ۇلت بولىپ جۇمىلساق
ءسوزىمىزدى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى انار فازىلجانوۆا كەلتىرگەن مىنا ءبىر مالىمەتتەن باستايىق: «قازاق ءتىلى – جەر بەتىندەگى ۇلتتىق تىلدەر ىشىندەگى بىرەگەيى, تۇركىلىك قانا ەمەس, الەمدىك وركەنيەتتىڭ ۇلى يگىلىگى, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى تاسىمالداۋشى, 6000-نان استام ءتىلدىڭ ىشىندە 259 مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءبىرى».
ءتىلىمىز ءۇشىن ماقتاناتىن, مارقاياتىن جاعداي. نەگە دەسەڭىز, تاۋەلسىز مەملەكەت اتانىپ, ءتىلىمىز مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان باقىتتى ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. الايدا باس ءتىلىمىز – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتىپ, ءوز تۇعىرىنا قوندىردىق دەپ ايتا المايمىز. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ ءار وتانداسىمىزدىڭ پارىزى ەكەنىن سەزىنبەيتىندەر قاتارى سەيىلەر ەمەس. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى. مىندەتى دەپ تە ايتۋعا بولادى. ماسەلە نيەتتە. نيەتتىڭ دۇرىس بولۋى قازاق ءتىلىن مەڭگەرگىسى كەلەتىن ادامدارعا دا, وسى ماقساتقا جەتۋگە جاعداي جاسايتىن ۇكىمەتكە دە بايلانىستى», دەگەن بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, قازاق تىلىندە سويلەۋگە, قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە دەگەن نيەتىمىز جونگە كەلمەي-اق تۇر.
ءوز ءتىلىمىزدى ءوزىمىز وزەككە تەبەتىندەي نە بولدى بىزگە؟ كۇيىنەسىڭ, جاۋاپ ىزدەيسىڭ. اقىرىندا ءتىلىمىزدى ورگە جەتەلەۋ قالىڭ حالىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە ءتىلدىڭ يەسى – قازاقتاردىڭ قولىندا دەگەن تۇجىرىمعا كەلەسىڭ. الدىمەن قازاقتار ءوز تىلىندە سويلەۋى كەرەك! مۇنى ءبارىمىز دە بىلەمىز, بىراق مويىنداعىمىز كەلمەيدى, ءتىلدى ۇيرەنۋگە, سويلەۋگە ق ۇلىقسىزبىز. ويتكەنى ءتىل تاعدىرى تۇتاس ۇلت تاعدىرى ەكەنىن تۇسىنگىسى كەلمەيتىندەر دە, وكىنىشكە قاراي, ارامىزدا از ەمەس.
نە ىستەمەك كەرەك ەندى؟ ارەكەت كەرەك! ارەكەت جوق دەي المايمىز. بىراق جەتكىلىكسىز. باستاعان ءىستى قولداۋشىلار از. وسىنىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ادەمى باستامالار اياقسىز قالىپ جاتادى. تۇتاس ۇلت بولىپ جۇمىلساق, مەملەكەتتىك ءتىل پروبلەماسىن شەشە المايتىنىمىز انىق. ونىڭ ۇستىنە ورتامىزدا ءالى دە ءتىل ماسەلەسىنە نەمقۇرايلى قارايتىن قازاقتار تولىپ ءجۇر. مىنە, وسى قاسىرەت!
بيالاش سۇيىنكينا,
ءتىل جاناشىرى
قوستاناي
ماقساتىمىز – بىلىكتى مامان دايارلاۋ
جاقىندا قازاقستانداعى اگرارلىق ءبىلىم سالاسىنداعى جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە (قاتزۋ) العاشقى رەت رەسپۋبليكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك سەمينار ءوتتى. ء«بىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندەگى يننوۆاتسيالار: جوعارى مەكتەپ تەورياسى, ادىستەمەسى, تاجىريبەسى» تاقىرىبىندا وتكەن ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنان 500-دەن استام پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى قاتىستى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندەگى وزەكتى تاقىرىپتاردى قامتىعان سەميناردىڭ اۋقىمدىلىعىنا وفلاين جانە ونلاين تۇردە ەرەكشە فورماتتا بولۋى دا وڭ اسەر ەتتى.
ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دەمالىسى كەزىندە ۇيىمداستىرىلۋى دا وقىتۋشىلاردىڭ سەمينارعا ەركىن قاتىسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. بۇدان ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ مامان دايارلاۋعا عانا ەمەس, وقىتۋدىڭ ساپاسىنا دا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعانىن كورۋگە بولادى. سەمينار سپيكەرلەرى رەتىندە ءوز سالاسىنىڭ مىقتى ساراپشىلارى تاڭداپ الىنعانىن دا ايتا كەتەيىك.
ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەن جاس وقىتۋشى رەتىندە بايقاعانىم, ءىس-شارا ستاتيستيكا ءۇشىن ەمەس, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى وزىق ويلار مەن الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەلەرمەن بولىسەتىن ۇلكەن الاڭ رەتىندە وتۋگە ءتيىس ەكەن. بۇل ماقسات ورىندالدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرىمەن بولىسكەن ءار ساباق ستۋدەنتتەرگە تەك ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولارعا الەمدىك وزگەرىستەرگە, وزىق تەحنولوگيالار مەن ءبىلىمدى قاتار مەڭگەرۋگە ۇمتىلۋ قاجەت ەكەندىگىن ۇقتىرعانداي بولدى. ال ءىس-شارا بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارىن دايارلايتىن بىرەگەي ۋنيۆەرسيتەتىمىز زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدە تاجىريبە الماسۋعا, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە ۇنەمى اشىق ەكەندىگىن كورسەتتى.
ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ءوزىنىڭ قوماقتى ۇلەسىن قوساتىن, ەكونوميكاسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەمدىك باسەكەدە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ەڭبەك ەتەتىن ماماندار دايارلاۋ جولىندا ۋنيۆەرسيتەت ءاردايىم جاڭاشىلدىققا ۇمتىلادى.
جانار سماحانوۆا,
س.سەيفۋللين اتىنداعى قاتزۋ-دىڭ اعا وقىتۋشىسى
استانا
ورامالدىڭ ورنى ەرەكشە
« ۇلى دالا ەلى» ورتالىعى – كوپتەگەن تاقىرىپتا ءىس-شارالار مەن كورمەلەر ۇيىمداستىرىپ, جۇرتشىلىقتىڭ العىسىنا يە بولىپ جۇرگەن مادەنيەت مەكەمەسى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن تاريحىمىزدى ناسيحاتتايتىن مۋزەي. بۇگىندە وسى مادەنيەت مەكەمەسىندە 1 اقپان – حالىقارالىق ورامال كۇنىنە وراي «باسكيىمدەر الەمى» كورمەسى اشىلدى. وندا قوناقتار ءار ەلدىڭ ۇلتتىق باسكيىمدەرىمەن تانىسا وتىرىپ, وزدەرى دە وسى باسكيىم جاساۋ ۇدەرىسىنە قاتىسا الادى.
كورمەنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءتۇرى مەن پىشىمىنە قاراماستان, باسكيىمنىڭ ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق ەكەنىن كورسەتۋ. ەجەلگى داۋىردە باسكيىمنىڭ بيلىكتىڭ سيمۆولى بولعانى بەلگىلى. سونداي-اق ادامنىڭ باسكيىمىنەن ونىڭ قانداي دارەجەدەگى ادام ەكەنى اڭعارىلعان. قازىرگى كەزدە باس كيىمىنە قاراپ, ادامنىڭ قاي ۇلتتىڭ وكىلىنە جاتاتىنىن دا بىلۋگە بولادى. ولاردىڭ قازىر كيىلمەيتىن ەسكىرگەن تۇرلەرى دە ءار حالىقتان تابىلادى, بىراق كوپتەگەن ايەل ادامدار, اسىرەسە مۇسىلمان ايەلدەر وسى كۇنگە دەيىن ورامال تارتۋدى ءجون كورەدى. قازاق حالقى ورامالدى ەجەلدەن ايەل سۇلۋلىعىنىڭ بەلگىلى ءبىر نىشانى ساناعان. سونداي-اق ورامال – انا ەكەنىڭدى, بىرەۋدىڭ قۇداي قوسقان جارى ەكەنىڭدى, اق-ادال نيەتپەن اتتاعان شاڭىراعىڭ بار ەكەنىن بىلدىرەتىن بەلگى. ونىڭ باستى قاسيەتى دە وسىندا جاتسا كەرەك.
ەرتەدە جايلاۋدا وتىرعان ءبىر ەلدىڭ ازاماتتارى جاڭا قونىسقا مال ايداپ كەتەدى. باس كوتەرەر ازاماتى قالماعان اۋىلعا تۇتقيىلدان جاۋ شاپقاندا, سول اۋىلدىڭ بايبىشەسى باسىنداعى اق ورامالىن شەشىپ سويىلعا بايلاپ, جاۋعا قارسى شىعىپ, ولاردى توقتاتادى. ءسويتىپ, اۋىلدى امان الىپ قالادى. سول كۇننەن جاۋدى توقتاتقان اق ورامال «جاۋلىق» اتالىپ كەتسە كەرەك. دەمەك ەل بيلەگەن ءəمىرشى دە اق ورامالدان اتتاماعان.
ورامالدى قۇرمەتتەگەندەر موينىنا سالادى, قادىرىنە جەتكەندەر باسىنا شىعارادى.
ديلورام تاۋاساروۆا,
« ۇلى دالا ەلى» ورتالىعىنىڭ مامانى
تۇركىستان
