ۇستازدارىما قارىزدارمىن
– ءاشىمنىڭ جاقسى اكتەر عانا ەمەس, ىجداعاتتى ۇستاز ەكەنىن دە بايقادىق. جالپى, شاكىرت تاربيەلەۋ قيىن ەمەس پە؟
– ۇستاز دەۋگە ەرتەرەك شىعار. ءوزىمدى ءالى كۇنگە دەيىن ءتورت جىل بويى اكتەرلىك ونەرگە باۋلىعان ۇستازىم, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, بەلگىلى اكتريسا راحيليام ماشۋروۆانىڭ الدىندا شاكىرت سەزىنەمىن. سول كىسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, ۇيرەنەرىم كوپ ەكەندىگىنە كوز جەتكىزە تۇسكەندەيمىن. سوندىقتان ۇستاز دەگەننەن گورى وقىتۋشى دەگەن ورىندى. راحيليام ابدىراحمانقىزىمەن بىرلەسىپ بيىل, مىنە, ستۋدەنتتەرىمىزگە 3-كۋرستى تامامداتۋعا جاقىنبىز.
– جالپى, راحيليام ماشۋروۆانىڭ شەبەرحاناسىنا قالاي تاپ بولدىڭىز؟
– اعام ءادىل احمەتوۆ ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ اكتەرلىك بولىمىندە ءبىلىم العاندىقتان, وقۋشى كەزىمنەن بۇل جاققا ءجيى كەلىپ جۇرەتىنمىن. العاش تەاتر الىپپەسىمەن سول كەزدە تانىسا باستادىم. سول سەبەپتى ونەر الەمى ماعان تاڭسىق بولدى دەپ ايتا الماس ەدىم. اعام ارقىلى جەتكەن اكتەرلىك الەمنىڭ سول تاڭعاجايىپ اتموسفەراسى مەنى بىردەن وزىنە ارباپ الدى. ءسويتىپ, مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ اكادەمياعا وقۋعا تاپسىرىپ, پروفەسسور راحيليام ابدىراحمانقىزىنىڭ شەبەرحاناسىنا قابىلداندىم. راحيليام اپاي – روزا رىمباەۆا باستاعان ونەردىڭ نەبىر تالانتتارىن تاربيەلەپ شىعارعان ۇلاعاتتى ۇستاز. مەن دە سونداي ناعىز كاسىبي ماماننىڭ الدىن كورگەنىمدى زور ماقتانىش تۇتامىن. ۇستازدارىما قارىزدارمىن. قازىر اپايىمنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ەكىنشى ۇستاز رەتىندە اكتەرلىك ماماندىقتا وقيتىن ستۋدەنتتەردى تاربيەلەپ جاتىرمىز.
– دەمەك اعاڭىزدىڭ اقىلى اكتەرلىك ماماندىققا باعىت بۇرعىزدى عوي؟
– اعام ماماندىق تۋرالى تانىمىمنىڭ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتكەنىمەن, تاڭداۋ – وزىمدىكى. ويتكەنى ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ ءوزى ءاۋ باستان ونەرگە وتە جاقىن. اسىرەسە اكەم بالا كۇنىمىزدەن گازەتتى كوپ وقىپ, ءبىز تۋرالى جىلت ەتكەن جاڭالىقتىڭ بارلىعىن جيناپ, جۇيەلەپ وتىراتىن. قاتتالعان ارحيۆ ۇيدە ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى. وسىنىڭ بارلىعى اسەر ەتپەي قويمايدى عوي. ودان كەيىنگى تاعى ءبىر ۇلكەن سەبەپ – «كوشپەندىلەر» فيلمىنە ءتۇسۋىم.
مارك داكاسكوسپەن ءبىر فيلمگە تۇستىك
– ءيا, «كوشپەندىلەر» ءفيلمىنىڭ ءسىزدىڭ ومىرىڭىزدەن ايرىقشا ورىن الاتىنىن بىلەمىز. ايتۋلى تۋىندىنىڭ بالا ءاشىم تانىمىنا اسەرى قانداي بولدى؟
– ونى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, اتا-انام وتە بەلسەندى, ونەرگە سەرگەك قارايتىن سەزىمتال ادامدار. ءالى ەسىمدە, بالا كۇنىمىزدە الماتىداعى حايۋاناتتار باعىنا افريكا قۇرلىعىنان قوس كەرىك اكەلىنگەن ەكەن. سوعان ات قويۋ ءۇشىن گازەت ارقىلى بايقاۋ جاريالاندى. وتباسىمىزبەن وتىرىپ بارلىعىمىز دالا كورىكتىلەرىنە ات ىزدەدىك. سوڭىندا ارقايسىسىمىز ءوز نۇسقامىزدى جازىپ, حات جولدادىق. ناتيجەسىندە, كوپ ەسىمنىڭ ىشىنەن انامنىڭ نۇسقاسى تاڭدالىپ, قوس كەرىككە سۇلۋ جانە سىمبات دەگەن ات قويىلدى. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىن, «كوشپەندىلەر» فيلمىنە تۇسۋىمە دە وتباسىمىزداعى ونەرگە دەگەن وسىنداي ەرەكشە ماحاببات اسەر ەتتى. ءبىر كۇنى اپكەم ءمادينا گازەتتەن فيلمگە ىرىكتەۋ جاريالانعانى تۋرالى حابارلاندىرۋدى كورىپ قالادى دا, مەنى دەرەۋ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, فوتومدى كاستينگ ورتالىعىنا جولدايدى. ناتيجەسىندە, ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, «كوشپەندىلەر» فيلمىنەن ءبىر-اق شىقتىم (كۇلدى).
– ول كەزدە نەشە جاستا ەدىڭىز؟
– «كوشپەندىلەر» ءفيلمى 2003-2004 جىلدارى ءتۇسىرىلدى عوي. ول كەزدە مەكتەپتە وقيمىن, 6-سىنىپ وقۋشىسىمىن. كاستينگتەن وتكەننەن كەيىن ءتۇسىرىلىم الاڭىنا شاقىردى. ءتۇر-تۇرپات, فاكتۋرامىزعا قاراي رولگە بەكىتتى. كيىم كيگىزدى, شاشىمىزدى العىزدى. ءسويتىپ, موڭعولدىڭ بالاسىن وينايتىن بولىپ بەكىتىلدىم. 6-سىنىپ وقۋشىسىمىن. ءالى بالا ەمەسپىز بە, شالالىعىمىز دا كوپ بولدى. ءتۇرلى قىزىقتى باستان كەشتىك. ماسەلەن, گريم ءۇشىن جابىستىرىپ قويعان شاشىمىزدى كۇن ىستىقتا وزەنگە شومىلامىز دەپ سۋعا اعىزىپ جىبەرگەن, تۇسىرىلىمگە دەگەن كارتوپتى ءپىسىرىپ جەپ قويعان كەزىمىز دە بولدى (كۇلدى). سونىمەن قاتار «كوشپەندىلەردىڭ» تاجىريبە, كاسىبي ونەر تۇرعىسىنداعى كوزقاراسىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا دا ىقپالى زور بولدى. ەلىمىزگە تانىمال دوسحان جولجاقسىنوۆ اعالارىمىزدىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, شەتەلدىك ايگىلى اكتەر مارك داكاسكوسپەن بىرگە فيلمگە ءتۇسۋدىڭ ءوزى مەن ءۇشىن ەرتەگىلەر ەلىندەگى عاجايىپتاي سەزىلدى. مارك داكاسكوس سول كەزدە بىزگە جان-كلود ۆان دامم, دجەكي چاندارمەن بىردەي تۇراتىن, سولاردىڭ دەڭگەيىندەگى اكتەر ەدى عوي. سونىڭ بارلىعى, البەتتە, قيالىمدى ۇشتاعانى, ارمانىمدى ماقساتقا اينالدىرعانى ءسوزسىز. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ باسقا جاققا قارايلامادىم, بىردەن ونەر اكادەمياسىنا كەلدىم.
اقش-تاعى كينو مەكتەبىم
– بىلۋىمىزشە, كينو سالاسى بويىنشا اقش-تا دا ءبىلىم الىپ قايتتىڭىز ەمەس پە؟
– اكادەميانىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەننەن باستاپ كينوعا شاقىرۋلار تۇسە باستادى. ال وقۋدى بىتىرگەن جىلى «قازاقشا توناۋ» دەگەن فيلم ءتۇسىرىلدى. سول فيلمنەن تۇسكەن قالاماقىمدى جيناپ, جەتپەگەنىنە اتا-انام كومەكتەسىپ, نيۋ-يورك قالاسىنداعى كينو اكادەمياسىندا جارتى جىلداي ءبىلىم الدىم. بۇل كەزەڭ شىعارماشىلىعىمداعى تاماشا تاجىريبە بولعانى ءسوزسىز. ەلگە كەلگەن سوڭ ماگيستراتۋراعا ءتۇسىپ, شىعارماشىلىقتان بولەك, وقىتۋشىلىقتىڭ دا قىر-سىرىنا بويلاپ كەلەمىز.
– تيپاجى ەرەكشە اكتەردىڭ ءبىرىسىز. اسىرەسە تاريحي فيلمدەردە سىزگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. شاقىرىلاتىن فيلمدەرىڭىزدىڭ بارىندە بىردەي قاتاڭ كاستينگتەن وتەسىز بە؟ الدە ءتۇر-تۇرپاتىڭىزعا بايلانىستى ىرىكتەۋسىز بەكىتىلەتىن كەزدەر ءجيى بولا ما؟
– ءار كەزدە ءار قالاي. بىراق بىزدەگى كينو سالاسى گولليۆۋدتاعىداي الپاۋىت ءوندىرىس ەمەس قوي. مۇندا رەجيسسەرلەر اكتەرلەردىڭ بارلىعىن تانيدى, مۇمكىندىكتەرىن دە جاقسى بىلەدى. سوعان ساي شاقىرىلاتىن كەزدەر ءجيى بولىپ تۇرادى. مەنى, مۇمكىندىگىمدى, تيپاجىمدى بىلەتىندەر «وسى رولگە ءاشىم كەلەدى-اۋ» دەپ ارنايى بەكىتەتىن رەجيسسەرلەر بار. ءتىپتى كەيىپكەردىڭ اتىن الدىن الا ماعان لايىقتاپ ءاشىم دەپ جازاتىن ستسەناريلەر دە بولدى. مىسالى, نۇرتاس ادامبايدىڭ «اكىم» ءفيلمى, سول سياقتى ءادىلحان ەرجانوۆتىڭ «ريەلتور» سەريالىندا دا ءوز ەسىمىممەن ءتۇستىم. ال ەندى تاريحي فيلمدەرگە كەلسەك, بۇل جاقتا كوبىنەسە قالماق, موڭعول, جاپون سەكىلدى وزگە ۇلتتىڭ باتىرلارىنىڭ رولىنە بەكىتەدى. ول دا اينالىپ كەلىپ سول تيپاجعا تىرەلسە كەرەك. كەيدە ارىپتەستەرىمە قالجىڭداپ: «قازاقتار, سەندەر تەك قانا مەنى جەڭىپ بارىپ باتىر اتاعىن الاسىڭدار عوي» دەيمىن. ارينە, ءازىل عوي. قاي ءرولىم دە ءوز ەرەكشەلىگىمەن ىستىق.
– شەتەلدىك فيلمدەرگە شاقىرۋ ءتۇسىپ تۇرا ما؟
– ءيا, ونداي ۇسىنىستار بولدى. بىراق ءتۇرلى جاعدايلارعا, اسىرەسە پاندەميا كەزىندەگى شەكتەۋلەرگە بايلانىستى رەتى كەلمەدى. قازىر دە رەجيسسەرلەر تاراپىنان ۇسىنىستار بار. بۇيىرسا, جاڭا فيلمدەردە كورىپ قالارسىزدار.
ونەردى وسىرەتىن – باسەكە
– تاريحي جانردا دا, كومەديالىق فيلمدەردە دە جاقسى كورىنىپ ءجۇرسىز. اكتەر رەتىندە ءوزىڭىزدى قاي جانردا سۋداعى بالىقتاي سەزىنەسىز؟
– بالۋانعا وڭ-سولى ءبىر دەمەكشى, ءارتىس ءۇشىن دە ءدال سولاي. كاسىبىمىز ماماندانعان اكتەر بولعاندىقتان, قانداي رولگە سالسا دا بەينە جاساۋعا مىندەتتىمىز. اكادەميادا وقىعاندا ءبىزدى ۇستازدارىمىز سولاي تاربيەلەگەن. ارينە, بىراق وڭ جامباسىڭا كەلەتىن ءرول ءتۇسىپ جاتسا, ول اكتەردىڭ باعى عوي. مەن جانر تاڭدامايمىن. بىراق ستسەناريگە ءمان بەرەمىن. ءار جانردىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. تاريحي فيلم دە, كومەديا دا قىزىق. درامانىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, جاقىندا «جاتباۋىر» دەگەن تەلەحيكاياعا ءتۇستىم. ونداعى ءرولىم مۇلدەم بولەك. اكتەر ءۇشىن وينايتىن ءرولى نەعۇرلىم سان قىرلى بولسا, ول ءوزىنىڭ كاسىبي كەمەلدەنۋى ءۇشىن دە, كورەرمەن ءۇشىن دە قىزىق دەپ ويلايمىن.
– سول سەكىلدى تەاترداعى رولدەرىم دە ءبىر توبە دەيسىز عوي...
– البەتتە, ول ءسوزسىز سولاي. ديپلومىمدى العاننان كەيىن 6 جىلداي الماتىداعى «جاس ساحنا» تەاترىندا قىزمەت ىستەدىم. شىعارماشىلىعىمداعى ول دا ءبىر ۇلكەن بەلەس. قازىر دە ساحنا سالاسىنان قول ۇزگەن جوقپىن. ءبىر قۋانارلىق جايت – ەلىمىزدە تاۋەلسىز, دەربەس تەاترلار كوپتەپ اشىلىپ جاتىر. سول تەاترلاردا كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيمىن. ماسەلەن, ArtKӧshe تاۋەلسىز تەاترىندا «سەن» ميۋزيكلىن شىعاردىق. بۇل دا مەن ءۇشىن ۇلكەن تاجىريبە. درامالىق سپەكتاكلدەردە ويناپ جۇرگەنىمىزبەن, ميۋزيكلدىڭ تالابى مۇلدەم باسقا. ميۋزيكلدە ويناۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. تىڭ تاجىريبەلەرگە بارىپ, كورەرمەندى جاڭالىقپەن قۋانتۋ باعىتىندا ۇنەمى ىزدەنىپ جۇرەتىن دراماتۋرگ ءانناس باعدات, رەجيسسەر ەسلام نۇرتازين سىندى وزىق ويلى ازاماتتارمەن شىعارماشىلىقتا وداقتاسىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ ءوزى ۇلكەن باقىت. ونەردە وسىنداي جاستاردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. سول سەكىلدى تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنداعى «بورتە» قويىلىمىندا ارنايى شاقىرۋمەن
ويناپ ءجۇرمىن.
– بۇگىنگى ونەر الەمىنىڭ اياق الىسىن قالاي باعالايسىز؟ اسىرەسە قازاق كينوسىنىڭ كوركەمدىك ساپاسىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– اللاعا شۇكىر, ەلىمىزدەگى كينو ءتۇسىرۋ قارقىنى جاقسى. ءتۇرلى جانردا وزدەرىن سىناپ جۇرگەن رەجيسسەرلەر كوبەيىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىستان بولەك, ءوز قاراجاتىنا كينو تۇسىرۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيگەنى, ارينە, قۋانتادى. سان بار جەردە ساپا دا بولادى عوي. كەلىسەمىن, سىن كوتەرمەيتىن دە فيلمدەر بار. اسىرەسە كومەديا جانرىنداعى فيلمدەردىڭ كوركەمدىك ساپاسىن قاداعالاۋ قاجەتتىگى بايقالادى. دەسە دە بۇل ۋاقىتشا ءۇردىس دەپ ويلايمىن. مۇنى ساپالى فيلم ءتۇسىرۋ جولىنا باعىتتالعان تاجىريبە دەپ باعالاۋ كەرەك. تاۋەلسىز تەاترلاردىڭ دا كوبەيىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. بۇل دا جاڭا تاجىريبەلەرگە باستاما بولادى دەپ ويلايمىن. باسەكە ونەردى وسىرەدى. كورەرمەنگە تاڭداۋ مۇمكىندىگىن سىيلايدى. ناتيجەسىندە, تالعام قالىپتاسادى. ال تالعامى جوعارى كورەرمەنى بار ونەردىڭ قاشان دا ورەسى بيىك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
