ءيا, تەڭىز تولقىنىندا ءجۇزىپ, ەڭبەگىمەن ەر اتانعانداردىڭ سۋرەتى كوپ مۇندا. سونداي-اق بالىقشىلار مىنگەن اربا, اۋ-قۇرالدارى, قابادان مەن قايىق قۇرالدارىن بايقايسىز. كەمەنىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارى دا جەتكىلىكتى. ءتىپتى ءبىز ءبىرسىپىراسىن سۇراپ تا الدىق.
قىزىققان ەكسپوناتتىڭ ءبىرى – مەكتەپتە سىڭعىرلاي قاعىلاتىن قوڭىراۋ سياقتى. تەك تۇرقى ۇلكەن دەمەسەك, اينىماعان سول. مۇنى كەمە قوڭىراۋى دەپ اتاساق تا بولاتىن شىعار. جوق, ولاي ەمەس ەكەن. الگىنىڭ «رىندا» دەگەن ءوز اتاۋى بارىن مۋزەيدەگىلەر ءتۇسىندىرىپ ايتقان. بۇنىڭ قىزمەتى نە؟ تىقاقتاپ وسىنداعىلارعا سۇراقتى جاۋدىرعانبىز. ەستىگەنىمىزدى ەندى وسىندا تۇسىرسەك.
رىندانىڭ قىزمەتى ءسىز بەن ءبىز ويلاعانداي, كەمەنىڭ سيگنالى عانا ەمەس. بۇل كادىمگى ۇشاقتارداعى «قارا جاشىكتىڭ» دە قىزمەتىن اتقارعان. مىسالى, ارالدان شىققان كەمە مويناققا بەت الدى دەيىك. مويناعىڭ قازىرگى وزبەكستان تۇستا. دۇرىسى, قاراقالپاقستان. ەندى قاراڭىز. كەمە جولعا شىعاردا وسى رىنداعا ءنومىر سالىپ, ارنايى قۇجات دايىنداعان. قۇجاتقا كەمەدە نەشە ادام, كاپيتانى كىم, نە ماقساتپەن شىقتى, قانداي زات بارى تۇگەل تۇسىرىلەدى. قاعاز قۇجات كەمە شىققان ايماقتاعى كەڭسەدە ساقتالادى.
ال الدا-جالدا كەمە داۋىلعا كەز بولىپ, اپاتقا ۇشىراسا, رىندانى ءبىرىنشى ىزدەسە كەرەك. سونداعى ءنومىر ارقىلى كەمەدە كىم بار, كىم جوعىن تۇگەندەپ, اتى-ءجونىن ايعاقتاپ وتىرعان.
راسى سول, ءتىپتى كەمە سۋعا باتىپ, بەلگىسىز كەتسە دە, قۇداي ايداپ, 20-30 جىلدان سوڭ رىندا تابىلۋى مۇمكىن عوي. نومىرىنە قاراپ «جارىقتىق, وسىندا پالەن دەگەن اتالارىمىز بولىپتى-اۋ» دەپ قۇجاتتى اقتارعان كەيىنگى ۇرپاعى باس شايقايتىنى انىق.
ايتپاقشى, كەمە كەلە جاتقاندا وسى رىندامەن سيگنال بەرەدى دەدىك. ونىڭ دا ءتۇرلى-ءتۇرلىسى بولعان دەسەدى. ءبىز بىلمەيتىن نارسە كوپ ەكەن مۇندا. قاراڭىزشى ەندى. قايعىلى ساپار بولسا, كەمەدەگىلەر باسقا اۋەنگە سالىپ, جاعاداعىلارعا بەلگى بەرگەن. ال بالىق مول بولىپ, ولجالى قايتسا, كەمەدەگىلەر قۋانىشتى حاباردى بىلدىرەتىن رىندا قوڭىراۋ قاعىپتى.
قىزىق جەرى بار. بالىقشىلاردىڭ جۇبايلارى رىندا داۋىسىن اجىراتا بىلگەن. مىسالى, پورتقا ءبىر كەمە تايانعاندا وسى دۇنيەنى قاعىپ, دىبىس بەرسە, قاي كەمە ەكەنىن ۇيىندە وتىرىپ تانىعان كورىنەدى. «مىنا كەمەدە سەنىڭ اعاڭ جوق» نەمەسە ء«اي, مىناۋ اكەڭ مىنگەن كەمە عوي, ورالىپتى, شاي قويالىق», دەپ بالالارىن تارتىپكە كەلتىرگەن انالاردىڭ قاسيەتىنەن اينالاسىڭ كەيدە…
مۋزەيدە ءبىزدى نازار اۋدارتقان ەكىنشى ءبىر دۇنيە بار. ول – تەمىر اياقكيىم. عىلىمي قىزمەتكەردىڭ بەتىنە قارادىق. سۇراۋلى جۇزىمىزگە سول ۋاقىتتا مۋزەيگە ەڭبەگى سىڭگەن, بۇگىندە مارقۇم بولعان ايبەك اۋەسحان جاۋاپ بەرىپ ۇلگەرىپ جاتتى.
– بۇنى تەڭىز كەمەلەرىن جوندەيتىن مەحانيك-شەبەرلەر كيگەن, – دەپ باستاي بەردى اڭگىمەسىن ايەكەڭ.
– مىناۋىڭىزدى تارسىلداتىپ قالاي كيگەن؟ ءوزى اپ-اۋىر ەكەن, – دەدىم مەندە اسا تاڭدانىسپەن.
– ءيا, ءبىر سىڭارىنىڭ ءوزى – 7 كەلى. ەكەۋى 14 كەلى تارتادى. سالماقتى بۇدان دا كوبەيتىپ كيەتىن بولعان. ونىڭ باستى سەبەبى مىنادا ەدى…
ونىڭ ايتۋىنشا, تەمىردىڭ دە توزاتىنى بەلگىلى. سۋدا ءجۇزىپ كەلە جاتقان كەمەنىڭ ءبىر جارتاسقا سوعىپ, استى قاقىراي سوگىلۋى مۇمكىن. تەسىلگەن كەمەنى جوندەۋ ءۇشىن ارنايى كيىم كيگەن مەحانيكتەر سۋ استىنا تۇسەتىن بولعان. سۋعا تۇسكەندە وسى تەمىر اياقكيىم قوسا كيىلگەن. سەبەبى سۋ استىنا تۇسكەندە سالماقتى ۇستاپ, ادامنىڭ سۋ بەتىنە شىعىپ كەتپەۋى ءۇشىن اۋىر تەمىر كەرەك ەكەنى بەلگىلى.
كەيدە كەمەنىڭ جىلدامدىعىن ارتتىراتىن ەڭ استىنداعى ءۇش نە ءتورت قالاقشالى ۆەنتيلياتورىنا اۋ ورالىپ جاتادى. مۇندايدا دەرەۋ كەمە مەحانيكتەرى كيىمىن كيىپ, الگى سۋرەتتەگى تەمىر بايپاقتى اياعىنا سۇعا سالۋدى ۇمىتپايدى. سولاي. سۋ استىندا ءجۇرىپ, كەمەسىن جوندەي بەرەتىن ءبىزدىڭ اتالاردىڭ جۇرەگى مىقتى ەدى.
مۋزەيدە كەمەنىڭ ماياك شامى دا كوزگە تۇسەدى. سەنسەڭىز, وسى ماياكتىڭ قۇرمەتىنە ارال قالاسىنا كلۋب سالىنىپ, اتىن دا سولاي اتاعان. وسى ماياكقا ارنايى ورىن بەلگىلەپ, جاڭا ستەلا دا تۇرعىزىلدى. قازىر سول ماياك شامى تۇندە قاراڭعىلىقتى ءتىلىپ, ارال قالاسىنا اسەمدىك بەرىپ تۇر. ال ەندى «سينەر» دەپ اتالعان كەمەنىڭ ماكەتىن كورگەندە وتە قىزىق دەرەك ەستىدىك.
ارال قالاسىنان بۇرىن بالىق ەتىنەن كونسەرۆى دايىنداعان. بىراق ونىڭ قايدا دايىندالىپ, قانداي تسەحتا شىعارىلعانى جايلى ەشكىم بىلە بەرمەيدى. مىنا «سينەر» دەپ اتالاتىن كەمە ىشىندە وسى تاماق ءونىمىن دايىنداعانعا ۇقسايدى. ءيا, كادىمگى كەمە ىشىندە شاعىن تسەح بولعان. كەمە تەڭىزدە بالىق اۋلاپ, سوندا بۇزىپ, ارشىپ, دايىن ءونىمدى قالا سىرتىنداعى پورتقا جەتكىزىپ وتىرىپتى. ال ەندى بۇنى جالعىز ءبىر «سينەردىڭ» اتقارماعانى بەلگىلى عوي. مۇنداي كەمەنىڭ ارال تەڭىزىندە توعىزى ءجۇزىپتى. ال توعىزى بالىق كونسەرۆىسىن دايىنداسا, وندا كوپ ەلگە تەڭىزدىڭ ءدامى بۇيىرىپ تۇرعانى دا.
