كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ەرتەدەگى دومبىرالاردىڭ ءۇنى دىڭ-دىڭ ەتىپ اسەرلىرەك شىعاتىن كورىنەدى عوي. ساكەننىڭ «دىڭىلداپ قالقىپ باياۋلاي» دەيتىنى سودان بولسا كەرەك. سەبەبى بەس-ون قۇلاش اششى ىشەك شيراتىلعاندا بۇراتىلىپ-بۇراتىلىپ قىسقارادى دا, دومبىراعا تاڭىلادى. شەرتكەندە اراسىندا تەربەلىس مولىراق جۇرەدى دە, ۇزاق دىڭىلداپ تۇرادى. ساۋساق ءبىر پەرنەدەن ەكىنشىگە اۋىسقاندا داۋىستار تۇيىقتالماي ءبىر-بىرىنە ءىلىنىپ-شالىنىپ, ەكى نوتا ءبىر-ءبىرىن قاۋىپ, ءۇن ەرەكشە قاۋلاپ, باس-اياعى تۇتاسا بارادى. سوندا گيتاردىڭ شيىرشىقتالعان ۇساق-ۇساق سىمدارى وسى دومبىرا ىشەگىنىڭ كوشىرمەسى بولۋى مۇمكىن. و باستا, بالا كۇنىندە اۋىلدا دومبىرادا شەبەر ويناعان قوراباي ەسەنوۆتىڭ يسپاننىڭ تەمىر ىشەكتى گيتارىن قازاقى مانەردە قۇيقىلجىتقانى كەزدەيسوق ەمەس, وسى قۇبىلىستاردان قالىپتاسقانعا ۇقسايدى. سەنسەڭىز دە, سەنبەسەڭىز دە سول, «قازاق گيتارىنىڭ اتاسى» قورەكەڭ سول جەتى ىشەكتى اسپاپتى ستۋدەنت بولعاندا ءبىر-اق ۇستاپتى. دەمەك قۇنارى ۇلتتىق قايناردا تۇر.
حح عاسىردىڭ ورتان بەلىنەن بىلاي وتاندىق ونەردە گيتار قازاقشا سويلەپ شىعا كەلدى. قازاق دالاسىنا قوراباي كوتەرىپ كەلگەندەي اسەر قالدىردى ونى. سۇيرەپ اكەلگەن جوق جانە قازاقى ناقىشتا كۇيلەپ اكەلدى. تەمىر ىشەكتىڭ ءوزى قازاقشا تەبىرەنىپ كەتكەن جوق پا؟ قورابايدىڭ قولى تيگەندە. نەگىزى گيتار و باستا التى ىشەكتى اسپاپ-تى, كەيىندە قازاقتىڭ جەتىگەنىن كورگەندەر جەتىلدىردى مە ەكەن, XIX عاسىردا «التىگەنگە» جەتىنشى ىشەكتى قوسىپتى عوي. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, قوڭىر ءۇندى قورابايدىڭ ۇستاعانى – گيتاردىڭ جەتى ىشەكتىسى. مۇنىڭ تارتىلۋى مۇلدە بولەك, التى ىشەكتىنى تارتقان سياقتى ەمەس, كەيبىر تۇسىندا تەرىپ تارتۋعا تۋرا كەلەدى. وسى جەتى ىشەكتى گيتارمەن «جاس قالام», «جالعىز اققۋ», «قوشتاسۋ», «ماڭگى شىراق», تاعى باسقا اندەرىنىڭ الدى-ارتىن كۇلتەلەگەندە, وركەستر سۇيەمەلدەپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. اسىرەسە «جالعىز اققۋدى» (جىلجيدى اققۋ) سالعاندا. بىراق بۇل جولى ءبىز قوراباي ەسەنوۆتىڭ «جاس قالامىنا» توقتالامىز.
«كەزدەسسەڭ ۇرلانا قارايمىن» دەپ باستالاتىن ءان قازاق دالاسىندا گيتاردىڭ سۇلۋ سىڭعىرىنسىز ەستىلسە, قۇلاققا قونا قويمايتىنداي بولادى دا تۇرادى. بۇل دا قازاق ونەرىندەگى قورابايدىڭ ىقپالى دەرلىك. «جاس كەزىمىزدە ءبىز قازاق راديوسىنان قورابايدى تىڭداپ وستىك, سونىمەن جاتىپ, سونىمەن وياندىق. سول قوراباي ءالى دە شىرقاپ كەلەدى», دەدى بىردە كوپەن امىربەك. جەتى ىشەكتىڭ يەسى ساحناعا وسىلاي شاقىرىلاتىن جانە العاشقى ورىندايتىنى وسى «جاس قالام» بولاتىن. حالىق ىشىنە كەڭ تارالعان تۋىندىنى كەيىندە سەيىل اياعان گيتاردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ەستراداعا سالىپ ورىندادى, «جىگىتتەر» توبى تازا ەسترادالىق جانردا جازىپ شىقسا دا, قورەكەڭ قالىپتاستىرعان العاشقى نۇسقادان الىسقا ۇزاي قويعان جوق. بۇل جەردە توقتالعىمىز كەلەتىنى, انگە كوزىكتىرەتىن انشاقىرتقىنىڭ مىزعىماستىعى, اۆتور ءاۋ باستا تۋىندىنىڭ باسىندا وينايتىن اۋەن ءلامىنىڭ ءوزىن بۇلجىمايتىن ەتىپ قۇيىپ تاستاعانىنىڭ ءوزى ۇلكەن اڭگىمە. اتالعان ءاندى بەرتىندە بىرنەشە ءانشى قىرىق قۇبىلتىپ شىرقاعانىمەن, ەستراداعا جىققانىمەن, قورەكەڭ قايىرا سالسا, قايتا تۇلەپ شىعا كەلەدى تۋىندى. حالىق قابىلداي بەرەدى. داۋىس شاۋ تارتا باستاسا دا, جۇرەك سول قالپى, گيتاردىڭ قاعىسى ءتىپتى كۇردەلەنىپ, شيراي تۇسكەن بە دەرسىز. بۇرىنعى جازىلعان داۋىستاردان گورى قازىر الىستان تالىپ جەتەتىندەي, ءتىپتى كەيبىر جەرى جەتپەي قالاتىنداي ءۇزىلىپ بارىپ ەستىلەدى دە, ۇزدىكتىرىپ, دىمىڭدى قۇرتىپ قويادى. بۇل – قازاق كۇي شەرتىسىندە عانا كەزدەسەتىن سيرەك قۇبىلىس. تاق-تۇق ەتكەن, كەلتەسىنەن قيىپ-قيىپ تاستاعان جاتتاندى دىڭعىر ەمەس, كادىمگى جۇرەكتىڭ قاعىسى. ساۋساق باسىنا جۇرەك تۇبىنەن اتقاقتاعان سازدىڭ توركىنى قايدان تامىر تارتاتىنىن جوعارىدا كەلتىرگەنبىز. قورابايدى قازاق سوندىقتان قاجىماي-تالماي تىڭداپ ماعۇرلانادى. ءان دە, ءۇن دە, قاعىس تا ۇلتتىق باستاۋدان تامىر تارتىپ تۇر. ەلىكتەپ باسقاعا قويىپ كەتپەگەن سوڭ ونەر يەسى بولىپ قالعانىن ۇلگى ەتكىمىز كەلەدى.
قانشاما شاكىرت ەرىپ شىقتى سول كەزدە بۇل كىسىنىڭ سوڭىنان. «جاس قالامدا» شىرقالعانداي, «اساۋداي تۋلاعان جاس جۇرەكتەر» جانىنا جاقىن اۋەننەن سايا تاپقانى ءوز الدىنا, سونى جالاۋ ەتىپ توبەسىنە كوتەردى. قازاق توپىراعىنداعى تۇڭعىش بارد تابىل دوسىم مەن ءانشى سەيىل اياعاندى اتاپ قانا ءجۇر ەكەنبىز. سول كەزدە قازاق راديوسىن تىڭداپ وسكەن قىتاي, موڭعوليا قازاقتارىنىڭ اراسىنان دا گيتاردى قازاقى ماقامعا ءيىپ تارتقاندار از ەمەس. وكەن تاڭسىقحان مەن اباي تۇرسىنبايدى اتاسا دا جەتكىلىكتى شىعار. ءبىز بىلەتىن بۇلاردىڭ قاي-قايسىسىندا بولسىن قورابايدىڭ اسەرى بار. ارەدىك قولتاڭباسى كورىنىپ قالادى. ال تابىل دوسىم كەزىندە قورەكەڭدى «قازاق گيتارىنىڭ اتاسى» تانىپ, ارنايى بارىپ باتاسىن العانى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە.
