سەنىم مەن سەرپىن

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت­تىڭ الدىنا وسىنداي اۋقىم­دى مىندەتتى جۇكتەدى. ارينە, بۇل ءۇشىن سەنىمدى, سەرپىندى قادام قاجەت. ءار قادامدى مۇقيات ويلاس­تىرۋ, بيۋروكراتيالىق كەدەر­گىلەردى جويۋ, جۇمىس ءتاسىلىن وزگەرتىپ, ناقتى ناتيجە ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە كوشۋ قاجەتتىگى اڭ­عارىلىپ وتىر. بۇل – وسى كۇننىڭ باستى تالابى. ۇكىمەت, مينيسترلەر مەن ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر وسى تالاپتى ۇستاناتىن بولسا, ال­دا اتقارىلاتىن جۇمىس­تى شيرا­تىپ, بيۋدجەتتەن بولىن­گەن قار­جىنىڭ ماقساتتى جۇم­سالۋىن قامتاماسىز ەتە الادى.

كەيىنگى بەس جىلدا بيۋدجەت تاپشىلىعى 11 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ وتىر. بۇل – ويلاناتىن دەرەك. قاي سالادا دا جاڭاشا جۇمىس ءتاسىلى, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت­تى ءبولۋ ءتارتىبى, جاڭادان دايىندالىپ جاتقان سالىق كودەكسى, جاڭا ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا قاتىستى تىڭ قادام قاجەتتىگى اڭعارىلادى. جالپى, بيۋدجەت تاپشىلىعى ماسەلەسىنىڭ تۋىنداۋىنىڭ زاردابى بارىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ويتكەنى بۇل كوپتەگەن ماڭىزدى ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ تولىق­قاندى ىسكە اسىرىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى.

وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋ­تاتى رەتىندە وبلىس بيۋد­جەتى­نىڭ جوسپارلانۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىندە قا­رال­عاندا بۇل جايتتى كورىپ ءجۇر­مىز. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, راسىمەن دە كەي­دە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ ماق­ساتىندا ستراتەگيالىق ما­ڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاراجاتتىڭ تاپشىلى­عى قولبايلاۋ بولىپ جاتادى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشى­سى «ۇكىمەت شىعىستاردىڭ ەكونو­ميكا­لىق پايداسى بارىنشا جوعا­رى بولۋىنا باسا ءمان بەرە وتىرىپ, ونىڭ ناقتى باسىم­دىقتارىن ايقىنداۋى كەرەك», دەگەن ورىندى تاپسىرما بەردى.

تاعى ءبىر ماسەلە – مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋ, مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى, قۇرى­لىس سالاسىن رەتتەۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ. بۇل ورايدا ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. قۇرىلىس يندۋسترياسىندا زاڭ­نامالىق رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەر بار. ويتكەنى قۇرىلىس سالاسى تىكەلەي جۇمىسشىلار­دىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەدى. سول سەبەپتەن بۇل سالا باقىلاۋ­سىز بولماۋ­عا ءتيىس. بۇل اسىرەسە جاقىندا الماتى قالاسىندا بولعان جەر سىلكىنىسى­نەن بەرى قوعامدا ءجيى تالقىعا ءتۇسىپ جاتىر. قۇرىلىس يندۋستريا­سىنا اسىرەسە الەۋمەتتىك سالاعا, ءبىلىم جانە عىلىمعا مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتەردىڭ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيا سالۋىنا بايلانىستى ءارتۇرلى كوتەرمەلەۋ, سالىق جەڭىلدىگى سەكىل­دى مۇمكىندىك­تەر­دى قاراستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ماسەلەن, جو­عارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىستى زاڭنامالاردى قايتا قاراۋ قاجەت. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم الۋشىلارعا جايلى ورتا, ينفراقۇرىلىمى وزىق جاتاقحانا, وقۋ-زەرتحانالىق عي­مارت­تارىن سالۋعا, وقۋ-ادىس­تەمەلىك, ماتەريالدىق-تەحني­كالىق بازاسىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەر ەدى.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – عىلىم, جاساندى ينتەللەكت. قازىرگى بۇرىنعى كەزەڭ ەمەس. ەڭ وزىق تەحنولوگيا كۇن سايىن جاڭارىپ جاتىر. دەمەك عىلىم مەن تەح­نيكاعا, جاساندى ينتەللەكتىگە بەت بۇرىلعان كەزەڭدە قازاقستان دا بۇل سالادا ارتتا قالماي, ال­عا وزۋعا ۇمتىلۋعا ءتيىس. بۇل – بار­لىق ەل ءوتىپ جاتقان قالىپتى ءۇر­دىس. سوندىقتان قازاقستان عا­لىم­دارىن دا, كومپانيالارعا دا قولجەتىمدى بولاتىن سۋپەركومپيۋتەر جاساۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, عالىمداردىڭ عىلىمي جاڭالىقتارىن وندىرىسكە ەنگىزۋ شاعىن بيزنەستى دە, ونەركاسىپ­تى دە دا­مىتۋعا سەرپىن بەرەتىنى داۋسىز.

ءار مەملەكەت الەۋمەتتىك-ەكو­نومي­كالىق الەۋەتىن, تۇرعىن­داردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە باسا ءمان بەرەدى. ويتكەنى ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتى يمپورتتاعاننان گورى وزىمىزدە ءوندىرۋ ءتيىمدى بول­ماق. دەمەك الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىنا بولىنەتىن قارجى ەكى ەسەگە دەيىن ءوسۋى مۇم­كىن. وسى ورايدا عالىمدار­دىڭ جا­ڭا­لىقتارىن ەسكەرۋ قا­جەت. مىسالى, ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىنىڭ تيىمدىلىگى زور عىلىمي جوبالارى بار. اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بولات مۇحامبەتوۆ ۇزاق جىل زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ايماقتىڭ تابيعاتىنا ءتوزىمدى تۇيەجوڭىشقا تۇقىمىن بۋدانداستىرۋ ارقىلى ءتورت ت ۇلىك ءۇشىن قۇنارلى وسىمدىكتى ءوسىرۋدىڭ عىلىمي قولدانىسىن ازىرلەدى. بۇل جوبانى ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قولداۋى ماڭىزدى بولىپ وتىر.

ۇنەمشىلدىك ماسەلەسىنە كوڭىل اۋداراتىن مەزگىل جەتتى. ويتكەنى الەمدە سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى تۋىنداۋى عاجاپ ەمەس. وسى ورايدا ءبارىمىز سۋدى, ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدى كۇندەلىكتى مىندەتكە, مادەنيەتكە اينالدىرۋىمىز كەرەك. وسى باعىت­تا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانعان كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەرگە بولەك تالداۋ جاساپ, كوتەرمەلەۋ, قولداۋلار تەتىگىن ەنگىزگەن ءجون سەكىلدى.

تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىن ءبىر جايت بار. بۇل – قوعامداعى سىبايلاس جەمقورلىق. پرەزيدەنت بۇگىنگى قوعامدى جەگى قۇرتتاي جايلاعان بۇل قىلمىسپەن كۇرەسۋگە باسا نازار اۋداردى. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – بارلىق سالانى تسيفرلاندىرۋ. مۇنداي تەحنولوگيالىق قادام­مەن كوپتەگەن ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋگە بولاتىنىنا كوزى­مىز جەتىپ ءجۇر. اسىرەسە جو­عارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەرگە ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى, ءتۇرلى قىزمەتتى, انىقتامالار­دى ۋاقىتىندا الۋ, جاتاقحانا­عا ورنالاسۋ سەكىلدى ماسەلە­لەر تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىمەن شەشىمىن تاۋىپ وتىر. وسى ورايدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە جاستاردىڭ ۆولونتەرلىك قوزعالىستارى, قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋى ناتيجەسىن بەرە باستادى. مىسالى, «جاڭارۋ» سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جالپىۇلتتىق قوزعالىسى ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ەڭ باس­تىسى, جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ, توزبەۋشىلىك مادەنيەت قالىپ­تاستىرۋعا كوڭىل ءبولىندى.

سالامات ىدىرىسوۆ,

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى