرس بولىپ سانالادى». وسىنداي قاعيدانى ۇستانعان عالىم ءوز زەرتتەۋلەرىندە ادامي كاپيتال ءبىلىم مەن ادام رەسۋرستارىنىڭ ارقاسىندا پايدا بولاتىن كاپيتال ەكەنىن دالەلدەدى.
ول ءوزىنىڭ عىلىمي قىزىعۋشىلىعىنىڭ بارلىق سالاسىنا كوپ ۋاقىت پەن كۇش-جىگەر جۇمسادى. جاھاندانۋ جاعدايىندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى.
اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆ III جانە IV شاقىرىلىمدارداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانىپ, تومەنگى پالاتانىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى مىندەتىن اتقاردى. سول جىلداردا قارجى جانە بانك سالالارىنداعى حالىقارالىق تاجىريبەنى ەگجەي-تەگجەي زەردەلەي وتىرىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ ءادىسناماسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋداردى. ەلىمىزدەگى داعدارىستى سالالارعا, كەشەندى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ۇسىنىستارىن جاساپ, ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتىپ بەردى. فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى, شارۋا قوجالىقتارىن بىرىكتىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن العا تارتا وتىرىپ, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدىڭ كەلەشەگىن بولجاپ بەردى.
كەنجەعالي ساعاديەۆ حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىن اشىپ, ستۋدەنتتەردىڭ شىن مانىندە ماڭىزدى پراكتيكالىق ءبىلىم الۋىمەن قاتار, عىلىمي بازانى قالىپتاستىرۋ مەن جەتىلدىرۋدى ۇيلەستىرە وتىرىپ, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تاعى ءبىر ۇلكەن سەرپىلىس جاسادى. اتاپ ايتقاندا, ول ءبىزدىڭ ەلدە «اقىل-وي كونۆەيەرىن» ىسكە قوستى. ونىڭ ءمانى مىنادا – ۇزدىك ستۋدەنتتەر ۇزدىك وقىتۋشىلاردان ءبىلىم الادى, عىلىمي قىزمەتپەن اينالىسادى جانە جوبالاردى ۇنەمى جەتىلدىرۋگە, باتىل ىسكە اسىرۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمەن بولىسەدى.
اكادەميكتىڭ جەتىستىكتەرى حالىقارالىق ارەنادا دا جاقسى تانىمالدىلىققا يە بولدى. ول قۇرعان عىلىمي مەكتەپتە عۇلاما عالىم باستاعان جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىراتىن كوپتەگەن جوعارى بىلىكتى كادر تاربيەلەندى.
بۇگىندە كورنەكتى عالىم نەگىزىن سالىپ كەتكەن عىلىمنىڭ جاڭا باعىتتارى وتاندىق ءوندىرىستىڭ يگىلىگىنە اينالىپ وتىر. مەملەكەت تاراپىنان كەنجەعالي ابەن ۇلىنىڭ ەلىمىزدىڭ عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى جوعارى باعالاندى. ونىڭ ارداقتى ەسىمى حالىق جادىندا, تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاڭاشىل باعىتتا دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان تۇلعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ساقتالادى.
جوعارى مەكتەپ پەن عىلىمنىڭ تالانتتى ۇيىمداستىرۋشىسى بولا بىلگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى كەنجەعالي ابەن ۇلى ساعاديەۆتىڭ عيبراتقا تولى ءومىر جولى جاس عالىمدارعا, بولاشاق ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولىپ قالا بەرەتىنى انىق.
ك.ساعاديەۆ اتىنداعى
حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى
