– اۋستريالىق قوعامنىڭ كوركەم ادەبيەتكە كوزقاراسى قانداي؟
– حالىقتىڭ ءبارى ستەفان تسۆەيگتى وقىعان دەپ ايتا المايمىن. بىراق كوپشىلىگى كلاسسيكاعا قىزىعادى. مۇنى, اسىرەسە ۇلكەن كىسىلەردەن ءجيى بايقايمىن. ال جاس وقىرماندارعا كەلەر بولساق, مەن قازىر «جاستاردى ادەبيەتتى وقۋعا قالاي الىپ كەلەمىز؟» دەگەن زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىرمىن.
– زەرتتەۋ بارىسىندا قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟
– ادەبيەتكە بايلانىستى نەگىزگى پروبلەما اۋستريادا قانداي بولسا, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە دە سونداي. بۇعان قازاقستاندا وتكەن ادەبي فورۋمدارعا بارعاندا كوزىم جەتتى. ول ماسەلە ادەبيەتتىڭ ماركەتينگتىك-مەنەدجمەنتتىك جاعىنا بايلانىستى. حالىق اقىن-جازۋشىلاردى, جاڭا شىققان كىتاپتاردى كۇندەلىكتى تەلەديداردان نەمەسە باسقا دا جارناما ورىندارىنان كورە المايدى. ويتكەنى ادەبيەت كەڭىستىگى قالانىڭ ءبىر بۇرىشىنداعى كىتاپحانالارمەن عانا شەكتەلىپ قالعان. قاراپايىم وقىرماننىڭ وسىنداي تۇسىنىكتە قالۋىنا ادەبيەتتى جاساۋشىلار مەن ونى قولداۋشىلار, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى كىنالى دەپ ەسەپتەيمىن.
– كوركەم ادەبيەتتىڭ وقىلۋى ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟
– بىرىنشىدەن, شىعارماداعى وقيعا جەلىسى وقىرماندى جالىقتىرىپ الماۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, ادەبيەتكە جاستاردى الىپ كەلۋ كەرەك. جاستاردىڭ ادەبيەتكە كەلۋىن كۇتكەلى, مىنە, قانشا ۋاقىت ءوتتى, ەشقانداي ناتيجە شىعىپ جاتقان جوق. بۇل وتە وكىنىشتى. شىن ونەرمەن بەتپە-بەت كەزدەسكەندە ادامنىڭ تانىمى, تۇسىنىگى, ويلاۋى قايتا تۋعانداي وزگەرەدى. جانە جاستاردىڭ كوپشىلىگى سىني كوزقاراستا ويلاي الار بولسا, الەم ادەبيەتىندە تالاي جاڭالىقتار ورىن الار ەدى.
– وقىرماندى قالاي جالىقتىرىپ الماۋعا بولادى؟
– قازىر بارشا ەلدىڭ ساتىلىمىندا ەڭ ءبىرىنشى ورىندى سمارتفوندار الىپ تۇر. كىتاپ ەمەس, ۇيالى تەلەفوندار. مەنىڭشە, حالىققا ايفون قالاي ساتىلسا, كىتاپتىڭ دا جارناماسى سول دەڭگەيدە بولعانى ءجون. ال كىتاپ – وقىرمانىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن جازىلعان شىعارما قىزىعىپ وقيتىنداي كوركەم بولسىن. ءارى وعان تاريح پەن اڭىزدىڭ سيۋجەتتەرى كەرەك. اسىرەسە قازىرگى قوعامنىڭ تۇسىنىگىنە ساي زاماناۋي تاريحي اڭىزدار. قىسقاسىن ايتقاندا, ءححى عاسىر كىتاپ وقۋدى سانگە اينالدىرسا دەيمىن.
– ال ءوزىڭىز وسى ماقساتتا قانداي جۇمىستار اتقارىپ ءجۇرسىز؟
– ءوزىمنىڭ ۇيىمداستىرۋىممەن جەكە سايت جاسادىق. وندا جاستاردى مادەني جانە دەمالىس ورىندارىنا, مەيمانحانالارعا كىتاپ وقۋعا شاقىرىپ, سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, ونى سول سايتقا جاريالايمىز. وزگەلەرگە قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋ ماقساتىندا كەيدە اتاقتى ادامداردى دا قاتىستىرىپ جاتامىز. بۇل – جۇمىسىمنىڭ ءبىر قىرى. كىتاپتى باسىپ شىعارۋشى باسپاگەرلەرمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ تۇرامىن. ءار كىتاپتىڭ ىشكى-سىرتقى ديزاينىن, ءپىشىنىن زاماناۋي تالاپقا ساي ورىنداۋعا اتسالىسامىن.
– اۆاردىڭ حالىق اقىنى راسۋل عامزاتوۆ: «اپتاسىنا ءبىر ولەڭ وقىعان ادام – ازامات, كۇنىنە ءبىر ولەڭ وقىعان ادام – اقىن», دەگەن ەكەن. كىتاپتى كوپ وقيتىن بولارسىز؟
– ويلاپ قاراسام, كىتاپ وقىماعان كۇنىم جوق سياقتى.
– قاي جانردى قالايسىز؟
– كوبىنە رومان وقىعاندى ۇناتامىن.
– قازاق شىعارمالارىنان وقىعاندارىڭىز بار ما؟
– اۋدارمانىڭ جوقتىعىنان سىزدەردىڭ ادەبيەتپەن تانىس ەمەسپىن. بىراق سىزدەردە وتكەن ادەبي فورۋمداردا قازاق اۆتورلارىن نەمىس تىلىنە اۋدارۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. الداعى ۋاقىتتا قازاق كىتاپتارىن قولىما الىپ قالۋىم مۇمكىن.
– الەم ادەبيەتىنەن كىمدەردى ءسۇيىپ وقيسىز؟
– ورىس ادەبيەتىنەن ل.تولستويدىڭ, ف.دوستوەۆسكيدىڭ, ن.گوگولدىڭ شىعارمالارىمەن جاقسى تانىسپىن. ءبىزدىڭ حالىق كلاسسيكانى وقىعاندى ۇناتقاندىقتان بولار, مەن عانا ەمەس, بۇل جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىنان اۋستريالىقتاردىڭ دا حابارى بار.
– اۋستريالىق قالامگەرلەر تۋرالى نە ايتاسىز؟
– اۋستريالىق جازۋشىلار جۇرتشىلىققا كەڭ تانىمال دەسەم بولادى. ولارعا ەڭبەكتەرى ءۇشىن مەملەكەتتەن ارنايى قارجى ءبولىنىپ وتىر. جانە جاس قالامگەرلەردىڭ دە ءبىر شوعىرى قالىپتاسقان. ولار وتە بەلسەندى جانە ەڭبەكقور. ەلفريدا ەلينەكتىڭ 2004 جىلى نوبەل سىيلىعىن يەلەنۋى ەلىمىزدە ادەبي احۋالدىڭ رەتتەلۋىنە كوپ اسەر ەتتى. سول ۋاقىتتان بەرى قوعامدا ادەبيەتكە دەگەن كوزقاراس ءبىرشاما وزگەرگەندەي.
– قاي شىعارمانى وقۋدى ۇسىنار ەدىڭىز؟
– يوزەف روت, ستەفان تسۆەيگ جانە حارۋكي مۋراكاميدى ايتا الامىن. الەم ادەبيەتىندە قاراپ تۇرساڭىز, جازۋشى دا, شىعارما دا كوپ. كوپتىڭ ىشىنەن قايسىسىن سۋىرىپ الارىڭدى كەيدە بىلمەي جاتامىز. سول ءۇشىن ءار ادامعا وقۋشىلىق تالعام كەرەك. كەز كەلگەن كىتاپتى اشىپ, وقي بەرۋگە بولمايدى. وقيعا جەلىسى ەرەكشە نەمەسە جازىلۋ تاريحى قىزىقتى شىعارمالار كەزدەسىپ جاتادى. وسى ورايدا مىنا ءبىر اڭگىمە ەسىمە ءتۇسىپ وتىر: وسكار ۋالد جوريس كارل گيۋيسمانستىڭ «ناوبوروت» رومانىن وقىپ بولعان سوڭ, ءوزىنىڭ «دوريان گرەي» شىعارماسىن (رومان) جازۋعا كىرىسكەن ەكەن. مىنە, بۇل ادەبيەتتە اۆتورلاردىڭ ءبىر-بىرىنە ىقپالى كۇشتى ەكەنىن بايقاتسا كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
