سايلاۋ كۇنى ەل كولەمىندەگى 125 سايلاۋ وكرۋگىندە 6 319 مىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلدى, وندا 6,4 ميلليونعا جۋىق حالىق تاڭداۋىن جاسادى. داۋىس بەرۋ بارىسىن باقىلاۋعا 14 پارتيادان 90 مىڭنان استام جەرگىلىكتى جانە 800-دەن استام حالىقارالىق بايقاۋشى قاتىستى. مىڭعا جۋىق ۋچاسكە بەينەباقىلاۋمەن جابدىقتالدى. كەيىنگى 30 جىل ىشىندە ەلدىڭ ەرەكشە اۋماعى – قاراباقتا دا داۋىس بەرۋ ءوتتى, مۇندا سايلاۋشىلار تىزىمىنە 23 مىڭعا جۋىق ادام ەنگىزىلگەن ەكەن. پرەزيدەنتتىككە جەتى ۇمىتكەر, ونىڭ ىشىندە قازىرگى مەملەكەت باسشىسى يلحام اليەۆ تە تالاسقا ءتۇستى.
ازەربايجاندا پرەزيدەنت سايلاۋى 2018 جىلى وتكەن ەدى. بۇل كەزدە پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى جەتى جىل-تىن, دەمەك كەزەكتى سايلاۋ 2025 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وتۋگە ءتيىس ەدى. مەملەكەت باسشىسى ي.اليەۆ اتاپ وتكەندەي, قاراباقتاعى جەرگىلىكتى انتيتەررورلىق شارالاردان كەيىن رەسپۋبليكا ءوزىنىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن تولىعىمەن قالپىنا كەلتىردى. وسىلايشا, ەلدىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى ماقساتتار ورىندالىپ, ازەربايجان ءۇشىن جاڭا ءداۋىر باستالدى. وسى ورايدا كەزەكتەن تىس سايلاۋعا مەملەكەت ايرىقشا ماڭىز بەرىپ, ونى بارىنشا ادىلەتتى, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي دەڭگەيدە, اشىقتىق جاعدايىندا وتكىزۋدى ماقسات تۇتقان. ساياسي ناۋقانعا حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ بارىنشا مول تارتىلۋى ءوز الدىنا, ماڭىزدى ءىس-شارانى بۇكىل الەمگە تاراتۋ, جاريالاۋ ءۇشىن شاقىرىلعان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ دا قاراسى مول بولدى. ايتالىق, سانسىز تەلەراديو كەشەندەرى, ءباسپاسوز وكىلدەرى اراسىندا الىس-جاقىن شەتەلدەن بولەك, ۋرۋگۆاي, كۋبا مەملەكەتتەرىنىڭ دە جۋرناليستەرى بولدى.
پرەزيدەنتتىك سايلاۋ سايلاۋشىلاردىڭ جوعارى بەلسەندىلىگىمەن ەرەكشەلەندى. ءبىز باكۋ قالاسىنداعى, سونداي-اق قالا ماڭىنداعى بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىق, ءتىپتى ءتۇس اۋعاندا دا داۋىس بەرۋگە نيەت بىلدىرگەندەردىڭ لەگى تولاستاعان جوق, بارلىق جەردە كەزەكتە تۇرعانداردىڭ سانى وتە كوپ بولدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل بەلسەندىلىك قازىرگى مەملەكەت باسشىسى ي.اليەۆتىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتتاعى جەتىستىكتەرىمەن, اتاپ ايتقاندا, قاشاننان كۇلبىلتەلى ماسەلە بولىپ كەلگەن قاراباق جەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكاعا تۇبەگەيلى قايتارىلۋىمەن تىعىز بايلانىستى. پرەزيدەنت ي.اليەۆتىڭ جۇبايىمەن حانكەندىدەگى №14 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋىنىڭ استارىندا دا وسىنداي سيمۆولدىق ءمان-ماعىنا بار.
پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ الدىن الا قورىتىندىسى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەردى, قازىرگى مەملەكەت باسشىسى يلحام اليەۆ 92 پايىزدان اسا داۋىس جينادى. بۇل ول العاش رەت پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان 2003 جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى ناتيجە ەكەن. داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ كورسەتكىشى دە ي.اليەۆ ءۇشىن رەكوردتىق دەڭگەيدە – 76,7%-دان اسا.
2020 جىلعى ەكىنشى سوعىس اياقتالعاننان كەيىن ي.اليەۆ قاراباق پەن وعان جاقىن ورنالاسقان اۋدانداردا « ۇلى ورالۋ» باعدارلاماسىن جاريالادى, بىراق ونىڭ جەتىستىكتەرى ازىرگە شەكتەۋلى بولىپ وتىر. سەبەبى اۋماقتى سوعىس زارداپتارىنان ارىلتۋ, تولىقتاي دەرلىك ب ۇلىنگەن, قيراعان ەلدى مەكەندەردى, ينفراقۇرىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن, ەڭ باستىسى, بوسقىن حالىقتىڭ ءوز مەكەنىنە قايتىپ ورالۋىنا سەندىرۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت, تىنىمسىز, ماقساتتى جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك. ال قازىر اسفالت تاسجولىن, گاز قۇبىرلارىن توسەۋگە, ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋعا, فيزۋليدە حالىقارالىق اۋەجاي سالۋعا قول جەتكىزىلگەن.
دەگەنمەن وسى كەزەڭگە دەيىن بوسقىنداردىڭ ءبىراز بولىگى بۇرىنعى تۇرعىلىقتى جەرلەرىنە ورالىپ ۇلگەرىپتى. ءتۇرلى دەرەكتەر بويىنشا, 1992-1994 جىلدارعى ءبىرىنشى سوعىسقا دەيىن بۇرىنعى تاۋلى قاراباق اۆتونوميالىق وبلىسى مەن ونىڭ ماڭىنداعى اۋدانداردى قامتيتىن بۇل اۋماقتا 800 مىڭعا جۋىق ارميان مەن ازەربايجان ءومىر سۇرگەن. ازەربايجان ۇكىمەتى 2026 جىلعا دەيىن بۇل وڭىرگە تاعى 45 مىڭ ادامدى قونىستاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سايلاۋدى وتكىزۋگە بىردەن-ءبىر سەبەپكەر – تاۋلى قاراباق اۋماعى جاقىن جىلدارى بۇكىل ەلدىڭ باستى نازارىندا بولماق.
سايلاۋدان ءبىر كۇن بۇرىن تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ حالىقارالىق بايقاۋشىلارى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى باقىلاۋ اياسىندا ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى مازاحير پاناحوۆپەن كەزدەستى. م.پاناحوۆ پرەزيدەنتتىك سايلاۋ بارىسىندا, ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى رەت وتەتىن اۋماقتاردا داۋىس بەرۋ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنى تۋرالى اڭگىمەلەدى. توپتىڭ ۇيلەستىرۋشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ ازەربايجانداعى حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ جۇمىسى قالاي قۇرىلاتىندىعىن ءمالىم ەتتى. ج.اسانوۆ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ باسشىلىعىنا اسسامبلەيامەن ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلى, دەموكراتيانى دامىتۋعا جانە دوستاستىق ەلدەرىندەگى سايلاۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن العىس بىلدىرە كەلىپ, ۇزاقمەرزىمدى مونيتورينگ ناتيجەلەرىن جانە تمد پاا دەموكراتيانىڭ دامۋىن باقىلاۋ حالىقارالىق ينستيتۋتى ساراپشىلارىنىڭ قورىتىندىسىن تابىس ەتتى.
«ينستيتۋت ازەربايجان زاڭناماسىنىڭ جالپىعا بىردەي, تەڭ, تىكەلەي سايلاۋ قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قانشالىقتى مۇمكىندىك بەرەتىنىن, داۋىس بەرۋدىڭ قۇپيالىلىعىنا, الداعى سايلاۋدىڭ جاريالىلىعى مەن اشىقتىعىنا كەپىلدىك بەرەتىنىن تالدادى. ءبىزدىڭ ساراپشىلار رەسپۋبليكانىڭ زاڭناماسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى», دەدى ج.اسانوۆ.
ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى تۇزگەن تىزىممەن دە ءبىر توپ بايقاۋشىلار قاتىستى. ايتا كەتەرلىگى, كوميسسيا توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ باستاعان بايقاۋشىلار قۇرامىندا وسك مۇشەلەرىمەن قاتار جەرگىلىكتى, اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى دە بولدى. ءبىز سولاردىڭ ءبىرى, استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى قانات ەستەكتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
«بايقاۋشىلاردى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بولگەندە ەل استاناسىنان تىس, جەرگىلىكتى ءبىر ايماققا سۇرانعان ەدىم. سايلاۋ كۇنى استانادان 90 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى گادجيگابۋل, كيۋردامير اۋداندارىندا بولدىم. باسقا دا بايقاۋشىلارمەن بىرگە بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە كوميسسيا مۇشەلەرىمەن, سونداي-اق قالا تۇرعىندارىمەن, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدىك, قالا مەرىنىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. بارلىق جەردە وزىق ۇلگىلى دەموكراتيا ۇردىستەرىن, سايلاۋ ۇدەرىستەرىن دامىتۋعا, قالىپتاستىرۋعا قاتىستى جان-جاقتى, ءتيىمدى اڭگىمەلەر ءوربىدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرى تالاپقا ساي جابدىقتالعان, ناۋقان بارىسىندا داۋىس بەرۋگە قاتىستى ايتا قويارلىقتاي زاڭ بۇزۋشىلىقتار ورىن العان جوق», دەدى قانات عالىمجان ۇلى.
«سىرت كوز – سىنشى». ءۇش كۇندىك ساپار بارىسىندا ءبىز بايقاعان ءبىر ەرەكشە كورىنىس – مۇندا بارلىق مەكەمە-كاسىپورىن اتاۋلارى, كورنەكىلىكتەر, جارنامالار تەك لاتىن الىپبيىمەن جازىلعان. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ كەزىندە وزگەرتىلگەن ءالىپبي بۇگىندە تولىقتاي كيريلل الىپبيىنەن ارىلعان. تاعى ءبىر قۇبىلىس – كەڭەستىك كەزەڭدە تۋعان اعا بۋىن وكىلدەرى بولماسا, تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى ورىس ءتىلىن جاقسى بىلە بەرمەيدى. ماسەلەن, جولباسشىمىزدىڭ ءبىرى ءلامان يسكاندەروۆا ءتورت تىلدە سويلەيدى, ونىڭ ىشىندە ورىس ءتىلى جوق. جاستار قاۋىمى بۇكىل الەمدە كەڭىنەن قولدانىلاتىن اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋگە ەرەكشە دەن قويعان. بىرنەشە مەكتەپتە بولدىق, سۇراستىرىپ بىلگەنىمىزدەي, ورتا ءبىلىم مەكەمەلەرى دە قازىردە انا تىلىنەن كەيىن اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ باعىتىن ۇستانىپ وتىر.
سونداي-اق سايلاۋ الدىندا, سايلاۋ وتكەن سوڭ ۇيىمداستىرىلعان ءتۇرلى باسقوسۋ, ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا سپيكەرلەر تەك ازەربايجان تىلىندە سويلەدى. باسقا تىلدەرگە ىلەسپە اۋدارما ارقىلى بەرىلدى.
ءتۇبى ءبىر تۇركى دۇنيەسىنە ورتاق مۇباراك قورقىت اتا مەن قوجا احمەت ياساۋي دانا جاتقان كيەلى قازاق جەرىنەن كەلگەنىمىزدى بىلگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار بىردەن تاريحي تامىرلاستىقتارىمىز تۋراسىندا اڭگىمە قوزعاۋعا ىقىلاس تانىتادى. ماسەلەن, ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ تۋى سىندى بابەك باتىرلارى ءبىزدىڭ قوبىلاندى باتىرمەن شەندەس. ءحىى عاسىردا جاساعان ازەربايجان اقىنى نيزامي گانجاۋي قىپشاق قىزىنا ۇيلەنگەن. قورقىت بابا تۋرالى العاشقى كينونى 1976 جىلى ازەربايجاندار تۇسىرگەن. مۇنداي ورتاق ساباقتاستىقتى جىبەك جولى بويىمەن جۇيەلى تارقاتا بىلسەڭىز, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۇزبەي, ساتىمەن جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
ازەربايجان توپىراعىنا تابانىمىز تيگەندەگى بىردەن-ءبىر جۇرەك قالاۋىمىز ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعالارى ماڭگى جاي تاپقان فاكري پانتەونىن كورۋ ەدى. گەيدار اليەۆ باستاعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, سامەد ۆۋرگۋن, دجافار دجافارلى سىندى اقىن-جازۋشىلار, بۇلبۇل, ءمۇسىلىم ماگوماەۆ سىندى ءبىرتۋار ونەر شەبەرلەرىنىڭ باسىندا بولىپ, اسىل رۋحتارىنا ءتاۋ ەتتىك. قاشاننان گوزال باكۋ قالاسىنىڭ عاجايىپ كوركى, ساۋلەت, سالتاناتى ءوز الدىنا, مۇنداعى تەمىردەي ءتارتىپ, مۇنتازداي تازالىق ءبىزدى ءتىپتى قايران قالدىردى. بارلىق بەيىتتەر بەلگىلى ءبىر جۇيەمەن, كوشە-كوشە بولىپ ورنالاسقان. باسىنا قويىلعان قۇلپىتاستار دا سونشالىقتى ۇعىنىقتى, مارقۇمنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە ساي مازمۇندا ورناتىلعان. ءتۇرلى, سيرەك اعاش سۇرىپتارى, گۇل دەستەلەرى, جاسىل جەلەك تە جوعارى تالعاممەن وتىرعىزىلعان. قورىمدى ارالاپ ءجۇرىپ ءوزىڭدى بەينە ءبىر مۋزەيدە جۇرگەندەي سەزىنەسىڭ. قىسقاسى, ازەربايجان ەلىنەن ۇيرەنەتىن, ۇلگى الاتىن ۇردىستەر كوپ.
سونىمەن, ازەربايجان رەسپۋبليكاسى جاقىن جەتى جىلعا ءوزىنىڭ تاڭداۋىن جاسادى. مەملەكەت بيلىگىن يلحام اليەۆكە سەنىپ تاپسىردى. جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنت مالىمدەگەندەي, ازەربايجان تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە كەلگەن دەموكراتيادان, قۋاتتى ەكونوميكا مەن وركەنيەتتى رۋحاني دامۋ جولىنان ەشقاشان اينىمايدى. سول ماقساتتاردى قولدايتىن الىس-جاقىن ەلدەردىڭ بارىمەن بايىپتى, قالىپتى قارىم-قاتىناستا بولۋعا تىرىسادى. ساياساتتا دا, ەكونوميكادا دا, رۋحانيات پەن مادەنيەتتى دامىتۋدا دا باعىت-باعدارلارى جىل ساناپ ساليقالانىپ, ۇيعارىمدارى ۇتقىرلانا تۇسەدى. سول تۇرعىدا سايلاۋ قورىتىندىسى ەلدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋىنە, ودان ءارى دامۋىنا جانە ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا قىزمەت ەتە بەرمەك.
استانا – باكۋ – استانا
