باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن جاستارىمىز ءبىلىمدى بولۋى كەرەك. وسكەلەڭ ۇرپاق ءبىلىمنىڭ ىرگەتاسىن مەكتەپتە قالايتىندىقتان, مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ ساپاسى قوعامدا وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. مەكتەپتە وقىتىلاتىن پاندەرگە, سونىڭ ىشىندە تاربيەلىك, تانىمدىق, ەستەتيكالىق بايلىقتى كوركەمسوز ارقىلى بەرەتىن «قازاق ادەبيەتى» پانىنە دەگەن وقۋشىلاردىڭ قۇشتارلىعىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەت پەن مينيسترلىكتىڭ, نە بولماسا وقۋلىق اۆتورلارى مەن مۇعالىمدەردىڭ عانا ەمەس, ۇلت بولاشاعىنا الاڭدايتىن, كەلەشەككە سەنىم ارتاتىن بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز.
الەمدىك دەڭگەيدەگى وزىق جاڭالىقتاردىڭ الدىمەن وقۋ-ءبىلىم سالاسىن قامتيتىنى بەلگىلى. سوندىقتان قازىر ەلىمىزدەگى ورتا جانە جوعارى مەكتەپتەر بلۋم تاكسونومياسى بويىنشا وقىتىلىپ, PISA (Programme for International Student Assessment), TIMSS سياقتى وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن تەكسەرۋ مەن باعالاۋدىڭ حالىقارالىق باعدارلاماسىنا ەندى. بۇلار – وقۋشىلاردىڭ قابىلەتىن تەكسەرۋ مەن باعالاۋدىڭ ۇزدىك باعدارلاماسى رەتىندە تانىمال. وسى باعدارلامالار بويىنشا مەكتەپ مۇعالىمدەرى كەيىنگى جىلدارى دەڭگەيلەپ وقىتۋ مەن جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىن يگەرۋ ءۇشىن ءبىرشاما سەمينارعا قاتىسىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردى, بىلىكتىلىگىن ارتتىردى.
جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ارنالعان جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ماقساتى – «ازامات رەتىندە كوزقاراستارىن قالىپتاستىرۋدا جانە مىنەز ەرەكشەلىكتەرى مەن قۇندىلىقتارىن, جەكە داعدىلارىن دامىتۋدا, ادامزاتقا ورتاق سۇراقتاردى زەرتتەۋدە ادەبيەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىنداي ءبىلۋدى جانە ءتۇسىنۋدى ۇيرەتۋ. ءپان مازمۇنىندا ادەبيەتتىڭ تاريحپەن, مادەنيەتپەن, قوعاممەن, تاربيەمەن ساباقتاستىقتا مەڭگەرتىلۋى وقۋشىنىڭ دۇنيەتانىمىن, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋعا وڭ ىقپال ەتەدى», دەپ كورسەتىلگەن. كورىپ وتىرعانىمىزداي, باعدارلامانىڭ ماقساتى ايقىن. وسى باعدارلاماعا سۇيەنە جازىلعان «مەكتەپ» باسپاسىنان جارىق كورگەن 5-9-سىنىپتارعا جانە 10-11-سىنىپتاردىڭ قوعامدىق-گۋمانيتارلىق جانە جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعىتتارىنا ارنالعان «قازاق ادەبيەتى» وقۋلىقتارىندا وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسۋىنا مول مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. وقۋلىقتىڭ نەگىزگى ماقساتىن تولىققاندى تۇسىنگەن مۇعالىمدەر جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىر. وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىستارىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بارلىق سىنىپتىڭ وقۋلىقتارىندا جەتكىلىكتى دارەجەدە تاپسىرمالار بەرىلگەن. اتاپ ايتاتىن بولساق, 6-سىنىپقا ارنالعان «قازاق ادەبيەتى» وقۋلىعىندا اڭداتپا, تىرەك سوزدەر, سۋرەتتەر, كەستەلەر جانە تاپسىرمالار ساۋاتتى تۇردە باعدارلاماعا ساي جاسالعان. سونىمەن بىرگە «زەرتتەدىك!», «ارتىق بولماس بىلگەنىڭ», ء«سوز سىرى», «شىعارماشىلىق زەرتحانا», «جاس عىلىمعا كومەك» ايدارلارى مەن كەرى بايلانىس تۇرلەرى كەزدەسەدى. وسى ءۇردىس اتالعان باسپا وقۋلىقتارىنىڭ بارلىعىندا دەرلىك مۇقيات ساقتالعان. وسىلاردىڭ بارلىعى ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ جۇمىستارىن ەداۋىر جەڭىلدەتەتىنى بەلگىلى. وقۋلىقتا بەرىلگەن تاپسىرمالاردى دامىتا وقىتۋ, جاڭا ءادىس-تاسىلدەرمەن تۇرلەندىرە جەتكىزۋ ۇستازداردىڭ شەبەرلىگىن تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, مەكتەپ مۇعالىمدەرى ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرگەنى ابزال.
«مەكتەپ» باسپاسىندا جارىق كورگەن وقۋلىقتاردىڭ بارلىعى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلگەن. بۇل ەلەكتروندى وقۋلىقتار ينتەراكتيۆتى تاپسىرمالارمەن, اۋديوماتەريالدارمەن, بەينەماتەريالدارمەن, مۋلتيمەديالارمەن تولىقتىرىلىپ, اعىمداعى وقۋلىقتار سياقتى ساراپتامادان ءوتىپ, قازىر مەكتەپتەردە قولدانىلىپ كەلەدى. بۇل ساتىلى ساراپتامالاردى ۇيىمداستىرۋدا رەسپۋبليكالىق «وقۋلىق» عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وزدەرىڭىز بايقاعانداي كەيىنگى جىلدارى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىنا ايتىلاتىن سىن دا ازايدى.
«قازاق ادەبيەتى» وقۋلىعىنا قاتىستى ايتىلاتىن كەلەسى ماسەلە – ادەبيەتتىڭ تاريحى تۋرالى. بۇعان دەيىن ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ تاريحى حرونولوگيالىق جۇيەمەن وقىتىلعانى بەلگىلى. قازىر قولدانىستاعى وقۋلىقتا وسى جۇيە توقسان بويىنشا جۇزەگە اسادى. اتاپ ايتساق, 5-9-سىنىپ ارالىعىنداعى ءى توقساندا اۋىز ادەبيەتى, ەجەلگى ءداۋىر, ورتا عاسىرلار, حاندىق ءداۋىر ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرى وقىتىلادى. ءىى توقساندا – جىراۋلار پوەزياسى مەن ءحىح عاسىر ادەبيەتى, ءىىى توقساندا – حح عاسىر ادەبيەتى, ءىV توقساندا – قازىرگى قازاق ادەبيەتى, ياعني تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى ادەبيەت قامتىلعان. وسىلايشا, مەكتەپ وقۋشىلارى ادەبيەتتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان تۇگەلدەي حاباردار بولادى. ماسەلەن, 5-سىنىپتىڭ ءى توقسانىندا «كەرقۇلا اتتى كەندەباي» ەرتەگىسىن, «قوبىلاندى باتىر» جىرىن, «اسان قايعىنىڭ جەرگە ايتقان سىنى» اڭىزىن وقىعان بالا 6-سىنىپتىڭ ءى توقسانىندا «اياز بي» ەرتەگىسىمەن, «الىپ ەر تۇڭعا» جىرىمەن تانىسادى. وسى ۇلگى بويىنشا ءبىر سىنىپتان ەكىنشى سىنىپقا وتكەندە تومەنگى سىنىپتاعى بىلىمدەرىن تولىقتىرىپ, جەتىلدىرىپ وتىرادى. وقۋلىقتاردا كوپتەگەن اقىن-جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى قامتىلماعانىمەن, ءار ءداۋىردىڭ كورنەكتى وكىلدەرى ارقىلى ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ تۇتاس تاريحىن ساقتاۋ كوزدەلگەن.
قولدانىستاعى «قازاق ادەبيەتى» وقۋلىقتارىنىڭ كەلەسى جەتىستىگى – جالپىادامزاتتىق جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىلۋى بولىپ وتىر. كەڭەستىك ءداۋىر تۇسىندا تاريحىمىزدى قازان توڭكەرىسىنەن باستاساق, قازىرگى تاڭدا ساق, عۇن داۋىرىنەن باستاۋ الاتىن تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. سول ارقىلى سان عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن كوشپەلىلەر وركەنيەتىن وقىتۋعا بەت بۇردىق.
تاعى ءبىر كوڭىل بولەتىن ماسەلە – وقۋلىقتارداعى پانىشىلىك, پانارالىق بايلانىس. بۇل ءۇردىس حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاش ارىستارىنىڭ مەكتەپكە ارناپ شىعارعان وقۋلىقتارىندا دا نەگىزگە الىنعان. وعان جاس ۇرپاقتى جاڭاشا تاربيەلەۋ, جاڭاشا ءبىلىم بەرۋ ماقساتىنداعى ا.بايتۇرسىن ۇلى, ج.ايماۋىت ۇلى, م.جۇماباەۆ, ح.دوسمۇحامەد ۇلى, ە.ومار ۇلى, ن.تورەقۇل ۇلى, م.دۋلات ۇلى, س.قوجان ۇلى, ءا.ەرمەكوۆ, ف.عالىمجانوۆ, ب.سارسەنوۆ, ي.تۇرعانباەۆ, ق.كەمەڭگەر ۇلى, ت.شونان ۇلى ت.ب. زيالىلاردىڭ وقۋ قۇرالدارىنان مىسال كەلتىرۋگە بولادى. وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا الاش ارىستارى قالىپتاستىرعان جاڭاشىلدىقتىڭ ءححى عاسىردا زاڭدى جالعاسىن
تابۋى – قۇپتارلىق دۇنيە.
«قازاق ادەبيەتى» وقۋلىعى, حرەستوماتيا, ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتاردا ادەبيەتتىڭ تاريحىمەن بىرگە تەورياسىنان دا ءبىرشاما ماعلۇمات بەرىلگەن. وسىلايشا, وقۋلىق كەشەنىندە ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن وقۋشىلار ۇلتتىق ادەبيەتتەگى جانرلاردى تۇگەلدەي يگەرىپ, تولىق ماعلۇمات الىپ, قازىرگى ادەبي ۇدەرىستى باعالاي بىلەتىن, وزىندىك سىني پىكىرىن بىلدىرۋگە قابىلەتتى, العان ءبىلىمىن ومىرلىك تاجىريبەمەن ۇشتاستىرا الاتىن ساۋاتتى بولىپ شىعۋى كوزدەلگەن. «قازاق ادەبيەتى» پانىنەن العان ءبىلىم – وقۋشىنىڭ ومىرىنە ازىق. سوندىقتان ونىڭ ىرگەتاسىن مەكتەپتە بەرىك ەتىپ قالاعان ءجون.
گۇلجاھان وردا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, مەكتەپ وقۋلىعىنىڭ اۆتورى
