كىندىگىمدى ءسابيرا مايقانوۆا كەستى
– قۇرالاي حالەكەتقىزى, اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسىن جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان جارقىن ساتىڭىزدەن باستايىقشى. بىلۋىمىزشە, تەاتردا, سپەكتاكل ۇستىندە ومىرگە كەلگەن ەكەنسىز. ال كىندىگىڭىزدى ساحنا ساڭلاعى ءسابيرا مايقانوۆا كەسىپتى دەسەدى...
– ول راس. ءوزىڭ بىلەتىندەي, مەن سەمەي وڭىرىندە تۋىپ-ءوستىم عوي. اكەم دە, انام دا – ونەر ادامى. اكەم ءومىر بويى سول سەمەي تەاترىنىڭ اكتەرى بولىپ قىزمەت ەتكەن. ءۇش سوعىسقا قاتىسىپتى. اللانىڭ پەشەنەسىنە جازعان جارىعى, ءدام-تۇزى تاۋسىلماسا كەرەك, قاندى مايدان ورتاسىنان امان كەلىپ, تەاترداعى جۇمىسىن جالعاستىرىپتى. سول كەزدە مەن ومىرگە كەلىپپىن. انام دا ونەردەن الىس ەمەس, ءبيشى دە, ءارتىس تە بولعان ادام. وكىنىشكە قاراي, ومىردەن ەرتە ءوتىپ كەتتى. انانىڭ ءسۇتى, اكەنىڭ قۇتى ارقىلى بويىنا ونەر دارىپتى دەيتىننىڭ بىرەۋى مەن بولسام كەرەك, ءتىپتى ومىرگە كەلەتىن ورىن رەتىندە دە پەرزەنتحانانى ەمەس, تەاتردى تاڭداعان ەكەنمىن. ول كەزدە تەاترلار ايلاپ گاسترولدىك ساپارلارعا شىعىپ, ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن, اۋىلدى جەرلەردىڭ بارلىعىن ارالايتىن ەدى عوي. 1945 جىلدىڭ جازىندا ءسابيرا مايقانوۆا, شاحان مۋسين باستاعان اكەمتەاتردىڭ بەلدى اكتەرلەرى سەمەيگە گاسترولدىك ساپارمەن كەلىپ, قويىلىم قويادى. انامنىڭ ول كەزدە ايى-كۇنى جەتىپ وتىرسا كەرەك. بىراق «الماتىدان تەاتر كەلىپتى» دەگەندى ەستىگەندە قايتىپ ۇيدە تىنىش وتىرسىن, سپەكتاكل تاماشالاۋعا تەاترعا كەلەدى. قىزىق بولعاندا قويىلىم ۇستىندە تولعاعى قىسىپ, انامدى جابىلىپ ءجۇرىپ ساحنانىڭ ارتقى جاعىنا اكەلەدى. ءسويتىپ, شىلىڭگىر شىلدەنىڭ 4-ءى كۇنى سپەكتاكل ۇستىندە تەاتردىڭ گريم بولمەسىندە ىڭگالاپ مەن ومىرگە كەلىپپىن. كىندىگىمدى قازاق ساحناسىنىڭ اناسى اتانعان الىپ اكتريسا, اڭىز تۇلعا ءسابيرا مايقانوۆا كەسكەن ەكەن سوندا. كەيىن ەس بىلە كەلە انامنان: «سوندا مەنى قالاي بوساندىڭىز؟ ايقايلاپ قويىلىم كورۋگە كەلگەن كورەرمەنگە كەدەرگى كەلتىرگەن جوقسىز با؟» دەپ سۇراسام: «و نە دەگەنىڭ, قىزىم؟ ايقاي تۇگىلى قاتتى دەمالۋدىڭ وزىنە قورىقتىم» دەپ جاۋاپ بەردى. كوردىڭىز بە, نە دەگەن جانكەشتىلىك؟! مەن سوندا انامنىڭ, جالپى سول كەزدىڭ ادامدارىنىڭ ونەرگە دەگەن شەكسىز ماحابباتىنا, كورەرمەنىنە دەگەن رياسىز قۇرمەتىنە ءالى كۇنگە دەيىن تاڭعالامىن. جانىمەن سۇيگەن كاسىبىن جانىنان ارتىق قويعان ناعىز ونەر ادامدارى عوي ول كىسىلەر. سول كەزدە قانداي سپەكتاكل ءجۇرىپ جاتقانىن اكەمنەن سۇراماپپىن. سوعان ءالى وكىنەمىن. بىراق قويىلىمداعى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرىنىڭ ەسىمى قۇرالاي بولسا كەرەك. سونىڭ قۇرمەتىنە قۇرالاي اتاندىم دەپ ويلايمىن.
– تەاتردا تۋىپ, تەاتردا وسكەن كىشكەنتاي قۇرالايدىڭ ونەردەن وزگە ويىنىڭ بولماۋى دا زاڭدى شىعار...
– «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەپ قازاق بەكەر ايتپاسا كەرەك. مەنىڭ دە ەس بىلگەلى تانىعانىم, كورگەنىم تەاتر بولعان سوڭ, ونەردە وزگەگە كوڭىل قويمادىم. جالعىز-اق ارمانىم بولدى, ول – اكتريسا بولۋ. سول ارماننىڭ جەتەگىندە سەمەيدەن الماتىعا كەلىپ, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ تەاتر بولىمىنە, پروفەسسور, كسرو حالىق ءارتىسى ا. توقپانوۆتىڭ شەبەرحاناسىنا وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1967 جىلى ءبىتىرىپ شىقتىم. ول كەزدە تۇرمىسقا شىعىپ تا ۇلگەرگەن ەدىم. تۇڭعىشىم توعجانعا جۇكتى بولدىم. ديپلومىمدى الىپ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا كەلىپ ەدىم, جۇكتىلىگىمە بايلانىستى مەنى جۇمىسقا قابىلدامادى. سودان امالسىز قۋىرشاق تەاترىنا تابان تىرەدىم. باعىما وراي بۇل جاقتا قازاقتىلدى ءبولىم اشىلىپ, سوعان مامان تاپشى ەكەن, مەنى قۇراق ۇشىپ, قۇشاق جايا قارسى الدى. مىنە, وسى ساتتەن باستاپ مەنىڭ ءومىرىم دە, ومىرلىك مۇراتىم دا تۇبەگەيلى وزگەردى. ءتورت جىلداي قىزمەت ەتكەن سوڭ ۇجىم بىلىكتىلىگىمدى ارتتىرىپ, تاجىريبە جيناپ قايتۋ ءۇشىن ماسكەۋگە وقۋعا جىبەردى. تاڭداۋ جاساۋ قيىن بولسا دا, بىلىمنەن باس تارتپادىم. ەسەسىنە ماسكەۋ قالاسىندا قۋىرشاق ونەرىنىڭ بىلگىرى, كسرو حالىق ءارتىسى, رەسەيدەگى قۋىرشاق ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاعان مامان, بىلىكتى پەداگوگ سەرگەي ۆلاديميروۆيچ وبرازتسوۆتىڭ شەبەرحاناسىندا تاربيەلەنىپ, مول تاجىريبە جينادىم. ول كىسىدەن وتە كوپ ءبىلىم الدىم, قۋىرشاقتىڭ قىزىعى مەن قىر-سىرىنا قانىقتىم. سەرگەي ۆلاديميروۆيچ اقسۇيەك بولمىستى ادام, بىلىكتى پەداگوگ, ناعىز ءوز ءىسىنىڭ مامانى بولاتىن. مەنىڭ قۋىرشاققا دەگەن ماڭگىلىك ماحابباتىمنىڭ ويانۋىنا ىقپال ەتىپ, سەبەپكەر بولعان بىردەن-ءبىر ادام سول كىسى. جالپى, مەنىڭ ۇستازدان جولىم بولعان دەسەم, ماقتانعاندىعىم ەمەس. اسقار توقپانوۆتاي تاۋ تۇلعانىڭ دارىستەرىنەن تۇيگەن دانالىق وبرازتسوۆتىڭ شەبەرحاناسىندا شىڭدالدى. قوس ۇستازىمنان العان ءبىلىمدى ءالى كۇنگە دەيىن ازىق ەتىپ كەلەمىن.
– ءسوزىڭىزدىڭ اراسىندا «ماسكەۋ ماعان تاڭداۋ جاساتتى» دەپ قالدىڭىز... ول قانداي تاۋەكەل ەدى؟
– ءارتىس بولۋ قانداي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بولسا, ايەل ادام ءۇشىن ونىڭ سالماعى بىرنەشە ەسە اۋىر. اسىرەسە وتباسىلى بولساڭ, كوپ نارسەنى قۇربان ەتۋگە تۋرا كەلەدى. «مىڭدى بىرگە ساتام با, الدە مىڭدى ءبىردىڭ جولىندا قۇربان ەتەم بە؟» دەگەن سان وي مەن مىندەت شارپىسقان تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ءتۇبى ءبارىبىر تاۋەكەل بولارى انىق. مەنىڭ دە الدىمدا سونداي ۇلكەن تاڭداۋ تۇردى. ستۋدەنت كەزىمدە تۇرمىس قۇردىم. ول كەزدە ەكى قىزىم ومىرگە كەلگەن بولاتىن. امال جوق, بالا-شاعامدى, جولداسىمدى تاستاپ, الىس ساپارعا اتتاندىم. سەبەبى ارمانىمنان باس تارتا المادىم. وقۋعا دەگەن قۇشتارلىق, ماماندىققا دەگەن ماحاببات ءتۇبى ماعان ءبارىبىر تىنىم تاپقىزباسىن ءبىلدىم ويتكەنى. الايدا وتباسى, جاقىندارىمنان ايلاپ الىستا بولۋ وڭاي بولمادى. اسىرەسە ەر ادام ءۇشىن بۇل ۇلكەن سىناق ەكەن. جولداسىم دا ونەر ادامى بولاتىن. اراداعى ۇزاق جول مەن قاشىقتىققا توتەپ بەرە المادى. وسىلايشا, جول ورتاسىندا ءوز ءجونىمىزدى تابۋعا تۋرا كەلدى.
بالانى الداي المايسىڭ...
– الپىس جىل بويى جانسىز قۋىرشاقتارعا جان ءبىتىرىپ, سان ءتۇرلى بەينەدە سويلەتكەن قايراتكەر قۇرالايدى قۋىرشاققا ەڭ العاش عاشىق ەتكەن قانداي كۇش؟
– ءبىزدىڭ كەزىمىزدە قۋىرشاق كوپ بولعان جوق قوي. بار بولعان كۇننىڭ وزىندە ونى ساتىپ الىپ بەرەتىن اقشا قايدان بولسىن؟ ءارتىس ادامدار ونشا باي ەمەس دەگەندەي. بىراق ەسەسىنە, ءبىزدىڭ ۇيدە كۇندە كەشكىسىن ماڭايىنا ۇيدەگى بار بالانى جيناپ الىپ, ەرتەگى وقىپ بەرەتىن اجەمىز بولدى. سول كىسى ءبىزدى قيالداۋعا, ەرتەگىگە سەنۋگە ۇيرەتتى. اجەمنىڭ تاعى ءبىر كەرەمەت قاسيەتى – بىزگە ارناپ شۇبەرەكتەن باسىن بۋىپ, قولىن تىگىپ, كوزىن كومىرمەن بوياپ قۋىرشاق جاساپ بەرەتىن. سول قۋىرشاقتان قىزىق, سول قۋىرشاقتان ىستىق ويىنشىقتى ومىرىمدە كورمەپپىن. مەنىڭ قۋىرشاققا دەگەن ماحابباتىمنىڭ باستاۋىندا بالكىم وسىنداي ءبىر جىپ-جىلى ەستەلىكتەر جاتقان شىعار دەپ ويلايمىن.
– تەاتر ونەرىنىڭ ىشىندە قۋىرشاق ونەرى ەڭ قيىنى سانالادى. سەبەبى سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرگەندى بالا تانىمى كەشىرمەيدى. مۇنداي ولقىلىقتار جىبەرىلمەۋى ءۇشىن جاس مامانداردى قالاي تاربيەلەۋ كەرەك؟
– ءيا, شىنىمەن دە قۋىرشاق ونەرى – وتە قيىن, كۇردەلى ونەر. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن قۋىرشاقتى سەزىنە ءبىلۋ كەرەك. ساۋساق پەن جۇرەك بىرگە سوقپاسا, قۋىرشاقتىڭ پلاستيكاسى مەن اكتەردىڭ ىشكى پلاستيكاسى بىرگە جۇرمەسە, وندا شىنايى بەينە دە تۋمايدى. ال قۋىرشاقتى ولاي سەزىنىپ ويناتۋ ءار ادامنىڭ قولىنان كەلمەيدى. قۋىرشاق تەاترىنىڭ ارتىسىندە اللادان بەرىلگەن ايرىقشا ءبىر دارىن بولادى. سول قاسيەت دارىعان اكتەردىڭ كورەرمەن ءۇشىن تەڭدەسى جوق. بالانىڭ سەنىمى تۋرالى وتە دۇرىس ايتتىڭىز. ولاردى الداۋ وتە قيىن. سوندىقتان دا قولىمىزداعى قۋىرشاققا بار سەنىم مەن سەزىمىمىزدى سالامىز. سەبەبى قۋىرشاق ساحناعا شىعىپ جاي عانا ءجۇرىپ, جاي عانا قيمىلداي سالمايدى. ونىڭ ءاربىر ارەكەتىندە ءومىر بار. ال ونى شىنايى جەتكىزىپ, كورەرمەنىن سەندىرە ءبىلۋ ناعىز ءارتىستىڭ عانا قولىنان كەلەدى. ەڭ باستىسى, قۋىرشاققا ويناتىپ جۇرگەن اكتەردىڭ ءوزى سەنۋى كەرەك. سوندا وعان بالا دا رياسىز يلاناتىن بولادى. قۋىرشاقتىڭ قۇدىرەتى سوندا.
قۋىرشاق تەاترىندا عيمارات جوق
– ال بۇگىنگى قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ قانداي پروبلەماسى بار؟
ايتا بەرسە, قۋىرشاق تەاترىندا ماسەلە كوپ قوي. سونىڭ ەڭ اۋەلگىسى – قۋىرشاقتىڭ ءوزى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە قۋىرشاق جاسايتىن ماماندار وتە تاپشى, ءتىپتى جوق دەسە دە بولادى. بۇعان دەيىن بولعان مامانداردىڭ كوبى ومىردەن ءوتىپ كەتتى. كوزى تىرىلەرىنىڭ ءوزى ءبىراز جاسقا كەلىپ قالدى. ال جاس ماماندار, وكىنىشكە قاراي, بىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا دايارلانبايدى. سەبەبى ولاردى وقىتاتىن ۇستاز جوق. سوندىقتان دا امال جوق, قۋىرشاقتاردى شەتەلدەن تاپسىرىس بەرىپ الدىرۋعا ءماجبۇرمىز. ونىڭ ماشاقاتى شاشەتەكتەن ەكەنىن ءوزىڭىز دە توپشىلاپ وتىرعان بولارسىز. جالپى, بىزدە قۋىرشاق تەاترلارىنا دەگەن كوزقاراس دۇرىس ەمەس قوي. بالالاردىڭ تەاترى دەپ بيلىكتەگىلەر مەنسىنبەي قارايدى. ال ونىڭ بولاشاقتىڭ ىرگەتاسى ەكەندىگىن ەشكىم سەزىنگىسى, ۇعىنعىسى كەلمەيدى. قازاق «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەپ بەكەر ايتتى دەيسىڭ بە؟ وسى جاعىنان كەلگەندە قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ قازىرگى جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيدى. جالاقى ماسەلەسى مەن ارتىستەردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىنان باستاپ, قاراپايىم عانا تەاتر عيماراتىنا دەيىن قامقورلىققا ءزارۋ. باسقانى ايتپاعاندا, باس قالامىز – استانانىڭ تورىندە تۇرعان قۋىرشاق تەاترىنىڭ عيماراتىنىڭ جاعدايى جىلارمان كۇيدە. ارنايى تەاتر بولىپ سالىنباعاننان كەيىن كۇن سايىن ءتۇرلى قايشىلىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتامىز. ءاۋ باستا تۇرعىن ءۇي كەشەنى رەتىندە بوي تۇزەگەن عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىن جايلاعان ءبىز ءۇشىن جوعارى قاباتتا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, جالتاقتاپ ءجۇرىپ ونەر تۋدىرۋ وتە قيىن. سپەكتاكل باستالعان ساتتە ەلەكتر كەرنەۋىنىڭ شەكتەن تىس كوبەيۋىنەن جوعارعى قاباتتاعى پاتەرلەردىڭ جارىعى ءوشىپ قالادى. ال كەشكى ساعات توعىزدان كەيىن قاتتى مۋزىكا قويىپ دايىندىق جاساۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. تۇرعىنداردىڭ جاعدايىنا قاراي جالتاقتاپ جۇرگەننەن كەيىن, ساپالى ونەر تۋدىرۋ ماسەلەسىن قوزعاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز سياقتى. سوندا دا اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ كىشكەنتاي كورەرمەندەرىمىزدىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە بارىنشا تىرىسىپ ءجۇرمىز. مۇنىڭ بارلىعى قۋىرشاق تەاترىنا دەگەن كوزقاراستىڭ دۇرىس ەمەستىگىنەن. الىسقا بارماي-اق, كورشىلەس ەلدەردىڭ قۋىرشاق تەاترلارىنا كىرسەڭىز, كوڭىلىڭىز كوتەرىلىپ, شابىتتانىپ شىعاسىز. وسىنداي كوڭىل كۇي كىشكەنتاي كورەرمەندەرىمىزدەن بۇرىن, اسىرەسە ارتىستەرىمىزگە دە اسا قاجەت ەكەنى انىق. سالتاناتىمەن تالايدى تامساندىرعان استانامىزدىڭ تورىنەن بالدىرعاندارىمىزعا ارنالعان ەڭسەلى قۋىرشاق تەاترى بوي كوتەرسە, باس قالامىزدىڭ سانىنە قالاي جاراسار ەدى؟!.
– قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ قارىشتاپ تۇرعان زامانىندا بالانى قۋىرشاق تەاترىمەن تاڭعالدىرۋ مۇمكىن بە؟ قۋىرشاق تەاترىنا بالدىرعانداردىڭ كەلۋ بەلسەندىلىگى قالاي؟
– قۋىرشاق دەگەن سيقىرلى الەم عوي. قانشا جەردەن اقپاراتتىق تەحنولوگيا قارىشتاپ دامىپ, زامان جاھاندانعانىمەن بالا تانىم ءبارىبىر قۋىرشاقپەن ويناپ, سىرلاسۋىن توقتاتپايدى. سول سياقتى قۋىرشاق تەاترىنان دا بالا تەحنيكا قوزعاي المايتىن, تەك سەزىم عانا سەلت ەتكىزىپ, قيال عانا قيانعا سامعاتاتىن شىنايى ەموتسيالارعا جولىعادى. ايتسە دە ءبىر بايقاعانىم, قازىر زامان سولاي ما ەكەن, اتا-انالاردىڭ بالاسىن تەاترعا اكەلۋگە ۋاقىتتارى بولا بەرمەيدى. كۇنى بويى جۇمىستا, كەشكە تۇرمىستىڭ ماشاقاتىمەن اۋرە. سول قاربالاس بالانىڭ رۋحاني سۇرانىستارىنا البەتتە سالقىنىن تيگىزبەي قويماسى انىق. بالانى بولاشاعىمىز دەپ قاراساق, ونىڭ بۇگىنگى ءسابي سۇرانىستارىمەن دە جۇيەلى جۇمىس ىستەپ, سەزىمدەرىن بارىنشا بايىتۋعا, ءومىر تۋرالى تۇسىنىگىن كەڭەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك. ەگەر بالاڭىز ءۇش جاسىندا بىرەۋگە جانى اشىپ, مەيىرىمنىڭ نە ەكەنىن سەزىنبەسە, وندا ونىڭ ەرتەڭىنەن دە ىزگىلىكتى ءىس كۇتپەي-اق قويىڭىز. سەبەبى بالا كورگەنىن, كورىپ تۇيسىنگەنىن بويىنا سىڭىرەدى. ال ول سەزىم ىزگىلىك پەن مەيىرىمنەن, قامقورلىقتان قۇرالسا, دەمەك بولاشاعىمىز دا باياندى دەگەن ءسوز. سونداي ەموتسيانىڭ بارلىعىن بالا قۋىرشاق تەاترى ارقىلى تانىپ, تالعايدى. تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. كوپ اتا-انا, اسىرەسە قازاق اتا-انالار وسى جاعىنا سالعىرت قارايدى. جاي عانا سالىستىرىپ قارايتىن بولساق, ءورىستىلدى اۋديتوريا 100 ورىندىق زالدى لىق تولتىرسا, قازاقشا قويىلىمدا جارتى زال تولسا, سوعان قۋانامىز. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ اتا-انالاردىڭ ءالى دە تەاتردىڭ قۇندىلىعىن تولىقتاي تانىماي كەلە جاتقاندىعىن اڭعارتادى. بۇگىنگى قۋىرشاق تەاترىنا باراتىن بالا – ەرتەڭگى دراما مەن وپەرا جانە بالەت تەاترلارىنىڭ كورەرمەنى, دەمەك زايىرلى مەملەكەتتىڭ زيالى قاۋىمىن قۇرايتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. سەبەبى بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. ال بولاشاعىمىزعا نەمقۇرايلى قاراۋ – ۇلت الدىنداعى ۇلكەن قىلمىس.
دراماتۋرگتەر تەاترعا كەلمەيدى
– تەاتردىڭ تىرەگى – دراماتۋرگيا دەسەك, قۋىرشاق تەاترىنا ارناپ پەسا جازاتىن اۆتورلار بار ما؟ جالپى, بالا تاقىرىبىنا بويلاپ جۇرگەن دراماتۋرگتەردىڭ ىزدەنىسى كوڭىلىڭىزدەن شىعا ما؟
– بالا تاقىرىبى – ءمولدىر الەم. ولاردى تاڭعالدىرۋ قانداي وڭاي بولسا, يلاندىرۋ سونداي قيىن. سوندىقتان بالامەن بايلانىستى دۇنيەنىڭ بارلىعى شىنايى بولعانى جاقسى. ال ءسابي پسيحولوگياسىنان, قۋىرشاق تابيعاتىنان حابارى جوق اۆتور البەتتە بالا مەن قۋىرشاق اراسىندا التىن كوپىر بولا الماسى انىق. بىلەسىز بە, مەنى تاڭعالدىراتىنى – استانادا قۋىرشاق تەاترى اشىلعان 2007 جىلدان بەرى قويىلىمدارىمىزعا بىردە-ءبىر قازاقتىڭ اقىن نەمەسە جازۋشىسى كەلگەنىن كورمەپپىن. كەلسە تەك «مىنا ءبىر پەسام بار ەدى, قويۋعا بولا ما؟» دەپ كەلۋى مۇمكىن, بىراق كەيىن ول پەسانىڭ جاعدايى قالاي ەكەنىن ءبىلىپ ءارى قاراي قۇنتتاپ جاتقانى دا نەكەن-ساياق. ءبىزدىڭ جاستاۋ كەزىمىزدە جاعداي مۇلدەم باسقا بولاتىن. اقىن-جازۋشىلار, ءتىپتى كومپوزيتورلارعا دەيىن قۋىرشاق تەاترىنان شىقپايتىن. ساكەن ءجۇنىسوۆ, ورازبەك بودىقوۆ, وسپانحان اۋباكىروۆ, لاتيف حاميدي, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, ابدوللا قارساقباەۆ سىندى اعالارىمىزدى قۋىرشاق تەاترىنان ءجيى كورەتىنبىز. جاي عانا كەلىپ قويماي, بالالارعا ارناپ پەسا جازىپ, قويىلىمدارىمىزعا لايىقتاپ مۋزىكا دا شىعاراتىن. سونىڭ ءبىرى – وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ «الدار كوسە» قويىلىمى. سپەكتاكلدىڭ كومپوزيتورى نۇرعيسا تىلەنديەۆ اعامىز بولدى. ءالى ەسىمدە «الدار كوسە» قويىلاتىن كۇنى قوس اۆتوردىڭ قاسىنا رەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆ اعامىز قوسىلىپ, زالدىڭ سوڭعى قاتارىندا وتىرىپ قويىلىم تاماشالايتىن. بالامەن بالا بولىپ, سولارمەن بىرگە قوسىلا ىشەك-سىلەسى قاتقانشا ك ۇلىپ وتىرعان اعالارىمىزدىڭ اياۋلى بەينەسى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا. بالانىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ جازعان شىعارمانىڭ ءبارىبىر ءباسى بولەك بولادى. ال بىزدەگى ۇلكەن پروبلەما – دراماتۋرگتەر تەاترعا جولامايدى, الىستان وتىرىپ جازا سالعىسى كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان قۋىرشاق پەن كورەرمەن اراسىندا بايلانىس ورناتا المايدى. كەزىندە باس قالامىزدىڭ تورىندە قۋىرشاق تەاترىن اشاتىن بولىپ, جاڭا تەاتردىڭ شىمىلدىعىن ەرەكشە ءبىر ۇلتتىق قويىلىممەن تۇرگىمىز كەلدى. سەنەسىز بە, سوعان لايىقتى پەسا تابا الماي, «قىز جىبەك» جىرىنىڭ بالالارعا ارنالعان ساحنالىق نۇسقاسىن ءوزىم جازىپ شىعۋعا تۋرا كەلدى. مۇنى تالانتىم تاسىعاننان جازدى دەيسىز بە؟ قۋىرشاق تابيعاتىن ءتۇسىنىپ, بالا تىلىمەن اسەرلى سويلەتە الاتىن اۆتور تابا الماعان سوڭ, امالسىز وسىنداي قادامعا باردىق. سەبەبى قۋىرشاقتىڭ تابيعاتى باسقا. ول كوپسوزدىلىكتى كوتەرمەيدى, پلاستيكا مەن ميميكاعا باسىمدىق بەرىلسە اجارى اشىلىپ, قۇلپىرا تۇسەدى. وسى سىندى بۇل سالانىڭ ءوزىنىڭ تالاپتارى بار. ماسەلەن, بىرنەشە جىل بۇرىن جازۋشى, دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆانىڭ «ماڭگىلىك بالا بەينە» شىعارماسىن قۋىرشاق تەاترىندا قويدىق. اۆتوردى پرەمەراعا شاقىرۋىن شاقىرساق تا, ول كىسى قالاي قابىلدار ەكەن دەپ قاتتى ۋايىمدادىق. «وسىنداي قاسىرەتتى تاقىرىپتى قۋىرشاققا ويناتىپ, مازاق ەتكەندەرىڭ بە؟» دەپ رەنجىسە قايتەمىز دەپ قوبالجىعانىمدى دا جاسىرمايمىن. قويىلىم سوڭىنا قاراي اۆتورعا قاراسام, روزا حانىم كوزىنىڭ جاسىن ءسۇرتىپ وتىر ەكەن. قۋانىپ كەتتىم, ءتىپتى كوزىمنەن جاس تا شىعىپ كەتتى. سپەكتاكلدەن كەيىن: «مىنا سپەكتاكل تالاي جەردە قويىلىپ ءجۇر عوي. كينوسى دا شىقتى. ادام جىلاتا الماعان جانىمدى مىنا كىشكەنتاي اق قۋىرشاق جىلاتتى-اۋ...» دەدى. بۇدان ارتىق قانداي باعا كەرەك؟ مىنە – قۋىرشاقتىڭ قۇدىرەتى!
– وسىدان 17 جىل بۇرىن ەلوردا تورىندە شىمىلدىعى تۇرىلگەن مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا اتسالىستىڭىز. اياعىن اپىل-تاپىل باسقان جاس تەاتردى باعبانداي باپتاپ, اناسىنداي ايالادىڭىز دەسەك تە بولادى. تەاتردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قالاي؟ قانداي جاڭالىقتارى بار؟
– ءيا, بۇل تەاتر شىنىمەن مەنىڭ ءتول بالام سەكىلدى. ومىرگە كەلگەنىنەن بەرى ءوزىم باپتاپ كەلە جاتىرمىن عوي. مەن ءۇشىن بۇگىندە ودان اسقان ىستىق مەكەن جوق. رەپەرتۋارىنان باستاپ, تەاتردىڭ جاعدايى, ارتىستەرىمنىڭ جاي-كۇيى, ءبارى-ءبارى الاڭداتادى. ويتكەنى بالاعا قىزمەت ەتىپ جاتقاننان كەيىن قويىلىمدارىمىزدىڭ بارلىعى ءسابي ساناسىنا ساۋلە شاشۋعا, مەيىرىم مەن ماحابباتقا تاربيەلەۋگە باعىتتالسا دەيمىز. سولاردىڭ جانىن ىزگىلەندىرگىم كەلەدى. قۋىرشاق تەاترىنىڭ بۇگىنگى كورەرمەنى – ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ەكەندىگىن قازىردەن باستاپ ەسكەرىپ, سول ماقسات جولىندا تەر توگۋىمىز كەرەك. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى بالامنىڭ قارنىن تويعىزىپ, كيىمىن بۇتىندەسەم, اعىلشىن ءتىلىن وقىتىپ, قالاۋىن الىپ بەرسەم بولدى, تاربيە ماسەلەسى سونىمەن ءتامام دەپ ويلايتىن بولۋى كەرەك. ال بالانىڭ جان الەمىنىڭ جەتىلۋى, ولاردى رۋحاني كەمەلدەندىرۋگە كوپ ءمان بەرىلە بەرمەيدى. ال ومىرىندە قۋىرشاق تەاترىنا ءبىر كەلىپ قويىلىم كورىپ, قيالداپ كورمەگەن, كەيىپكەرلەردىڭ كوڭىل كۇيىنە الاڭداپ, ءتۇرلى سەزىمدەردى باستان كەشىپ كورمەگەن بالانىڭ ەرتەڭ ەرەن ىستەردىڭ باسىندا جۇرەتىندىگىنە سەنىم از. ويتكەنى بالانىڭ ماتەريالدىق سۇرانىسىمەن قاتار رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىنە دە ءمان بەرۋ اسا ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى دۇنيەلەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا مەن ءار قازاق بالاسىنىڭ كەمەلدىك بيىگىنە جەتۋىن قالايمىن. قۋىرشاق بالا قيالىن اسقاقتاتادى. وسىنى ۇمىتپاساق ەكەن. مىنە, تەاترىمىزدىڭ اشىلعانىنا بيىل 17 جىل بولادى ەكەن, وسى ۋاقىت ارالىعىندا ماقساتىمىزدان ءبىر ءسات تە اۋىتقىعان ەمەسپىز. تەك ەندى الداعى ۋاقىتتا قۋىرشاق تەاترىنا ارنالعان عيمارات ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپسا, بۇعان دەيىن تەحنيكالىق جاعداي جار بەرمەي كەلە جاتقان كوپتەگەن وي-ماقسات, ارماندارىمىزدى جۇزەگە اسىرامىز عوي دەپ سەنەمىن. شۇكىر, جىل سايىن ارتىستەرىمىزدىڭ قاتارى جاس اكتەرلەرمەن تولىعىپ, ءبىر قاۋىم ەلگە اينالىپ كەلەمىز. ءار ءتورت جىل سايىن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە مەنىڭ شەبەرحانامنان تاربيەلەنىپ شىعىپ جاتقان ارتىستەر قاتارىمىزعا قوسىلىپ, ەلىمىزدەگى قۋىرشاق ونەرىن وركەندەتۋگە اتسالىسىپ ءجۇر. جىل سايىن وتەتىن حالىقارالىق «قۇرالاي» فەستيۆالى دە قۋىرشاق ونەرىنىڭ تەك ەل اۋماعىمەن شەكتەلمەي, الىس-جاقىن شەتەل ونەرىمەن بىتە قايناسۋعا مول مۇمكىندىك سىيلاۋدا. اللا عۇمىر بەرسە الداعى ۋاقىتتا دا كورەرمەندەرىمىزدى جاقسى, تاعىلىمى مول قويىلىمدارىمىزبەن قۋانتا بەرەمىز عوي دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
