ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ك.ابدىكەشوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ارداگەرلەرگە «دميتري ي» كومپانياسىنان وزبەكستان شەكاراسىنا دەيىن وتە جايلى اۆتوبۋس ءبولىنىپ, شەكارادان وتكەن سوڭ كەلىسىمشارتقا وتىرعان كومپانيانىڭ جايلى كولىگىمەن سامارقان قالاسىنا جەتتىك. ەكى كۇندىك ساپار بارىسىندا قالانىڭ تاريحي, مادەني ەسكەرتكىشتەرىمەن تانىستىق. ساياحاتتىڭ ءبىرىنشى كۇنى ءوز داۋىرىندە جارتى الەمدى جاۋلاعان پاديشاح, ۇلى جيھانگەر ءامىر تەمىر جەرلەنگەن «گۋر-ەمير» كەسەنەسىن ارالادىق. ەرەكشە ارحيتەكتۋرالىق ۇلگىمەن سالىنعان, ىشكى ويۋ-ورنەكتەرى تۇگەلدەي التىنمەن اپتالعان بۇل كەسەنەدە ونىڭ ۇلدارى شاحرۋح پەن ميران-شاح جانە نەمەرەسى ۇلىقبەك جەرلەنگەن. كەلەسى ساياحات نىسانى قالانىڭ ورتالىعىنداعى «رەگيستان» الاڭى بولدى. مۇندا بابامىز ءجالاڭتوس ءباھادۇر سەيىتقۇل ۇلى سالدىرعان «شەردور», «تيللا قادير» جانە ۇلىقبەك مەدرەسەلەرى ورنالاسقان. بۇل 3 مەدرەسە دە الەمگە ءوز ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىگىمەن تانىمال. ارقايسىسى ءار كەزەڭدە سالىنسا دا, بىرەگەي انسامبل بولىپ, ءبىزدىڭ زامانىمىزعا باعا جەتپەس بابالار مۇراسى رەتىندە جەتىپ وتىر. قالاداعى قايتالانباس تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – «بيبي-حانۋم» مەشىتى. ءامىر تەمىردىڭ سۇيىكتى جارى, موعولستان مەملەكەتىنىڭ ۇلى حانى توعىلىق تەمىردىڭ قىزىنا ارناپ تۇرعىزىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىسى ارداگەرلەردى ەرەكشە اسەرگە بولەدى.
وسىمەن ءبىرىنشى كۇنگى ەكسكۋرسيامىزدى اياقتاپ, كەشكە قاراي جايلى قوناقۇيگە كەلىپ دەمالدىق. كەلەسى كۇنى ارداگەرلەر ءامىر تەمىردىڭ ەڭ جاقىن ادامدارى مەن ورتا ازياعا بەلگىلى تۇلعالار جەرلەنگەن «شاحي زيندا» زيرات-پانتەونىنا كەلدىك. بۇل الەمگە ايگىلى قورىمدا مۇحاممەد پايعامباردىڭ نەمەرە اعاسى كۋساما يبن ابباس ساحابانىڭ كەسەنەسى ەرەكشە ورىن الادى ەكەن. زيرات-قورىم ءحى عاسىردان بەرى وسى كىسىنىڭ قۇرمەتىنە «شاحي زيندا» ء(تىرى شاح) دەپ اتالعان. وسىناۋ ۇلى ارۋاقتار جاتقان قاسيەتتى ورىندا تاراز قالاسىنىڭ ارداگەرلەرى اتىنان ارنايى قۇران وقىلدى.
كەلەسى بارعان تاريحي ورىن « ۇلىقبەك» وبسەرۆاتورياسى دەپ اتالادى. كەشەننىڭ الدىندا ءامىر ءارى عالىم ۇلىقبەكتىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى ورناتىلعان. ەسكەرتكىش الدىنا ەستەلىككە سۋرەتكە ءتۇسىپ, ۇلى عالىمعا باعىشتاپ قۇران وقىدىق. كەزىندە ءدىندارلار تالقانداعان وبسەرۆاتوريانىڭ قالدىعىن كورىپ بولعان سوڭ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى ي.كاريموۆتىڭ ماڭگىلىك مەكەنىنە بەت الدىق. بۇل جەردە VIII-IX عاسىرلاردا سالىنعان مەشىتتىڭ ۇستىنە قايتا تۇرعىزىلعان ساۋلەت كەشەنىن ارالاپ, ي.كاريموۆتىڭ جاتقان جەرىنە زيارات جاسادىق. VIII-IX عاسىرلاردا سالىنعان ساۋلەت ونەرىنە جالعاسا تۇرعىزىلعان ي.كاريموۆتىڭ كەسەنەسى وتە ۇيلەسىمدى انسامبل قۇرعانىنا قاراپ, وزبەك حالقىنىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتىنە دەگەن قۇرمەتىن اڭعاردىق.
سامارقانداعى تاريحي ورىنداردى ارالاپ بولعان سوڭ, ءتۇس قايتا جولعا شىقتىق. جولاي ەل استاناسى تاشكەنت قالاسىنا سوعىپ, قالا ورتالىعىن ارالاپ «تاشكەنت سيتي» ساۋلەت ورتالىعىن تاماشالادىق.
تاراز قالاسى ارداگەرلەرىنىڭ وزبەكستانعا جاساعان ەكى كۇندىك ساياحاتىن تاراز قالالىق اكىمدىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ قولداۋىمەن, جامبىل وبلىسى بويىنشا كوممەرتسيالىق ەمەس زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىردى. سونىڭ ارقاسىندا اسا قۇندى تاريحي مۇرالاردى ارالاپ, تەرەڭ تاريحىن تانۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وسىنداي جاعداي جاساعانى ءۇشىن ارداگەرلەردىڭ العىسى شەكسىز.
ساۋرانبەك جامالبەكوۆ,
تاراز قالاسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى
