كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
جان جادىراتار جاقسىلىعى مول جازعى ماۋسىمنىڭ تابىستى ەكەنى راس. جولبارىس جوندى شوقىلار مەن يت تۇمسىعى وتپەيتىن ورمان-توعاي اق كورپەسىن جامىلعان قىسقى ماۋسىمنىڭ سان الۋان قىزىعى دا كوڭىل ارباپ, تامساندىرىپ, ءسۇيسىندىرىپ تۇرار-اق ەدى. ششۋچە – بۋراباي جانە زەرەندى ايماعىندا قىسقى ءتۋريزمدى سەرپىندى دامىتاتىن مۇمكىندىك مول. بىرقاتار دەمالىس ورىندارى قىسقى ماۋسىمدا دا الىس-جاقىننان كەلگەن دەمالۋشىلاردى قۇشاق جايا قارسى الىپ, زامان تالابىنا ساي قىزمەت كورسەتۋگە قامدانعان. شاڭعىمەن سەرۋەندەۋ باعىتتارى ۇيىمداستىرىلىپ, جالعا شاڭعى, كونكي ءتارىزدى قاجەتتى قۇرالدار بەرۋ قولعا الىنعان. كاسىبي شاڭعىشىلار «ەلىكتى پارك», «نۇرتاۋ», «اقجەلكەن» ءتارىزدى دەمالىس ورىندارىنداعى ارنايى جابدىقتالعان شاڭعى جولىنىڭ قىزىعىن كورە الادى. ال بۋراباي باۋرايىنداعى «بۋراباي لەند» پاركىندە ات شانامەن, يت شانامەن سەرۋەندەپ, قار باسقان قىراتتاردىڭ قاتپار-قاتپارىندا بۇعىپ جاتقان قۇپيا الەمنىڭ قىزىعىنا كوڭىلى توياتتار ەدى. ەرەسەكتەرمەن قاتار بالالاردىڭ دا جاعدايى جاسالىپ جاتىر. «سانتا رەزيدەنتسياسىندا» كىشكەنتاي تۋريستەردى قارسى الۋعا ءبىرشاما جاقسى جاعدايلار جاسالعان. ءار جىل سايىن بالالاردىڭ كەشەنىنە مىڭداعان قوناق كەلەدى. ششۋچينسك قالاسىنداعى وليمپيادا ورتالىعىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كاسىبي سپورتشىلاردىڭ جيىرماعا جۋىق جارىسى وتكىزىلەدى. استانا قالاسىنىڭ ىرگەسىندە دە قىسقى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. ارشالى اۋدانىنداعى «بەيبارىس», اقكول اۋدانىنداعى «Shar Zhum» دەمالىس ورتالىقتارىندا كىرپياز قوناقتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن دايىندىق بار. وسى ورايدا جالپى ءتۋريزمنىڭ جاعدايى تۋرالى سىنالاپ ايتا كەتكەن ءلازىم. كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەلەر دە بار ەكەنىن جاسىرا الماساق كەرەك.
– وتاندىق ءتۋريزمنىڭ شەت ەلدىڭ وسى سالاسىمەن باسەكەلەستىككە ءتۇسۋ قابىلەتى ءالى دە تومەن, – دەيدى ءتۋريزمدى تۇراقتى دامىتۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى تۋريزم قىزمەتكەرى, پروفەسسور شىناربەك باتىرحانوۆ. – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىنە توقتالىپ, بۇل سالادا جۇمىس اقساپ تۇرعانىن سىنعا العان ەدى. ايتسا ايتقانداي, قولدا باردى قۇنتتاپ, كادەگە اسىرا الماي جاتقانىمىز دا شىندىق. اقتاۋدا وتكەن ۇلكەن فورۋمدا ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىن ىلگەرىلەتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جوبالار ۇسىنىلدى. ايتسە دە وسىنداي قانشاما جوبا جۇزەگە اسپاي, اياقسىز قالىپ جاتادى. قازىرگى تاڭدا الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ كوڭىلىنەن شىعا الامىز دەپ ايتۋ ارتىق. ماسەلەن, دەمالىس ايماقتارىندا قاراپايىم قوقىسقا ارنالعان كونتەينەرلەر جەتىسپەيدى, جولدىڭ جايى دا بەلگىلى. ميلليونداعان ادام كەلگەن سوڭ جاقۇتتاي جارقىراعان تابيعات اياسى كۇتىمسىز قالىپ, قوقىس باسىپ جاتقانى سان مارتە ايتىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل جايلاردى تارتىپكە كەلتىرۋ ءۇشىن قايتالانباس تابيعات اياسىنداعى تازالىقتى ۇنەمى نازاردا ۇستاۋىمىز كەرەك. جاز جانە كۇز ايلارىنداعى جالپى رەسپۋبليكالىق «تازا جاعالاۋ» اكتسياسىنىڭ وتكىزىلۋىنە ءمان بەرىلگەنى ءجون. اكتسيا بارىسىندا جالعىز-اق تۋعان تابيعاتتىڭ اياسىن تازالاۋ عانا ەمەس, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كوكىرەگىنە ەل مەن جەردى قادىرلەيتىن عاجايىپ سەزىمدەردى ۇيالاتىپ, تاعىلىمدى تاربيە بەرۋگە بولار ەدى. ولار دا تاڭعاجايىپ تابيعاتتىڭ كوركەم سۋرەتىنە كوز سۋارىپ, كوكىرەگىندە اي ديدارلى سىرلى الەمدى ۋىز قالپىندا ساقتاۋدى ۇيرەنەر ەدى. بۇل – بىلە بەرگەنگە ۇلكەن ماسەلە. جاسىرماي ايتاتىن ءبىر جاي – كەيىنگى جىلدارى بۋراباي باۋرايىنىڭ كولدەرى جاعالاۋدان شەگىنىپ بارادى. كۇمىس تولقىندارى كۇن نۇرىمەن شاعىلىسقان ايناكول دە, بالىعى تايداي تۋلاعان شورتان كولىنىڭ دە كەنەرەسى كەمىگەن. بۋراباي كولدەرىنىڭ جاعالاۋىندا سالىنعان جەكەمەنشىك دەمالىس جانە ساۋىقتىرۋ ورىندارى سىڭسىپ تۇر. قاپتاعان قۇرىلىس كولگە قۇيىلاتىن قار سۋىنىڭ جولىن جاۋىپ, بۇلاق كوزىن بىتەپ تاستادى. كولگە قۇيىلاتىن سۋ بولماعاننان كەيىن اق ايدىن جاعالاۋدان قاشىپ بارادى. كىشكەنتاي بۇلاقتار تۇرماق, ەكپىنى ءۇي جىققانداي سارقىراما دا, سارىبۇلاق وزەنى دە تارتىلىپ قالعان. ششۋچينسك قالاسى ۇزاق جىلدار بويى تەحنيكالىق سۋدى وسى كولدەردەن الىپ كەلدى. «الا بەرسە, قار دا تاۋسىلادى» دەمەكشى, سەپ بولار تامشى قوسىلماعان سوڭ كۇمىس كولدەردىڭ كۇيى دە كۇن ساناپ كەتىپ بارادى.
– اقپارات قۇرالدارىندا جىل سايىن وبلىسقا ميلليوننان ارتىق تۋريست كەلەدى دەگەن دەرەكتەر جازىلىپ جاتادى. ارينە, قولدا بار مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, تابىس تاپقان دۇرىس شىعار. بىراق كەلەر ۇرپاققا نە قالدىرامىز, ونى دا ويلاستىرعان ءجون, – دەيدى ەل اعاسى جاسبولات قويباعاروۆ. – مىڭ سان ادامدى قارسى الۋ ءۇشىن تابيعاتقا زيان كەلمەيتىن جاعىن كۇنى بۇرىن ويلاستىرعان ءجون. قالاي بولعان كۇندە دە قالىڭ ءنوپىردىڭ تابانى توزدىرماي قويا ما؟ قازىرگى جۇرت بۋرابايدى بۇرىنعى اسپانداپ تۇرعان اتاعىنا كەلەتىن ءتارىزدى, ايتپەسە توز-توزى شىققان تۋلاققا ۇقساپ بارا جاتىر.
ەلگە جانى اشيتىن ادامنىڭ پىكىرىندە قيسىن بار ءتارىزدى. شىنىندا دا شارتاراپتان جينالعان مىڭداعان ادامدى ءمىنسىز قارسى الۋ ءۇشىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ەسەپتەلىپ, ابدەن ءيىن قاندىرا ويلاعان دايىندىق بولۋى كەرەك-اق. قازىرگى كۇنى بەلگىلەنبەگەن جەرگە قوقىس تاستاعاندارعا ايىپپۇل سالىنادى. ايتكەنمەن ءار قاراعايدىڭ تۇبىنە ءبىر كۇزەتشى قويا المايسىڭ. كۇزەتشى ادامنىڭ ءوزىنىڭ جۇرەگىندەگى تاماشا تابيعاتقا دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتى بولۋى كەرەك. بالكىم, سوندا عانا بۇلا تابيعاتتى ساف كۇيىندە ساقتاپ قالۋعا بولار. تۇپتەپ تىزگەنگە تۋريزم سالاسىنداعى تۇيتكىل شاش-ەتەكتەن. تۋريستەردىڭ كولىگى مەن قوعامدىق تاماقتاندىرۋى, قارسى الۋ ماسەلەلەرىندە دە ولقىلىقتار بار.
پروفەسسور ش.باتىرحانوۆتىڭ پىكىرىنشە, جەرگىلىكتى جەرلەردە شەتەلدىك قوناقتاردى قارسى الۋعا باسىمدىق بەرىلگەنى دۇرىس. ول اۋەجايلار مەن تەمىرجول ۆوكزالدارىنان باستالادى. مەيماندار ءنوپىرىن قارسى العان كەزدە ولارعا قاجەتتى اقپاراتتى ءۇش تىلدە بەرە الاتىن دەڭگەيگە جەتكەنىمىز ءجون. ەندىگى ءبىر ماسەلە – جەرگىلىكتى جەرلەردەگى تۋريزم باسقارمالارىنىڭ قۇرىلىمدىق دەڭگەيى. قازىرگى كۇنى بۇل جاي ءبىر رەتكە كەلتىرىلمەگەن. ماسەلەن, كەيبىر وڭىرلەردە ەكونوميكا, ەندى ءبىر وڭىرلەردە كاسىپكەرلىك باسقارمالارىنا بەرىلسە, ەندى ءبىر جەرلەردە مادەنيەت پەن سپورت باسقارمالارىنا قوسىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلمەگەن. بالكىم بەرەكەسىزدىك باسى وسى جەردەن باستالاتىن شىعار.
– تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى پارلامەنتكە سالانىڭ كادر ساياساتى جونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋى كەرەك. تۋريزم سالاسىن دامىتۋدى جىلدامداتۋ ءۇشىن «قازاق تۋريزم» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جۇمىس جۇيەسىن قايتا قاراستىرعان ءلازىم. سوندا عانا تۋريزم تابىستى سالاعا اينالادى. ايتپەسە, تىم جاقسى جوبالار بار, بىراق الاقايلاپ باستالعانىمەن, سوڭى سۇيىلىپ كەتەدى, – دەيدى ش.باتىرحانوۆ. – ماسەلەن, الىسقا بارماي-اق بۋراباي باۋرايىندا وتەتىن حالىقارالىق بارد فەستيۆالىن الايىقشى. اتالعان ونەر سايىسىنىڭ ۇيىمداستىرىلعانىنا – 20 جىلعا جۋىق. مۇنداي جاقسى جوبالار ءاربىر وڭىردە بار. تەك سولاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرعان ءجون. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە كەيبىر جوبالاردىڭ اياقسىز قالۋ سەبەبى دە بەلگىلى. ءبىرىنشى ولقىلىق مەكەمە ارالىق ۇيلەستىرۋ جەتىمسىز. ورتالىقتا دا, جەرگىلىكتى جەردە دە. ماسەلەن, مادەنيەت پەن سپورت سالالارىنىڭ كەڭ اۋقىمدى جاقسى جوبالارى كوپ. ايتسە دە, تۋريزم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇنداي جاقسى جاڭالىقتار تۋرالى حاباردار بولا بەرمەيدى. سوندىقتان دا ەل ىشىندەگى تۋريستەر مەن الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلەتىن مەيماندارعا اقپارات جەتكىزىلمەيدى. ەگەر ەلدىڭ ەلدىگىن تانىتاتىن, جاقسىلىعىن جارقىراتىپ كورسەتەتىن جوبا بولسا, ونى نەگە تۋريستەردىڭ نازارىنا ۇسىنباسقا؟ ءبىز ءوز ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس رۋحاني بايلىعىن ناسيحاتتاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولار ەدىك قوي ءارى «ەل قۇلاعى ەلۋ» دەمەكشى, قازاق توپىراعىندا ءوتىپ جاتقان تاعىلىمدى, ونەگەلى شارالار تۋرالى تورتكۇل دۇنيە تەگىس دەمەسەك تە, قىرۋار جۇرت قۇلاقتانار ەدى.
قىسقى تۋريزم تاقىرىبىن قاۋزاعاندا, وسى سالانىڭ قوردالانىپ قالعان بىرقاتار ماسەلەسى مەنمۇندالاپ شىعا كەلدى. شىنىندا دا ايتىلعان پىكىرلەردىڭ جانى بار. ءتۋريزمدى تابىس كوزىنە اينالدىرۋمەن قاتار, ەل ەرتەڭىن, ونىڭ ىشىندە تابيعاتتىڭ تاماشا بايلىعىنىڭ ايدىنىنا كىرەۋكە تۇسىرمەي, ساف قالپىندا ساقتاۋىمىز كەرەك. بالكىم, ەڭ باستىسى وسى شىعار.
اقمولا وبلىسى
