مادەنيەت • 12 ماۋسىم, 2010

بەسىك سىيلاۋ – بەكزات ەلدىڭ ءداستۇرى

780 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بارەكەلدى! كەشە تاراز قالاسىنداعى №1-ءشى پەرزەنتحانادا وبلىس ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعىنىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى “بىرلىگىمىز جاراسقان!” ۇرانىمەن وتكىزىلىپ جاتقان اكتسيا شەڭبەرىندە “اشىق جۇرەك” اتتى قايىرىمدىلىق ءىس-شاراسىن ۇيىمداستىردى. وبلىس ورتالىعىنداعى بۇل پەرزەنتحانادا ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن بولاشاق باتىرلارى مەن اقىندارى, عالىمدارى مەن دارىندارى دۇنيەگە كەلىپ جاتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.

ويتكەنى, پەرزەنتحانا باس دارىگەرى ق.ساعىنعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ءبىر ايدا 600-گە جۋىق نارەس­تە­نىڭ كىندىگى كەسىلەدى ەكەن. ال ۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ وتكەن 5 ايى ىشىندە ىڭگالاعان 3000 ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. اتام قازاق “ادامدى سانا­ماي­دى” دەپ ىرىم ەتسە دە, “بالالى ءۇي بازار” دەگەندەي, ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەپ جاتقان قۋانىشىن جۇرەك تۇكپىرىندە جاسىرىپ تۇرا المادىق. سونىمەن... پەرزەنتحانا زالىنا بوسانعان­دا­رىنا نەبارى ءبىر اپتانىڭ كولەمى بولعان, بۇگىن-ەرتەڭ وتباسىنا ءسا­بيلى بولىپ ورالۋعا دايىن وتىرعان 20 انا شاقىرىلىپتى. ءبارى دە ورىمدەي جاس. ءبارىنىڭ قولىندا قۇن­داقتاۋلى سابيلەر. ال “قىزىل شا­قا­لاردىڭ” وزدەرىنە ارنالعان ءسان-سالتاناتپەن “شارۋاسى” جوق, ءار قاي­سىسى ءوز مىنەزدەرىمەن, ءوز ۇندە­رىمەن پەرزەنتحانانى “باستارىنا كو­تەرىپ” جاتىر. بەينە بۇل دا “اشىق جۇرەك” اكتسياسىنىڭ “باس ءانى” سىندى قۇلاقققا وعاش ەستىل­مەيدى. وبلىس اكىمى جانىنداعى ايەل­دەر ىستەرى جانە وتباسىلىق دەمو­گرا­فيالىق ساياسات جونىندەگى كوميس­سيا­نىڭ حاتشىسى ك.توعىزباەۆا, وبلىس ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى گ.نۇرىموۆا انالاردى قۋانىش­تارى­مەن قۇتتىقتادى. شىنىندا, ايەل مەرەيى – ومىر­گە ءسابي اكەلۋىمەن اسقاقتاي تۇسەدى. ناعىز باقىت دەگەن دە وسى. وسىعان وراي, بۇگىندە ەلىمىزدەگى حالىق سا­نىنىڭ ءوسىپ-ونۋىنە قال-قادەرىنشە ۇلەس قوسىپ وتىرعان انالار ءۇشىن جاسالىپ جاتقان قام­­قورلىق تا از ەمەس. سونىڭ ارقا­سىندا “التىن القا” مەن “كۇمىس القاعا” جانە كوپ­تەگەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرگە قول جەتكىزگەن كوپ بالالى انالار­دىڭ قاتارى دا جىل ساناپ كوبەيە تۇسۋدە. وبلىستا وتكىزىلىپ وتىرعان وسى قايىرىمدىلىق ءىس-شارا دا سول قامقورلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. گۇلدار نۇرىموۆا الىس­تاعى مويىنقۇم اۋدانىنان كەلگەن جاس انا ايسۇلۋ ءابدىراحمانوۆا دۇ­نيەگە اكەلگەن ميراس اتتى ۇلعا “نا­عاشى اجە” اتانىپ, بەسىك سىي­لا­دى. ايسۇلۋدىڭ كۇيەۋى مەلس ءاب­دى­راح­مانوۆ قاراپايىم جۇمىسشى. ءوزى ءۇي شارۋاسىنداعى ايەل. سون­دىق­تان جاب­دىقتارى جالت-جۇلت ەت­كەن بۇل سىيلىق, شىنىندا وبلىستا بۇرىن-سوڭدى قولعا الىنباعان جانە الدا­­عى ۋاقىتتا ەلىمىز بويىن­شا يگى داس­تۇرگە اينالدىرۋعا بولا­تىن جاقسى باستاما ەكەن دەپ تۇيدىك. ءسويتىپ, سال­­­­تاناتقا شاقىرىلعان باسقا انا­لارعا دا بارلىعى 200 مىڭ تەڭگە كو­لە­­مىندەگى باعالى سىي­لىقتار تابىس ەتىلدى. حالقىمىزدا “قۋانىش بولىسسە كوبەيەدى, قايعى بولىسسە ازايادى” دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ەلباسى دا, ەل دە اتا-بابالاردىڭ وسى وسيەتىنە ۇنەمى ادالدىق تانىتىپ كەلەدى. بۇ­عان مىسال رەتىندە, الماتى وبلىسى مەن شىعىس قازاقستان وبلى­سىن­داعى توپان سۋ العان اۋىلداردىڭ ورنىنان بوي كوتەرگەن جاڭا قو­نىستى ايتۋعا بولادى. ال پەرزەنت­حانادان وتباسىنا ورالعالى وتىر­عان وتباسىلاردىڭ قۋا­نىشىنا ورتاقتا­سىپ, جاعدايى تومەن جاس وتباسى­لارعا “ناعاشى­لىق” جولمەن بەسىك سىيلاۋ – تەك قا­نا جاڭا تۇر­پاتتى قازاقستان­دىق­تار­دىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. بەد­ەل­دى, بەرەكەلى ەلدىڭ ءداستۇرى دە بەكزات! ەلدە “دوس ءسۇيىنىپ, دۇشپان كۇيى­نەتىن” وسىنداي جاڭا دا, جاقسى باس­تامالار كوبەيە بەرسىن دەپ تىلەيىك, اعايىن! كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار