الەۋمەتتىك جەلىدەگى وقىس وقيعالاردان كوز سۇرىنەدى. جۇزدەگەن كولىكتىڭ وتكەل تاپپاي جول بويىندا قاڭتارىلىپ قالۋى جيىلەدى. بيىلعى قىس تا قىرىق قۇبىلىپ تۇر. كادىمگى ەرتە كوكتەمدەگى «تۇسكە دەيىن ءمۇيىز, تۇستەن كەيىن كيىز» سيپاتىندا. قىلامىقتاپ قار جاۋىپ, ىلە اياز كوتەرىلسە, كەلەسى تاۋلىكتە سىزدىقتاپ قىزىل سۋ ءجۇرىپ جاتادى. جول ۇستىندەگى جۇزدەگەن وقيعانى سالىستىرا, اقىل تارازىسىنان وتكىزە كەلە, ايتىپ كەلەتىن اپات سالدارىنا الدىمەن سەبەپ بولىپ جاتقان ءۇش دۇنيە دەپ تۇيىندەدىك. بىرىنشىدەن, تەمىر تۇلپاردى تىزگىندەگەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ مادەنيەتى. ەكىنشىسى, جول ساپاسى جانە بالكىم ەڭ باستىسى, جاۋاپكەرشىلىك. بىلايشا پايىمداۋىمىزعا, پوليتسيا جانە توتەنشە جاعدايلار قىزمەتتەرىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى ايتقان ءۋاج سەبەپشى بولىپ وتىر. ءسوزىمىز جالاڭ بولماۋى ءۇشىن ناقتى دەرەك كەلتىرە كەتەيىك. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىلعى قىستىڭ باسىنان بەرى 337 رەت جول قوزعالىسىنا شەكتەۋ قويىلعان. ايتسە دە ءوزىنىڭ جانە جولاۋشىلاردىڭ ءومىرىن كۇن رايىن كورە تۇرىپ قاۋىپ-قاتەرگە بايلايتىندار سانى ازايماي تۇر. جول جابىلعانىمەن, جانامالاي قوسىلاتىن سۇرلەۋدى بويلاپ, ەبىن تاۋىپ كۇرە جولعا شىعىپ كەتەتىندەر نە ءسان. شىققانىمەن دىتتەگەن جەرىنە جەتىپ جىعىلسا عوي. اق تۇتەك بوراندا قارعا ادىم جەر مۇڭ بولىپ, اتتىڭ شوقتىعىنا جەتەتىن قالىڭ قارعا كەپتەلىپ, جول ۇستىندە قالادى.
– جولاۋشىلاردىڭ جاۋاپسىزدىعىن تۇسىنە الماي قويدىق. بورانعا قاراماي جولعا شىققانداردىڭ دەنى توي مەن باتاعا بارا جاتقاندار, – دەيدى بايىرعى جول پوليتسياسى قىزمەتكەرى بەرىك بايبولسىنوۆ. – قىسقى جولمەن ويناۋعا بولمايدى. ەڭ ءبىرىنشى ساقتىق كەرەك. الاڭسىز جولاۋشىنىڭ دەنى ءوز جۇرتىمىز, بىزگە دەيىن سان رەت ايتىلعان ۇيات بولادى سەبەپ بولىپ تۇر. قاتەرگە باسىن تىككەنشە, جاعدايىن ايتسا بولماي ما؟!
بەس جۇزگە جۋىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 19 214 اۆتوكولىكتى باتىپ جاتقان جەرىنەن بىرگە جول تازالاسىپ, جولاۋشىلارمەن بىرگە قاۋمالاي-قوعامداپ يتەرىسىپ, 106 كولونامەن ەلبەسىپ-سەلبەسىپ الىپ جۇرۋگە ءماجبۇر بولعان. وسى ەكى مىڭعا جۋىق اۆتوكولىك جابىلعان جولدىڭ ۇستىنە جاڭاعى ءبىز ايتقان قۋلىقپەن شىققاندار. ساقىلداعان سارى ايازدى دەنەلەرى سەزىنىپ, اق تۇتەك بوراندى كوزدەرى كورىپ تۇرسا دا كوزسىز تاۋەكەلگە بەل بۋعاندار. كۇنى-ءتۇنى جاۋعان قالىڭ قاردىڭ قۇرساۋىنان ءوز بەتىمەن شىعا الماي قالعان 98 اۆتوكولىك ارشىلىپ الىنعان. ونىڭ ىشىندەگى 112 ادام قۇتقارىلعان. الگى توپتىڭ سەگىزى شيەتتەي بالا. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعى دەگەنىمىز, وسى دەرەكتىڭ وزىندە-اق مەنمۇندالاپ تۇر ەمەس پە؟ جولدىڭ جايىن, جەردىڭ بەدەرىن بىلە قويمايتىن 47 شەتەل ازاماتى دا اجال شەڭگەلىنەن امان قالعان.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قاڭتاردا جاۋعان جاۋىننىڭ سالدارىنان كۇرە جولدىڭ بويى مۇز قۇرسانىپ جاتۋى. بالكىم, وسى سەبەپ تە ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە كولىكتىڭ ءبىر-بىرىنە سوعىلىپ, جاپىرىلا قيراۋىنا اسەر ەتسە كەرەك. جاڭا جىل قارساڭىندا استانا-پەتروپاۆل جولىنىڭ 105-ءشى شاقىرىمىندا اۋقىمدى جول-كولىك وقيعاسى ورىن الدى. 16 اۆتوكولىك ءبىر-بىرىنە سوعىلىپ, شاعىلىپ قالعان. وكىنىشكە قاراي, 28 جاستاعى كولىك جۇرگىزۋشىسى قازا تاپتى, بەس جولاۋشى اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. وسى وقيعاعا وراي قىلمىستىق كودەكستىڭ 345-بابى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالعان. ارادا اپتا وتپەستەن ءدال وسىنداي ءىرى جول اپاتى قايتادان ورىن الدى. بۇل جولى دا «استانا-پەتروپاۆل» باعىتىنداعى كۇرە جولدىڭ 216-شى شاقىرىمىندا 15 كولىك ءبىر-بىرىمەن سوعىسقان. ابىروي بولعاندا ادام شىعىنى جوق. ءارتۇرلى دەڭگەيدە جاراقات العان ءۇش ادام اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن. جىل باسىنان بەرى مۇنداي وقيعا جيىلەپ كەتتى. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى گۇلنار پينچۋكتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەسكەرتۋ دەر كەزىندە جاسالادى. ايتسە دە, كۇرە جولدىڭ بويىنداعى وكپەك جولاۋشىلار قۇلاق اسا قويمايدى. سالدارى كوزگە كورىنىپ تۇر. وبالى نەشىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جول اپاتىنىڭ الدىن الۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋدە. جولدا قالعانداردى جىلىتۋ بەكەتىنە جەتكىزىپ, كولىكتەرىن قار قۇرساۋىنان الىپ شىعۋعا قول ۇشىن بەرىپ-اق جاتىر. ەندىگىسى ادامداردىڭ وزدەرىنە بايلانىستى. جاراتقان يەنىڭ «ساقتانساڭ ساقتايمىن» دەگەنىن قاپەرىمىزدەن شىعارىپ الا بەرەتىنىمىز قايعى-قاسىرەتتى قالىڭداتىپ تۇر.
وسى تاقىرىپتى ىندەتە قاۋزاپ, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىمەن دە كەزدەستىك. ولاردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قىس باستالىپ, قار تۇسكەلى 270 ادام قۇتقارىلعان. وڭىردە 268 جىلۋ بەكەتى دايىندالعان. ولارمەن تۇراقتى بايلانىس بار. قىسقى ماۋسىمدا 300-گە جۋىق جولاۋشى جىلىتۋ بەكەتتەرىنە امان-ەسەن جەتكىزىلىپ, جان ساقتاعان. ەڭ وكىنىشتىسى, جول ۇستىندە جاۋراعان ءنوپىردىڭ 29-ى – شيەتتەي بالا. بوراندا كوز ۇشىندا قارايعان ەلدى مەكەنگە وڭمەڭىڭنەن وتكەن سۋىقپەن العا باسقان قادامىڭدى كەرى كەتىرىپ, قوينى-قونشىڭا اق ۇلپاسىن ەرىكسىز تىعىندايتىن اق بورانىنا قاراماي جەتە الۋى مۇمكىن دەيتىن قايراتى كەمەل ەرەسەك ادام دا ەمەس, جەل سوقسا قوعاداي جاپىرىلاتىن كىشكەنتاي بالالاردى جولعا الىپ شىققاندارى نەسى ەكەن؟! وقىرماننىڭ كوز الدىنا قىس قاھارىن ەلەستەتۋ ءۇشىن مىنا ءبىر دەرەكتى كەلتىرە كەتسەك ارتىقتىعى بولماس. وڭىردەگى سان تاراۋ جول ۇستىندە قار قۇرساۋىنا كەپتەلگەن 15 مىڭنان استام اۆتوكولىك جيناقتالىپ, ءبىر-بىرىنە سەرىك بولۋى ءۇشىن 50 كولونامەن وتكىزىلگەن. وسى ارادا ناقتى دەرەك كەلتىرە كەتەلىك. قاڭتاردىڭ ايازدى, بوراندى كۇندەرى ءبىرجان سال اۋدانىندا جول ۇستىندە اۆتوبۋس سىنىپ قالىپ, 14 ادامعا كادىمگىدەي قاۋىپ تونگەن. ايتەۋىر كورەتىن جارىق, تاتار ءدام تاۋسىلماپتى, قۇتقارۋشىلاردىڭ ارقاسىندا ءدىن امان قالدى. مۇنداي وقيعا تسەلينوگراد, ارشالى اۋداندارىندا دا ورىن الدى. ستەپنوگور قالاسىنىڭ جانىندا اق تۇتەك بوراندا اداسقان ەكى ادام, ەرەيمەنتاۋدىڭ ەتەگىندە جول باعىتىنان جاڭىلعان ەكى ادام قۇتقارىلدى. ايتۋعا عانا وڭاي, ايتپەسە اتان تۇيەنى الىپ جىعاتىن ۇسكىرىك اياز سوعىپ تۇرعاندا قول سوزىم جەردەگى قارايعان زات كورىنبەيتىن ءتىلسىز تۇڭعيىق الەمدە اداسقان ادامدى قۇتقارۋ وڭاي ما؟!
وقىس وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن تارازى باسىنا تارتقان كەزدە قۇزىرلى ورگاندار جولاۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تومەن دەگەن ءوز بايلامدارىن ايتسا, جۇرگىزۋشىلەر جولدىڭ كوكتايعاق بولۋىنان, قاردىڭ ۋاقىتىندا تازالانباۋىنان دەسەدى. وزگەسى بىلاي تۇرسىن, اقىلى جولداردىڭ ءوزى ۋاقتىلى تازالانبايتىنعا ۇقسايدى. شىنىداي جىلتىراپ جاتقان مۇزعا قۇم سەبىلمەگەندىكتەن, ەكپىنمەن كەلگەن كولىك ويلاماعان جەردەن تايىپ كەتەدى. پىكىر ءارتۇرلى. جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان وكپە-ناز دا از ەمەس. «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ۇزىن-ىرعاسى 25 مىڭ شاقىرىمدىق رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە اۆتوكولىك جولدارى قىسقى ماۋسىمدا تازارتىلۋدا. وزگە دە مىندەتتەمەلەرى اتقارىلىپ-اق جاتىر. ءىشىنارا كەمشىلىك ورىن السا, ول كادردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن. اسىرەسە مەحانيزاتورلار تاپشى. جول قىزمەتكەرلەرى كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەيدى. جول پايدالانۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ باسشىلارى جول تازالايتىن ارنايى تەحنيكانىڭ جەتكىلىكتى ەكەندىگىن ايتىپ اقتالىپ وتىر. ماتەريالدىق تەحنيكا پاركى جاڭارتىلۋدا. وتكەن جىلدان باستاپ ارنايى تەحنيكالاردى ساتىپ الىپ, پاركتى جاڭعىرتۋ قولعا الىنعان. ايتسە دە, قىستىڭ اتى – قىس. قانشالىقتى ساقاداي-ساي تۇرمىز دەسە دە, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنىڭ تەگەۋىرىنىنە توتەپ بەرۋ قيىن. جولدىڭ ءجيى جابىلۋىنداعى ماقسات, جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەن تۋىنداپ وتىر. جول ۇستىندەگى احۋال «Sapar» ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى جاريالانىپ وتىرادى.
ۇزەڭگىگە اياعىڭدى سالىپ تۇرساڭ دا, قاۋىپ-قاتەرى كوپ قىسقى جولدا اباي بولعان ابزال.
اقمولا وبلىسى
