– ايجان ماراتقىزى, ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى كەن-مەتاللۋرگيا كەشەنىن دامىتىپ جاتقان وڭىرگە جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلايدى. كادر دايارلاۋ دەڭگەيى قانداي؟
– قاراعاندى وبلىسى – ەلىمىزدىڭ يندۋستريالدىق ورتالىعى. بىراق بۇل ايماقتا تەك كەنشىلەر مەن مەتاللۋرگتەرگە عانا سۇرانىس بار دەگەندى بىلدىرمەيدى. وبلىس كاسىپورىندارىنا كوپتەگەن سالانىڭ ماماندارى – ماشينا جاساۋشىلار, ەنەرگەتيكتەر, كولىك ماماندارى, قۇرىلىسشىلار, ەكونوميستەر مەن باعدارلاماشىلار دا قاجەت. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جىل سايىن وقۋ ورنىمىزدىڭ ديپلومى بار جۇزدەگەن جاس ماماندى ءتۇرلى مەملەكەتتىك, كۆازيمەملەكەتتىك, جەكەمەنشىك ۇيىمداردىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىن تولىقتىرىپ وتىرادى.
– سىزدەر دايىنداعان ماماندارعا دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟
– ونىڭ باستى قۇپياسى – ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم, عىلىم جانە ءوندىرىستىڭ ينتەگراتسياسىن كۇشەيتۋ ارقىلى ءوڭىردىڭ بارلىق نەگىزگى ونەركاسىپ سالاسىنا سۇرانىسقا يە, باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاپ وتىر. بۇل ينتەگراتسيا وقۋ ورنى بازاسىندا 15 جىلدان بەرى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەت» يننوۆاتسيالىق-ءبىلىم بەرۋ كونسورتسيۋمى اياسىندا ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. كونسورتسيۋم بۇگىندە 70-تەن استام ءىرى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن بىرىكتىرەدى. ولاردىڭ ىشىندە ۇلتتىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ «Qarmet» اق, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى» جشس, «سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق, «شۇباركول كومىر» اق, «بوگاتىر كومىر» جشس, «Nova تسينك», جشس, «مaker» جشس سىندى باستى كومپانيالارى بار. كونسورتسيۋم كاسىپورىندارىندا جۇمىس ىستەيتىن ءبىتىرۋشى كافەدرالاردىڭ 60-تان استام فيليالىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن وقۋ ۇدەرىسىنە جىل سايىن 300-دەن استام جەتەكشى ءوندىرىس ماماندارى قاتىسادى. كاسىپورىنداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا ەلەكتيۆتى پاندەر كاتالوگتارى جىل سايىن جاڭارتىلىپ وتىرادى. ونەركاسىپتىك كومپانيالاردىڭ دەمەۋشىلىك كومەگى ەسەبىنەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقۋ-زەرتحانالىق بازاسى ۇنەمى زاماناۋي جابدىقتارمەن جانە باعدارلامالىق كەشەندەرمەن جاڭارتىلىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۇمىسشى كاسىپتەرى ورتالىقتارىندا ستۋدەنتتەر قوسىمشا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا قولدانبالى بىلىكتىلىككە يە بولادى. بۇل ولاردىڭ شتاتتىق جۇمىس ورىندارىندا كاسىبي تاجىريبەدەن وتۋىنە جانە وندىرىستىك جاعدايلارعا تەز بەيىمدەلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى كاسىپورىندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرادى, مامانداردى دايارلاۋ ۇدەرىسىندە ولاردى كەيىننەن وندىرىسكە ەنگىزەدى. وقۋ ورنىنىڭ كاسىپورىندارمەن عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى باعىتى – ءوندىرىستى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ بويىنشا بىرلەسكەن يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ورىنداۋى. اتاپ ايتقاندا, مەتاللۋرگيا سالاسىندا جاڭا بۋىننىڭ ىستىققا شىدامدى جانە توزۋعا ءتوزىمدى ماتەريالدار ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ, قورىتپالار الۋ, پايدالانۋ قاسيەتتەرى جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتاردىڭ بولشەكتەرى مەن قورعانىش جابىندىلارىن دايىنداۋ تەحنولوگيالارى ازىرلەنىپ, ونەركاسىپكە ەنگىزىلدى. وسىنداي وزەكتى ازىرلەمەلەرى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ ءبىر توبى ءال-فارابي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بەدەلدى عىلىمي مەكتەپتەرىنىڭ بازاسىندا ماگيستراتۋرا مەن PhD دوكتورانتۋرانىڭ 40-تان استام ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ اياسىندا ماماندار دايارلانادى, فيلوسوفيا دوكتورى عىلىمي دارەجەسىن بەرۋگە ارنالعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر جۇمىس ىستەيدى.
– وقۋ-زەرتحانا بازاسىندا جانە ءبىز بىلەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ونەركاسىپتىك سەرىكتەستەرمەن تسيفرلىق وندىرىسكە مامانداردى وزىق دايارلاۋ دا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى ءسوزسىز. بۇل ۇدەرىس تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– تسيفرلىق ءوندىرىستىڭ قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى جاڭا جانە يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە يندۋستريانى دامىتۋدىڭ الەۋەتتىك باعىتتارى بويىنشا يكەمدى ءارى كاسىبي داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا باعدارلانادى. 2018 جىلدىڭ وزىندە وقۋ ورنىنىڭ «تسيفرلىق ۋنيۆەرسيتەت» مودەلىنە كوشۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتەگى قىزمەتتىڭ ۇدەرىستەرىن تولىق تسيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرىلدى. بارلىق بيزنەس ۇدەرىستى باقىلاۋ, تالداۋ جانە باسقارۋ جۇمىستارى بويىنشا «Upgrade Center» مامانداندىرىلعان ورتالىعى قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتە كەيىنگى جىلدارى TOTAL, FESTO, Schneider Electric, Mitsubishi Electric, Leica Geosystems, Epam Systems جانە Fluor ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان ينجەنەرلىك قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارى, سونداي-اق Cisco جەلىلىك اكادەمياسى جانە IT-قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى, «EPAM Systems» R&D-زەرتحاناسى, Huawei اكادەمياسىنىڭ «ICT» زەرتحاناسى, ونەركاسىپتى تسيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا عىلىمي ءبىلىم بەرۋ كەشەندەرى تابىستى جۇمىس ىستەيدى. عىلىمي ءبىلىم بەرۋ كەشەندەرى مەن قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارى الەمدىك دەڭگەيدەگى جابدىقتارمەن جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋمەن جاراقتالعان. بۇل بولاشاق ماماندارعا حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە ونەركاسىپتىك تسيفرلاندىرۋدىڭ وزەكتى باعىتتارى بويىنشا قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدىلاردى الۋعا, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ازىرلەۋگە ءارى ىسكە اسىرۋعا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وزىندەگى ۆusiness Skills Park الاڭىندا ستارتاپتار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورنى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا قاتىسادى. بۇل باعىتتا قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتى؟
– ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتار شەڭبەرىندە اقش, ەۋرووداق, كانادا, رەسەي, قىتاي جانە باسقا دا ەلدەردىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, Erasmus+, SINERGY, شىۇ ۋنيۆەرسيتەتى, كونفۋتسي ينستيتۋتى سياقتى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا بەلسەندى قاتىسادى. ماسەلەن, 2006 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورنى «Sinergy» حالىقارالىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ جوباسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ سانالادى. جوبا الەمدىك كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى «Festo» ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ (اۋستريا, گەرمانيا) يندۋستريا 4.0 جانە 53 ەلدى بىرىكتىرەتىن DAAAM (اۋستريا) ونەركاسىبىندەگى اۆتوماتتاندىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قولداۋىمەن ورىندالادى.
– ءوڭىردىڭ جەتەكشى كاسىپورىندارىمەن سەرىكتەستىكتە جاڭا جانە يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ تاجىريبەسى بار ما؟
– ۋنيۆەرسيتەت وندىرىستىك سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن وندىرىستىك ۇدەرىستەردى, كەن ىسىندەگى, ماشينا جاساۋداعى, ەنەرگەتيكاداعى, تەلەكوممۋنيكاتسياداعى, كولىكتەگى, قۇرىلىستاعى جانە ءتىپتى مەديتسيناداعى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى باسقارۋ جۇيەلەرىن تسيفرلاندىرۋعا بايلانىستى ونداعان جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرادى. قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلعان «IT-مەديتسينا» يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 2023 جىلى العاشقى تۇلەكتەر تۇلەپ شىقتى.
ۋنيۆەرسيتەت تسيفرلىق داۋىردەگى ينجەنەرلىك كادرلارداعى ءوندىرىس قاجەتتىلىكتەرىنە تەز بەيىمدەلە الادى. بىزدە باكالاۆريات پەن بەيىندىك ماگيستراتۋرانىڭ وزەكتى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى اياسىندا «جوعارى وقۋ ورنى – كاسىپورىن – ءبىلىم الۋشى» ۇشجاقتى شارتتارى اۋقىمىندا كاسىپورىنداردىڭ نىسانالى سۇرانىستارى بويىنشا 1 مىڭنان استام مامان دايارلاۋ جونىنەن ايتارلىقتاي تابىستى تاجىريبەسى بار. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءوڭىر كاسىپورىندارىمەن وسىنداي ناتيجەلى ارىپتەستىگى تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىنى ءسوزسىز. سوڭعى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇلەكتەرىنىڭ 90%-دان استامى قالاعان جۇمىس ورنىنا ءبىر جىل ىشىندە ورنالاسادى. ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ۇجىمىنىڭ قىزمەتى ءوڭىردىڭ يننوۆاتسيالىق ونەركاسىپتىك الەۋەتىن دامىتۋعا جانە كاسىپورىندارمەن تىعىز ءارى ءونىمدى ارىپتەستىكتە جوعارى بىلىكتى ينجەنەرلىك كادرلارعا ءوندىرىس قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋىنە, ونىڭ ەكونوميكالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
اڭگىمەلەسكەن –
نيكولاي كراۆەتس
