بوسقىنداردىڭ رەكوردتىق سانى
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا مەكسيكا شەكاراسىن 300 مىڭ ادام كەسىپ وتكەن, بۇل – ءبىر ايلىق كورسەتكىشتىڭ رەكوردىن جاڭارتقان سان. قاڭتار ايىنىڭ دەرەكتەرى ءالى شىقپادى, بىراق شەكارادان ءوتىپ جاتقان بوسقىندار ازايماسى انىق, ويتكەنى اقش سەناتى جاريالاعان «شەكاراداعى قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭ جوباسىن رەسپۋبليكاشىلار سىنعا الىپ, جوبانى تالقىلاۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. ۆۆس ساراپشىسى الەكسەي كالمىكوۆ قازىردىڭ وزىندە 336 ميلليون ادام تۇراتىن اقش-قا ءبىر جىل ىشىندە شامامەن 2,5 ميلليون ميگرانت كەلەدى دەگەن بولجام جاسادى.
مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 2015 جىلى امەريكا شەكاراسىنان جارتى ميلليون بوسقىن وتكەن, ال 2019 جىلى بۇل سان ميلليونعا جەتتى. بۇل كورسەتكىش 2020 جىلى تومەندەپ, 400 مىڭعا جەتكەن. بايدەن بيلىك باسىنا كەلگەننەن كەيىن ەرەجەلەردى جەڭىلدەتتى. بۇدان سوڭ كوشى-قون كۇرت ءوسىپ, 2021 جىلى كەلىمسەكتەر سانى 1,7 ميلليونعا جەتتى. بايدەن پرەزيدەنت بولعالى امەريكانىڭ كەدەن جانە شەكارا قىزمەتى وڭتۇستىك شەكارادان 6 ميلليوننان استام زاڭسىز ميگرانتتىڭ وتكەنىن مالىمدەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى 800 مىڭ بوسقىن پانالاۋعا ءوتىنىش بەرگەن. بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 63 پايىزعا ارتىق.
امەريكالىقتاردا مازا جوق
امەريكا تۇرعىندارىنان دا مازا قاشتى. ۆۆس جاريالاعان ساۋالناما ناتيجەسى كورسەتكەندەي, قاڭتار ايىندا ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 17 پايىزى يمميگراتسيانى اقش-تىڭ باستى ماسەلەسى دەپ كورسەتكەن, جەلتوقساندا ولاردىڭ كورسەتكىشى 11 پايىزى بولعان ەدى. بايدەننىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى قىزمەتىن 57%-ى ماقۇلدامايدى, ال 65%-ى ەلدىڭ دۇرىس باعىتتا كەلە جاتقانىنا سەنىمسىز.
بۇل جاعدايدى ترامپ ۇتىمدى پايدالانىپ, پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءبىر جىل قالعاندا ەلدىڭ كوشى-قون كارتاسىن رەتتەيمىن دەپ «شاپقىلاپ» ءجۇر. ول حالىققا مەكسيكاعا اسكەر جىبەرۋگە ۋادە بەرىپ, ميگرانتتاردى گيتلەردىڭ سوزىمەن سيپاتتاپ, «ەلدى قيراتادى, ۇلتتىڭ قانىن ۋلايدى» دەپ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلگە كەلۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى «تۇرمە مەن پسيحياتريالىق اۋرۋحانالاردان شىققان ادامدار, قالا بەردى تەرروريستەر».
بايدەن مەن ترامپ «ايتىسى»
بىرنەشە اي داۋلاسىپ ءجۇرىپ اقش سەناتىنداعى ەكى پارتيا «شەكاراداعى قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭ جوباسى تۋرالى ورتاق مامىلەگە كەلدى. قۇجاتتا ۋكرايناعا – 60, يزرايلگە – 14 جانە شەكارانى نىعايتۋعا تاعى 20 ميلليارد دوللار كومەك بەرىلەدى دەپ كورسەتىلگەن. الايدا وكىلدەر پالاتاسىنداعى رەسپۋبليكاشىلار قۇجاتقا قارسى شىعىپ, زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىر.
رەسپۋبليكاشىلارعا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى«اقىماقتىق جاساماڭىزدار!» دەگەن ترامپ كومەك بەرۋ مەن شەكارا ماسەلەلەرىن قايتادان ءبولۋدى تالاپ ەتتى. ال اق ءۇي بۇعان قارسى ەكەنىن ايتتى.
دونالد ترامپ قازىرگى كەزدە دجو بايدەننىڭ سىرتقى ساياسات پەن كوشى-قون سالاسىنداعى ساتسىزدىكتەرى وزىنە ۇپاي اكەلەتىنىن جاسىرمايدى. ەگەر رەسپۋبليكاشىلار اتالعان زاڭ جوباسىنا توسقاۋىل قويسا, ۋكراينا دا, مەكسيكا شەكاراسى دا قايعىلى جاعدايعا تاپ بولادى. ال ەگەر جوبا قابىلدانسا, ترامپتىڭ ءوزى ۇپاي جوعالتادى.
«بۇل زاڭ جوباسى دەموكراتتارعا كەرەمەت سىيلىق, بىراق رەسپۋبليكالىق پارتياعا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر», دەپ جازدى ترامپ ءوزىنىڭ «Truth social» جەلىسىندە. ال بايدەن «رەسپۋبليكاشىلارعا شەكارا شىن مانىندە ماڭىزدى ەمەس, ولاردىڭ ءبىر عانا ماقساتى بار, ول – ماعان قارسى ساياسي ۇپاي جيناۋ», دەپ جاۋاپ بەردى.
امەريكا اسقان اعايىن كوپ
كوشى-قون داعدارىسى تەك اقش-تا ەمەس, ەۋروپادا دا ءبىر ىزگە تۇسپەي تۇر. اسىرەسە ەۋروپانىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىنداعى جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى – جەرورتا تەڭىزىن افريكا بوسقىندارى ءجۇزىپ ءوتىپ, شەكارادان زاڭسىز ءوتىپ جاتىر. بۇۇ مالىمەتتەرى بويىنشا الەمدە 2019-2023 جىل ارالىعىندا بوسقىندار سانى ءبىر جارىم ەسەگە وسكەن. نەگىزگى سەبەپ – سوعىس جانە كەدەيلىك.
اقش-تىڭ مەكسيكا شەكاراسىنداعى جاعدايعا ورالساق, وسىدان ون جىل بۇرىن ولار تەك مەكسيكالىقتاردى قابىلدادى. ال قازىر لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنەن, افريكا, اۋعانستان, ءۇندىستان, قىتاي جانە رەسەيدەن اعىلعان زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ سانى وسكەن. ءتىپتى مەكسيكا ارقىلى امەريكاعا زاڭسىز كەلگەن وتانداستىرىمىز دا بار. الەۋمەتتىك جەلىدە ولاردىڭ دجۋنگلي اسىپ, سۋ كەشىپ ارعى بەتكە ءوتىپ بارا جاتقان فوتو, ۆيدەولارى كوپ تاراپ جاتىر. ماسەلەن, الماتىلىق اقبوتا نۇرلانوۆا 15 جانە 5 جاستاعى بالارىمەن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اقش-قا زاڭسىز جولمەن جول تارتقان. ولار الماتىدان دومينيكان رەسپۋبليكاسىنا ۇشىپ, كەيىن كوستا-ريكاعا جەتەدى. ال ءارى قاراي نيكاراگۋا, گوندۋراس, گۆاتەمالا, مەكسيكا ەلدەرى ارقىلى امەريكاعا جەتكەن. قازىر ولار نيۋ-يوركتەگى برۋكلين وكرۋگىنە تۇراقتاعان. بالالارىنىڭ ءبىرى مەكتەپكە, ءبىرى بالاباقشاعا بارادى, ءوزى جۇمىسقا ورنالاسقان. ايتۋىنشا, ول ەلدەن قارجى جاعىنان تارشىلىق كورىپ, امالسىزدان وسىنداي قادامعا بارعان. ابىروي بولعاندا ۇشەۋى دە ءدىن امان. ال دىتتەگەن جەرىنە جەتە الماي ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن ادامدار قانشاما؟
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان ۇيعىر جاستارى وداعىنىڭ توراعاسى رۋستام كايرىەۆ وزگە ەلگە, اسىرەسە ادامدار كوپ قىزىعاتىن اقش-قا زاڭدى تۇردە بارۋعا كەڭەس بەرەدى.
«مەن زاڭدى جولمەن جۇرۋگە كەڭەس بەرەمىن, بۇل قيىن, بىراق وسىعان ارنالعان كوپتەگەن باعدارلاما بار. سول باعدارلامالاردى زەرتتەڭىز. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى زاڭسىز ميگرانتتارعا قاتىستى ماسەلەگە وتە قاتال قارايدى. ءوزىمىز دە اقش-قا بارعاندا شەكارانى زاڭسىز, مەكسيكا ارقىلى كەسىپ وتكەندەرمەن جولىقتىق. ولار مۇحيتتى ۇرلەمەلى قايىقپەن ءجۇزىپ وتكەن. ولاردىڭ ايتۋىنشا, كوپ تانىسى بۇل جەرگە دجۋنگلي ارقىلى كەلگەن. بۇل – ومىرگە وتە قاۋىپتى جول. جات جەردە ناپاقا تاۋىپ جۇرگەن جەرلەسىمىز ءوزىنىڭ جولى بولعانىن جانە بۇل تاۋەكەلدىڭ سوعان تۇرارلىق ەمەس ەكەنىن ايتتى. امەريكاعا اپارار زاڭسىز جولدار ەكى اي سايىن وزگەرەدى, مۇنى كونترابانديستەر جاسايدى جانە جاڭا جولداردان نە كۇتۋگە بولاتىنى بەلگىسىز. زاڭسىز بارعاندار ۇنەمى جەر اۋدارىلۋدان قورقىپ ءومىر سۇرەدى. بۇل شىنىمەن دە سولاي. مىسالى, 2022 جىلى اقش-تا زاڭسىز ءومىر سۇرگەن وتانداسىمىز ەلگە 10 جىلدان سوڭ جەر اۋدارىلدى. ول جۇمىسىنان, ۇيىنەن جانە دوستارىنان ايىرىلدى», دەپ جازدى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا رۋستام كايرىەۆ.
دەموكراتتار نارازىلىق تانىتتى
نيۋ-يورك مەرى ەريك ادامس ميگرانتتاردى تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستاردىڭ قالاعا كىرۋىن شەكتەپ, بايدەندى توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا شاقىردى. ويتكەنى بۇل قوشى-قون داعدارىسى نيۋ-يورككە 2,7 ميلليارد دوللار شىعىن اكەلدى. ەگەر جاعداي وزگەرمەسە, قالا شىعىنى 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 12 ميلليارد دوللارعا جەتەدى دەگەن بولجام بار.
2002-2013 جىلدارى نيۋ-يورك مەرى بولعان مايكل بلۋمبەرگ يمميگراتسيا جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى ۇسىندى. «بۇل جۇيە ەسكىرگەن», دەپ جازدى ول «New York Times» باسىلىمىنا. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى قولدانىستاعى جۇيە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە جانە قىرعي قاباق قاقتىعىس جىلدارىندا, اقش ءولىم مەن قۋعىن-سۇرگىننەن قاشقانداردىڭ بارلىعىن قارسى العان كەزدە قابىلدانعان. سونداي-اق مايكل بلۋمبەرگ 1981 جىلدان بەرى قالا شەنەۋنىكتەرىنە مىندەتتەلگەن بارلىق ۇيسىزدەرگە باسپانا بەرۋ, ميگرانتتاردى دەرەۋ جۇمىسقا ورنالاسۋ قۇقىعىنان بوساتۋدى ۇسىندى.
وسىلايشا, زاڭسىز ميگرانتتار دجو بايدەننىڭ باس اۋرۋىنا اينالدى. دونالد ترامپ بولسا ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ وتىر. ول «اقش تاريحىندا بولماعان «دەپورتاتسيانى» جۇزەگە اسىرامىن», دەيدى. «زاڭسىز ميگرانتتارسىز امەريكالىقتار شالقىپ-تاسىپ قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۇزاق ءومىر سۇرەدى», دەپ مالىمدەدى ترامپ.
