– اسەل, بۇگىندە قاۋىمداستىق قۇرۋ مەن باسقارۋ ەكونوميكالىق, ءتىپتى الەۋمەتتىك تۇرعىدا بولسىن, ماڭىزدى ترەندكە اينالىپ تۇر. بۇل تۋرالى نە دەيسىز؟
– قاۋىمداستىقپەن جۇمىس ىستەۋ 2023 جىلى بيزنەستەگى بۇكىلالەمدىك ترەندكە اينالدى جانە 2024 جىلدىڭ دا ءىرى ترەندى بولىپ قالادى. وتكەن جىلدار ىشىندە الەمدىك كومپانيالار بۇرىنعىدان دا بەلسەندىرەك برەند ىشىندەگى قاۋىمداستىقتارىن دامىتۋعا نازارىن اۋدارىپ, قارجى بولە باستادى. ەگەر بوس جۇمىس ورىندارى سايتى مەن مانساپتىق پورتالداردى اشساق, مىندەتتەمەلەرى ايقىن كورسەتىلگەن كوميۋنيتي-مەنەدجەرلەرىنە دەگەن سۇرانىس پايدا بولعانىن كورەمىز. نەگە؟ سەبەبى كومپانيالاردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى قاۋىمداستىق قۇرۋدىڭ قۇندىلىعىن ءتۇسىندى جانە بۇعان سانالى تۇردە قارجى بولەدى. بۇل ترەندتىڭ حالىقارالىق نارىقتا عانا ەمەس, ەلىمىزدە دە تانىمالدىعى ارتىپ كەلەدى. بۇعان الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋى, تسيفرلاندىرۋ دا ىقپال ەتىپ وتىر. ەگەر بۇگىندە كەز كەلگەن سالاداعى ساراپشىعا ارىپتەستەرىنىڭ قولداۋى ماڭىزدى بولسا, ەندى ونى قاۋىمداستىق بەرەدى. ساراپشىلار مەن فريلانسەرلەر دە باسەكەگە قابىلەتتىگىن كوتەرىپ, كاسىبي ورتادا بولۋ ءۇشىن قاۋىمداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى بولۋعا ۇمتىلادى.
– دەمەك, بۇل قاۋىمداستىقپەن بەلسەنە ارالاسۋ مامانداردىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋدە ارنايى ءبىلىمدى قاجەت ەتپەيدى دەگەن ءسوز بە؟
– سولاي. قاۋىمداستىقپەن قارىم-قاتىناس ءوزارا مامانداندىرىلعان تاجىريبە, ءبىلىم, ازىرلەمەلەر مەن ترەندتتەر الماسۋ نەگىزىندە ءوزىڭدى جەتىلدىرۋدىڭ قولجەتىمدى ءتاسىلى. قاۋىمداستىق مۇشەلىگى ارىپتەستەرمەن بايلانىستى جاقسارتۋعا, الەۋەتتى كليەنتتەر, سەرىكتەستەر تابۋعا, بيزنەستى دامىتۋدى جەدەلدەتىپ, ءتىپتى قۇلشىنىس بەرەدى. قاۋىمداستىق رەزيدەنتتەرى تاجىريبەلى ارىپتەستەرىنىڭ نەمەسە ساراپشىلاردىڭ كەڭەسىنە جۇگىنە وتىرىپ, ءبىر-بىرىنە ماسەلەنى جىلدام ءارى تيىمدىرەك شەشۋگە كومەكتەسە الادى.
– بۇل سالا ساعان نەلىكتەن كاسىبي تۇرعىدا قىزىقتى بولدى؟
– قازىر قاۋىمداستىق-مەنەدجمەنتىنە ساراپشى رەتىندە قارايمىن. بۇل جەردە كوپجىلدىق تاجىريبەنىڭ اسەرى بار. 15 جىلدان استام ءىرى كومپانيالاردا جۇمىس ىستەپ, PR-مەن اينالىسىپ جۇرگەندە, ماركەتينگ-ستراتەگيا مەن برەندتىڭ بايلانىس ارنالارى ارقىلى ءوزىڭدى سول كومپانيانىڭ بولشەگى رەتىندە سەزىنەتىنىمدى ءتۇسىندىم. تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الىپ قانا قويماي, برەندكە ادالدىق تانىتىپ, مۇنىڭ تيىمدىلىگىن كۇشەيتە بەرۋگە بولادى. بەلگىلى ءبىر شارتتاردى ورىنداعان جاعدايدا قابىلدايتىن جابىق قاۋىمداستىق بولسا, ولار رەزيدەنتتەرگە بونۋستار مەن جەڭىلدىكتەر بەرەدى. ەگەر الەۋمەتتىك دالەل كەرەك بولسا, جۇرت قاۋىمداستىق مۇشەلەرىنىڭ ءونىم نەمەسە قىزمەتكە قاتىستى وڭ پىكىرلەرىنە قۇلاق تۇرەدى, ال بۇل تاۋاردىڭ ساپاسىن بىلدىرەدى. بۇل نارىقتى جاۋلاۋعا شىققان ونىمدەر ءۇشىن اسا وزەكتى. قاۋىمداستىق ارقىلى برەندكە امباسسادورلار مەن ينفليۋەنسەرلەر تابۋ دا وڭايىراق. وعان قوسا قاۋىمداستىق الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن برەند سايتىن قىزىقتى تۇتىنۋشىلىق كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتسە, بۇل اۋديتوريانى, ساتىلىمدى كوبەيتە الادى. ءسىز ولارعا تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەسىز, ال ولار سىزگە كومپانيانى ناسيحاتتاۋعا كومەكتەسەدى. وسى ارالىقتا قاۋىمداستىققا باسقا قىرىنان دا قاراپ ۇلگەردىم.
ارىپتەستەرىمىزبەن فيليپپ كوتلەر, جاك لامبەن سىندى باسقا دا بۇكىل الەمگە تانىمال ماركەتولوگ, ماركەتينگ-پروفەسسورلارىمەن بىرگە تەڭ دارەجەدە قاۋىمداستىق مۇشەسىمىز. قاۋىمداستىق مۇشەلەرىنە ارنالعان جابىق telegram-چاتتاردا ارقاشان ساۋالدار قويىپ, پايدالى كەڭەس پەن قولداۋعا جۇگىنىپ, نارىق ترەندتەرىن تالقىلاپ, كەيستەر مەن تالداۋلار الماسامىز. ءاربىر رەزيدەنت كاسىبي تۇرعىدا ءوسۋدى جەدەلدەتۋ ماقساتىندا بىلىكتىلىگىن كوتەرە الادى. وعان قوسا حالىقارالىق نارىقتاعى وزگەرىستەردەن دە حاباردار بولىپ وتىراسىڭ. يندۋستريانى تولايىم دامىتىپ جاتقان دا وسى ىنتىماقتاستىق.
«ماركەتولوگتەر گيلدياسى» سياقتى قاۋىمداستىقتىڭ حالىقارالىق كونكۋرستارعا قاتىسۋ, قازىلار القاسىنا قوسىلۋ سىندى كوپتەگەن پايداسى بار. باسقا دا الاڭداردا كورىنىپ, كاسىبي ورتادا مارتەبەڭ ارتىپ, ءىس-شارالارىڭدى ۇيىمداستىرا الاسىڭ. مىسالى, مەن ءۇشىن «MarCom» مۇشەلىگى – كورنەكتى كورسەتكىش. ۇلكەن نارىقتاردى بىرىكتىرىپ وتىرعان الاڭدا ماركەتينگ جونىندەگى ديرەكتور باسقا الەۋمەتتىك مەديانى وڭتايلاندىرۋ قىزمەتشىسىمەن ءبىر كلۋبتا ەكەندىگىن انىقتاسا, جوباعا بايلانىستى كەزدەسۋدە مۇددەلەستىك تانىتادى. جاناما جانە ورتاق بايلانىستار, چەك-پوينتتار بىردەن بايقالىپ, جۇمىس ءونىمدى جۇرەدى. قارىم-قاتىناستا دا بەيرەسميلىك كوبەيەدى. كاسىبي تۇرعىدا دا قاۋىمداستارعا مۇشەلىك بەدەلىڭدى كوتەرەدى. قاۋىمداستىق مويىنداعان تاجىريبەڭ مانساپ جولىندا دا ءپىسىپ-جەتىلگەنىڭدى كورسەتەدى. ارىپتەستەرىڭ سەنىمەن ىنتىماقتاسىپ, بىرىككەن جوبالاردى باستاي الاتىنىنا كوزدەرى جەتەدى. سەبەبى ءىرى كاسىبي قوعامداستىقتا مۇشە بولۋ ءۇشىن ءوز سالاڭ بويىنشا ناقتى جەتىستىكتەرىڭ مەن كاسىبي ماشىعىڭ بولۋى قاجەت.
– مۇددەلەستىك تۇرعىسىنداعى قاۋىمداستىق قۇرۋداعى تاجىريبەڭنىڭ ءبىزدىڭ وقىرماندارعا قانداي پايداسى ءتيۋى مۇمكىن؟
– وسى سالانىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن شارلاپ, قاۋىمداستىق بەرەتىن بارلىق ارتىقشىلىقتى تۇسىنە كەلە, ءوز اينالامداعى ءبىر جايتتى, ونىڭ ىشىندە ايەل كاسىپكەرلەرگە بايلانىستى جاعدايدى ۇعىندىم. بۇگىندە ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جارتىسىن ايەلدەر باسقارىپ وتىر, ولاردىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 40 پايىزدان كەم ەمەس. ءتۇرلى سالاداعى ىسكەر ايەلدەرمەن كۇندەلىكتى ىنتىماقتاسىپ, جوبالارىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, بىرقاتار مىندەتتەمە مەن ماسەلەنى شەشۋ بارىسىندا ولارعا قولداۋ جەتىسپەيتىنىن بايقادىم. وسىعان وراي جاقتاستارىممەن بىرگە «We-empower» بيزنەس-قاۋىمداستىعىن دامىتۋعا بەل بايلادىق. قازىر بۇل جەكە بيزنەسىن دامىتىپ, نەتۆوركينگپەن اينالىسىپ جۇرگەن نەمەسە نارىقتا ءوز سالاسىندا ساراپشى رەتىندە دامۋعا ۇمتىلاتىن ىسكەر ايەلدەر ءۇشىن وزەكتى. بۇگىندە ايەلدەر قاۋىمداستىعى Instagram اككاۋنتتارى اينالاسىندا ىلگەرىلەپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە «اۋىزشا راديو» ارقىلى جىلدامىراق دامي باستادى, قالا شەڭبەرىنەن شىعىپ, ءتىپتى شەكارا اسىپ, كورشى ەلدەردەن سەرىكتەستەر تاۋىپ وتىرمىز. بۇل قاۋىمداستىق وزدەرى جانە ونىمدەرى تۋرالى اقپاراتپەن بولىسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن پلاتفورماعا اينالىپ كەلەدى. بيزنەستى دامىتۋ جولىندا بىرىككەن جوبالاردى قولعا الىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا كەڭەس بەرىپ, قولداۋ تانىتامىز. بۇل – ءاربىر كاسىپكەر ايەل ءوزى قاۋىپسىز سەزىنەتىن, ەڭ نازىك جانە جەكە ماسەلەلەردى دە ورتاعا سالا الاتىن ورىن. ويتكەنى ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى وتە جاقسى تۇسىنەمىز. كۇشىمىز – بىرلىكتە. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى عانا ەمەس, نارىقتى دا وزگەرتىپ جاتىرمىز. مىسالى, جالعىز ادامنىڭ ءالى كەلمەيتىن جەردە جاڭا ترەند نەمەسە ساتۋ قۇرالىن ەنگىزۋدە ارىپتەستەرىڭىزبەن, جاقتاستارىڭىزبەن بىرگە بولۋ كۇش بەرەدى. ءتىپتى شابىتتاندىرادى.
– قازىرگى تاڭدا قاۋىمداستىقتار تەك بيزنەستى دامىتۋدا عانا ماڭىزدى ما؟
– جوق, ونى دامىتۋدىڭ الەۋمەتتىك ءمانى بار, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دا وزەكتى. قاۋىمداستىقتى قۇرۋ مەن وعان مۇشە بولۋدىڭ وزگە دە سەبەپتەرى بار. قاۋىمداستىق مۇشەلەرى ورتاق قۇندىلىقتارى, بەلگىلى ءبىر ۇقساس ءومىر سالتى مەن ۇمتىلىستارى بولعان جاعدايدا قاۋىمداستىق ءتيىمدى ءارى تەز داميدى. بۇل جەردە اڭگىمە رۋحاني تۋىستىق پەن قۇندىلىقتار تۋرالى. پايدا مەن تابىس – كەلىپ-كەتەتىن دۇنيە. قاۋىمداستىقتىڭ باستى بونۋسى – ءوزىڭدى تۇسىنەتىن ورتانىڭ بولۋى, جاعىمدى كوڭىل-كۇي مەن سەنىم سىيلاۋى. ءوزىڭىزدى قولدايتىن جەردە دامۋ دا, داعدارىسپەن كۇرەسۋ دە وڭايىراق. قازىر وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق كورگەن ايەلدەر قاۋىمداستىعى, پسيحولوگيالىق ماسەلەلەرى بار ادامدار, بيزنەس-اكسەلاتورلار مەن كوۆوركينگ توڭىرەگىندە قۇرىلعان قاۋىمداستىقتار مەن ءتىپتى رەلوكانتتاردىڭ جابىق كانالدارى بار. بۇل – قاۋىمداستىقتاردىڭ وزىندىك ولشەمدەرى, ورتاق مۇددەلەرى مەن ەرەكشەلىكتەرى. سوندىقتان دا قاۋىمداستىق-مەنەدجمەنتىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. بۇل ىسكەرلەرگە, مەنەدجەرلەرگە, ماركەتولوگتەرگە, PR-ماماندارىنا, كاسىپتىك باعداردان ءوتىپ جاتقان ستۋدەنتتەرگە, HR-مەنەدجەرلەرگە, ساياساتكەرلەرگە, سۋرەتشىلەرگە, قىسقاسى بارشاعا قاجەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ايناش ەسالي,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
