ەكىمىڭىنشى جىلدار باسىندا كوكتەم شىعا قالا ماڭىنداعى ساياجايلار مۇز ۇستىنەن جۇگىرگەن قىزىل سۋدىڭ استىندا قالاتىن. ىلە-شالا وزەندى جاعالاي قونىستانعان اۋدانداردان دا دابىل ءتۇسىپ جاتاتىن-دى. داريانىڭ قىزىلوردا قالاسىن جاناي اعاتىن 16 شاقىرىمدىق بولىگىندەگى بوگەتتىڭ ءار تۇسى جىلما-جىل سىر بەرىپ, جاعالاۋدى بەكەمدەۋ جۇمىستارىنا مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى مەن وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى جۇمىلدىرىلاتىن كەزەڭدەر دە ەستە. اقيقاتىن ايتۋ كەرەك, سىرەسكەن مۇزدىڭ كوبەسى سوگىلە جۇمىسى قاربالاسىپ كەتەتىن توتەنشە جاعداي سالاسى ماماندارىنىڭ ارقاسىندا ادام شىعىنى بولعان جوق. زارداپ شەككەندەردىڭ ماتەريالدىق شىعىنى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەردەن بولىنگەن قارجىلار ەسەبىنەن وتەلىپ كەلدى. قازىر مۇنىڭ ءبىرى دە جوق.
دەگەنمەن دە ءار قىستا جىلداعى ادەت بويىنشا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق ۇدايى پىسىقتالىپ وتىرادى. جۋىردا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وتىرىستا وبلىستاعى ازىرلىك بارىسى باياندالدى. ايماقتا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋدىڭ شارالارى قابىلدانعان. وزەن ارناسىنا كۇندەلىكتى باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ, قاۋىپتى ۋچاسكەلەرگە ارنايى تەحنيكالارى بار جاۋاپتى مەكەمەلەر بەكىتىلگەن. قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قور دا تولىق جاساقتالىپ تۇر.
وبلىستاعى «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالار» جول كارتاسىنا 17 ءىس-شارا ەنگىزىلىپ, قازىر 8-ءى تولىقتاي اياقتالىپتى. جول كارتاسىنداعى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جوسپارلانعان 6 جوبا تۇگەل ورىندالدى.
بۇگىنگى قالپىندا اينالاسىن قارعىن سۋ باسىپ كەتەدى دەگەن قاۋىپ جوق. دەگەنمەن دە قىزىلوردا قالاسى مەن اۋدان اكىمدەرىنە وزەن بويىنداعى قاۋىپتى ۋچاسكەلەردى باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, تاۋلىك بويى كەزەكشىلىكتى جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى. سۋ باسۋ ايماعىنا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە ينەرتتى ماتەريالدار قورىن شوعىرلاندىرىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا ينجەنەرلىك جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ مىندەتتەلدى. وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن كۇش-قۇرالداردىڭ دايىندىعىن ۇنەمى ازىرلىكتە ۇستاپ, مونيتورينگتى جالعاستىرىپ وتىر. وبلىس اۋماعىندا مۇز ءجۇرۋ جاعدايىن باقىلاپ وتىرعان ماماندار دەرەگىنشە شاردارا سۋ قويماسىنان سىرداريا وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىنا سەكۋندىنا 300 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلىپ جاتىر. ونىڭ 100 تەكشە مەترى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە دايىندىق ءۇشىن كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنە قابىلدانادى.
بيىل قىس جىلى بولعاندىقتان, داريانىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەگى وزەن ارناسىندا مۇز جوق. سولتۇستىككە قاراي جىلجىعان مۇز سىرداريا اۋدانى اۋماعىندا بايقالادى. ال جالاعاش جانە قارماقشى اۋداندارى اۋماعىندا ونىڭ ورتاشا قالىڭدىعى 15-17 سم, قازالى مەن ارالدا 30 سم بولىپ تۇر. ماماندار سۋ دەڭگەيى جىلداعىدان تومەن, ۇستاسقان مۇز جۇقا بولعاندىقتان, سۋ تاسقىنى قاۋپى جوقتىعىن ايتادى.
شاردارادان جوعارى توقتاعۇل, ءاندىجان, باحري توچيك جانە شارباق سۋ قويمالارىنداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. شاردارانىڭ وزىنەن بىلتىر وسى ۋاقىتتا دارياعا سەكۋندىنا 1000 تەكشە مەتر تاستالسا, بيىلعى كولەم 300-دەن ءسال اسادى.
– شاردارادا بىلتىر وسى ۋاقىتتا 4 ملرد تەكشە مەتردەن اسىپ تولىپ تۇرسا, قازىر 2,5 ملرد تەكشە مەتر بولىپ تۇر. وعان جوعارى اعىستان سەكۋندىنا 766 تەكشە مەتر سۋ ءتۇسىپ جاتىر, – دەدى ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى سەيىتحان ءابۋوۆ.
بىلتىرعى ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە وبلىسقا شاردارادان 3,8 ملرد تەكشە مەتر سۋ بولىنگەن. بىراق وسىنىڭ ءوزى جىرىمشىلانىپ, ەگىسى سۋدان قالا جازداعان تالاي شارۋانىڭ شاراسىن تاۋىستى. بيىلعى كولەم وسى كوكتەم ايلارىندا بەلگىلى بولادى. جىلدان جىلعا جالعاسىپ كەلە جاتقان بۇل تاپشىلىق سۋدى ۇنەمدەپ پايدالانۋدىڭ كەزى الدەقاشان جەتكەنىن كورسەتىپ تۇر.
– سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى باستاماسىمەن سۋدى ۇنەمدەۋدىڭ ءتۇرلى جولدارى ىزدەستىرىلىپ, سالانى تسيفرلاندىرۋ قولعا الىنىپ جاتىر. مينيسترلىك ۇسىنىسىمەن وسى كۇنى وڭىرلەردە 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار دايىندالدى. ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ وبلىستا اۋستراليالىق كومپانيا كومەگىمەن قىزىلوردا سول جاعا ماگيسترالدى كانالىنداعى قۇرىلعىلاردى اۆتوماتتاندىرۋ بار. سونىمەن قاتار بەس جىلدىق تسيفرلاندىرۋ باعدارلاما اياسىندا رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى 16 ماگيسترالدىق كانالدى اۆتوماتتاندىرۋ جوباسى ەنگىزىلىپ وتىر, – دەيدى «قازسۋشار» رمك قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايدوس الىبەك ۇلى.
بولجامدار بيىل سۋ جاعدايىنىڭ وڭاي بولمايتىنىن كورسەتەدى. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى دەرەگىنشە, بىلتىر 10 كانال تازالانىپ, ناسوس قوندىرعىلارى الىنعان. بيىل 21 كوممۋنالدىق كانال قازىلادى دەگەن جوسپار بار. وسىنىڭ بارلىعى – تاپشى سۋدىڭ تامشىسىن دا ىسىراپ قىلماي, ۇنەمدەگەننىڭ ۇلەسى كوپ بولاتىنىنا جۇرتتىڭ كوزىن جەتكىزۋدىڭ قامى.
قىزىلوردا
