«ورتالىق ازيا مەن كاۆكازداعى اسا ءىرى اۋە كومپانياسى رەتىندە ءبىزدىڭ وسى سالاداعى مارتەبەمىز, نارىقتىق پوزيتسيامىز جانە ءوسىم ءپروفيلىمىز تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىك بولا الادى دەپ سەنەمىن. ءبىز جاڭا قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق ينۆەستورلاردى كومپانيا اكتسيونەرى رەتىندە قاتارىمىزعا قابىلداۋعا دايىنبىز», دەيدى پ.فوستەر.
اكتسيالاردىڭ باعاسى مەن سانى ءالى بەلگىسىز. اۋە كومپانياسىنىڭ اكتسيالارى LSE, MFCA قور بيرجاسىندا (AIX) جانە KASE-دە ساتىلىمعا شىعارىلعان. «Air Astana»-دا اكتسيالاردى تەك ءۇش ساتۋشى بار: ونىڭ ىشىندە ءبىز, «سامۇرىق-قازىنا» جانە BE Systems. ترانزاكتسيانىڭ جالپى كولەمى 120 ملن دوللاردان ايتارلىقتاي اسۋى مۇمكىن. مەن ناقتى بولجام ايتا المايمىن. ءبىز لوندون قور بيرجاسىنىڭ ەرەجەلەرىمەن شەكتەلەمىز», دەدى پ.فوستەر.
قازىر اۋە كومپانياسى 2023 جىلعا ارنالعان قارجىلىق ءاۋديتتىڭ قورىتىندىسىن كۇتىپ وتىر. سوندىقتان قانداي دا ءبىر بولجام جاساۋدىڭ قاجەتى جوق. ال پ.فوستەر كومپانياسى جۇمىس ىستەي باستاعان كۇننەن باستاپ بارلىق كەزەڭدە دەرلىك جاقسى پايدا اكەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, باستاپقى ورنالاستىرۋ ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق نارىعىنا قاتتى اسەر ەتەدى. Halyk ساراپشىسى الينا رىسپاەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءاربىر جاڭا كومپانيانىڭ IPO-عا شىعۋى وتاندىق ينۆەستيتسيالىق نارىققا وڭ اسەر ەتەدى. بۇل – بارلىق ويىنشى ءۇشىن, كومپانيانىڭ ءوزى ءۇشىن, بروكەرلەر ءۇشىن جانە ارينە, ينۆەستورلار ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك.
ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگى باسەكەلەس ورتاعا شىعارىلاتىن اكتيۆتەر ءتىزىمىن كەڭەيتۋدى قولداپ وتىر. بىراق ەل كوڭىلىندە سول كومپانيالاردىڭ IPو-دان كەيىنگى تاعدىرى نە بولماق دەگەن الاڭ كوڭىل بار. «قازمۇنايگاز», «سامۇرىق-ەنەرگو» نەمەسە «KEGOC» سياقتى ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالاردىڭ جەكەشەلەندىرىلىپ, IPO-سى وتكەننەن كەيىن ولاردىڭ ونىمىنە تاريف بەلگىلەۋ ماسەلەسى قوعامدى الاڭداتىپ وتىر. نارىقتىق قاتىناستار مەملەكەتتىك مەنشىك ۇلەسىن ازايتۋدى قۇپ كورەدى. مەملەكەت ۇلەسىنىڭ كەمۋى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالا الاتىن الەۋمەتتىك توپ ءوسىپ شىعۋىنا جول اشادى. قازىرگى كەدەرگى قارجىلىق ساۋاتتىڭ كەمشىڭدىگىنە عانا بايلانىستى بولىپ تۇر.
«Air Astana»-نىڭ جىلدار بويى كەيىنگە قالدىرىپ كەلگەن كوشى 2024 جىلدىڭ العاشقى توقسانىنا جوسپارلانىپ وتىر. كومپانيا اكتسيالارىنىڭ كەم دەگەندە 25 پايىزى ساتىلىمعا شىعادى. لوندون قور بيرجاسى مەن استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا شىعۋ ۋاقىتى وسى جىلدىڭ اقپانىنا بەلگىلەنگەن.
«سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق جەكەشەلەندىرۋ جانە اكتيۆتەردى قايتا قۇرىلىمداۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى داستان اديقوجاەۆ «Air Astana» اق اكتسيالارى نارىققا شىققان كەزدە قوردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن ودان ءارى قىسقارتۋ, كومپانيالاردى كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋ ەكەنىن ايتتى.
«سونداي-اق كومپانيانى دامىتۋعا ارنالعان مامىلەدەن قاراجات تارتۋ ارقىلى جانە «سامۇرىق-قازىناعا» تيەسىلى ۇلەستى ساتقان جاعدايدا ۇلتتىق قور قاراجاتپەن تولىقتىرىلادى. سونىمەن قاتار وتاندىق باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ, حالىقتىڭ ينۆەستيتسيالىق مادەنيەتى مەن قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى د.اديقوجاەۆ.
باعالى قاعازداردى قور بيرجاسىندا ورنالاستىرۋ ءۇشىن «Air Astana» Citigroup Global Markets Limited, Jefferies International Limited جانە WOOD & Company Financial Services كومپانيالارىن تارتتى. قازاقستان تاراپىنان بۇل ۇدەرىسكە «Halyk Finance» اق, «Freedom Finance Global PLC», سونداي-اق «BCC Invest» اق, «SkyBridge Invest» اق جانە «Jusan Invest» اق قاتىسىپ جاتىر. «Air Astana» قۇندى قاعازدارىنا وتىنىمدەردى قابىلداۋ 29 قاڭتاردا باستالدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, «Air Astana» – «سامۇرىق-قازىنا» قورى (اكتسيالاردىڭ 51%) مەن بريتاندىق BAE Systems PLC كومپانياسىنىڭ (اكتسيالاردىڭ 49%) بىرلەسكەن كاسىپورنى. پ.فوستەر كومپانيا IPO-دان كەم دەگەندە 120 ملن دوللار تارتادى دەپ كۇتەدى, دەگەنمەن تۇپكىلىكتى سوما الدەقايدا جوعارى بولۋى مۇمكىن. «120 ملن دوللاردى قالاي پايدالانادى؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن ول بۇل قاراجات جاڭا ۇشاقتاردى ساتىپ الۋعا ەمەس, كومپانيانىڭ ءتۇرلى ىشكى قىزمەتىن دامىتۋعا جۇمسالاتىنىن ايتىپ بەردى.
ء«بىز بۇل اقشانى اۋە كەمەلەرىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە, تەحنيكالىق پەرسونالدى وقىتۋ كۋرستارىنا, جەرۇستى جابدىقتارىنا جانە بورتتاعى تاماقتاندىرۋ سياقتى قوسىمشا قىزمەتتەرگە جۇمساماقپىز», دەدى پ.فوستەر.
وسى رەتتە د.اديقوجاەۆ جۋرناليستەرگە «FlyArystan» قازىردىڭ وزىندە تاۋەلسىز ۇيىم ەكەنىن ءتۇسىندىردى.
«بۇعان دەيىن «FlyArystan» «Air Astana» اۋە كومپانياسىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى بولعان. ال قازىر «FlyArystan» – 100 پايىز ەنشىلەس كومپانيا. ياعني بۇل قازىردىڭ وزىندە تاۋەلسىز زاڭدى تۇلعا جانە ءبولىندى دەپ ايتۋعا بولادى», دەيدى.
سونداي-اق «FlyArystan» ەنشىلەس كومپانيا بولىپ قالا بەرەتىنى جانە مۇندا ەشقانداي وزگەرىستەر بولمايتىنى دا وسى جيىندا حاباردار ەتتى.
«جاقىندا «FlyArystan» اۋە وپەراتورىنىڭ جەكە سەرتيفيكاتىن الادى. ءبىز ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باقىلاۋشى ورگانداردىڭ تالاپتارىن ورىنداۋدى جالعاستىرامىز. بىراق بۇل اكتسيونەرلەردىڭ كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمىنداعى ۇسىنىلعان وزگەرىستەرگە ەشقانداي اسەر ەتپەيدى», دەدى پ.فوستەر.
ساراپشىلار «Air Astana»-نىڭ قۇندى قاعازدارىنىڭ كۇتىلەتىن تابىسى قانداي بولۋى مۇمكىن؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋ قيىن بولاتىنىن, بولجام جاساۋ ءالى ەرتە ەكەنىن وسى كۇنگە دەيىن تالاي رەت ايتقان. جيىن بارىسىندا ءسوز العان سپيكەرلەر بۇل ماسەلەنى نارىقتىڭ ءوزى شەشەتىنىن تاعى دا قايتالادى.
ال د.اديقوجاەۆ ءوز كەزەگىندە قور بيرجاسىندا ورنالاستىرىلعان كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى ۋاقىت وتە كەلە وسەتىنىن ايتىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, «Air Astana»-نىڭ مەملەكەتتىك كاپيتال نارىعىنا شىعۋى – قازاقستان ەكونوميكاسى مەن تۇتاستاي العاندا اۆياتسيا سالاسى ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا. ۇسىنىلعان مامىلە قۇرىلىمى بويىنشا جەرگىلىكتى ۆاليۋتاداعى جاي اكتسيالاردى دا, اقش دوللارىنداعى جاھاندىق دەپوزيتارلىق قولحاتتى دا ۇسىنۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جەرگىلىكتى ۇسىنىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومپانيا «Halyk Finance» اق بىرلەسكەن بۋكرەننەر رەتىندە, «Freedom Finance Global PLC» جەتەكشى مەنەدجەر رەتىندە, سونداي-اق بىرلەسكەن مەنەدجەر رەتىندە «BCC Invest» اق, «SkyBridge Invest» اق جانە «Jusan Invest» اق-نى تارتتى.
بريفينگتە ءبىزدىڭ ۇشاقتاردىڭ نەلىكتەن ۇزاق جىلدار بويى باسقا مەملەكەتتە تىركەلگەنى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. پ.فوستەر بۇل جاعدايدى كەمە جۇمىسىنىڭ ىڭعايلىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە باسىمدىق بەرۋىمەن ءتۇسىندىردى.
«كومپانيا قۇرىلعان ساتتەن باستاپ بارلىق تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق پارامەترى ەۋروپالىق كوميسسيا ەنگىزگەن EASA Part-145 اۋە كەمەلەرىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتتالعان. سوندىقتان ەۋروپالىق وداقتىڭ يۋريسديكتسياسىندا بارلىق تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق پارامەترگە تولىق سايكەستىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كومپانيانىڭ ۇشاعى تىركەلدى», دەدى پ.فوستەر.
ونىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى باسقارۋ شەشىمى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى. بۇدان شىعاتىنى, جاقىن ارادا وتاندىق ۇشاقتار ەلىمىزدە قايتا تىركەۋدەن وتپەيدى.
اپتا باسىنان بەرى وتاندىق باسىلىمدار «Air Astana»-نىڭ قارجىلىق كاپيتالى قانشا؟» دەگەن ماسەلەنى كوبىرەك تالقىلاپ جاتىر. كەيبىر ساراپشىلار كومپانيانىڭ قۇنى 481-دەن 625 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 1,06-دان 1,37 ملرد دوللارعا دەيىن بولۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتادى. بۇل ينۆەستيتسيانى العانعا دەيىن باعالاۋ 453-تەن 575 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 1-دەن 1,26 ملرد دوللارعا دەيىن اۋىتقۋى دا مۇمكىن.
قازاقستانداعى جولاۋشىلار اعىنى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 53 پايىزعا كوبەيدى دەگەن دەرەك بار. ال «Air Astana» قازاقستانداعى ىشكى تاسىمالداۋدىڭ 69% جانە حالىقارالىق تاسىمالداۋدىڭ 53% ۇلەسىمەن نارىقتاعى مىقتى پوزيتسيانى ساقتاپ وتىر. الدىن الا مالىمەتكە سەنسەك, IPO-دا كومپانيا شامامەن 1 ملرد دوللارعا باعالانۋى مۇمكىن. بريتاندىق «BAE Systems» قورعانىس كومپانياسى مەن قازاقستاننىڭ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى ءوز ۇلەسىنىڭ ءبىر بولىگىن ينۆەستورلارعا ۇسىنادى.
قازىر «Air Astana» اكتسيالارىنىڭ 49%-ى – «BAE Systems»-كە, ال 51%-ى – ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنا تيەسىلى.اكتسيونەرلەر وزدەرىنىڭ جالپى ۇلەسىن شامامەن 50%-عا دەيىن قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن قاتار ناۋقان كەزىندە قوسىمشا اكتسيالار شىعارىلادى.
اپتا باسىنان بەرى باسقا بروكەرلەر دە ءوز باعالارىن بەردى:
– «Jusan Invest» قولما-قول اقشانى ەسەپكە الماعاندا 415-تەن 550 ملرد تەڭگەگە دەيىن, قولما-قول اقشانى ەسەپكە العاندا 460-تان 595 ملرد تەڭگەگە دەيىن كەڭ باعالاۋ ءدالىزىن بەلگىلەيدى.
– «Halyk Finance» «Air Astana» اۋە كومپانياسىنىڭ ءادىل قۇنىن 980 ملن-نان 1,195 ملن دوللارعا دەيىن نەمەسە IPO-عا دەيىن 445 ملرد تەڭگەدەن 544 ملرد تەڭگەگە دەيىن دەپ بولجايدى.
ساراپشى عالىم قۇسايىنوۆ الەۋمەتتىك پاراقشاسىندا «Air Astana»نىڭ قور نارىعىنا شىعۋى كوپتەن كۇتىلگەن قۇبىلىس ەكەنىن ايتىپتى. ساراپشىلاردىڭ دەنى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ IPO-سىنا قاتىسۋىنا كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتىپ وتىر. ال ساراپشىلاردىڭ تاعى ءبىر توبى IPO كەزىندە قازاقستاندىق جەكە تۇلعالار مەن ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلاردىڭ وتىنىشتەرى ءبىرىنشى كەزەكتە قاناعاتتاندىرىلۋعا ءتيىس دەپ تۇجىرىمدايدى.
الماتى
