كەشەندى رەفورمالار ساناتىندا عىلىم-بىلىمگە دەگەن قۇلشىنىستار دامۋ ۇدەرىسىنە تۇسكەن. كەز كەلگەن باستاما جاڭا مۇمكىندىكتەرگە شاقىراتىنى راس. پرەزيدەنت سۇحباتىندا «ەڭبەكقورلىق پەن جاسامپازدىق جوعارى باعالانۋعا, بىلىمپازدىق پەن جاڭاشىلدىق سالتانات قۇرۋعا ءتيىس ەكەنىن» ناقتى كورسەتىپ بەرۋى عىلىمي ورتادا قولداۋ تاپتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل اۋقىمدى ىسكە ۇلكەن دايىندىقپەن سالانى زەرتتەپ, ءبىلۋ ارقىلى كەلگەنى بايقالادى.
سونىڭ ايعاعى رەتىندە «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىنا جەڭىلدىك ەنگىزىلۋى سالاعا كورسەتىلگەن قامقورلىق دەپ ەسەپتەيمىز. ەگەر زاڭ قابىلدانسا, وتاندىق كومپانيالار ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن نەمەسە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە يننوۆاتسيالىق دامۋعا قارجى قۇيسا, 100 پايىز سالىقتان بوساتىلادى. شىندىعىندا, بۇل وسى سالادا جۇمىس اتقارىپ جاتقان ءوندىرىس ورتالىقتارىن جىگەرلەندىرەدى. جوعارىداعى زاڭ جوباسىنا «ينفراقۇرىلىمدىق گرانتتاردىڭ ەنگىزىلۋى» دە سالانى جانداندىرا تۇسەتىنى انىق.
ءاربىر زامان ۇرپاقتى, ۇلتتى, مەملەكەتتى, جالپى ادامزاتتى بەلگىلى كەزەڭدە سىناپ, ەلەكتەن وتكىزىپ وتىرادى. وسى ۇلى كۇرەستە جەڭىپ, ۋاقىت سىنىنان ابىرويمەن وتكەندەر عانا ماڭگى جاسايدى. دامىعان ەلدەر وركەندەۋ جولىنا ءبىلىم-عىلىم ارقىلى كەلگەنى ايان. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم ديناميكاسى يدەيالاردى زەرتتەيتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنا تىڭ باعىتتار بەرىپ وتىر.
ءححى عاسىر – عىلىم عاسىرى. سوندىقتان ۇلت زيالىلارىنىڭ مىندەتى – جۇرتقا عىلىمي جول كورسەتىپ, دۇرىس باعىتتاپ وتىرعاندا عانا باستاعان ءىسىمىز ىلگەرى جىلجيدى. ۇلتتىڭ رۋحىن جاڭعىرتۋ جولىندا جۇرگەن ۇرپاقتى, ازاماتتاردى قولداۋ تۇبىندە قازاقتىڭ رەنەسسانس داۋىرىنە, ياعني تۇبەگەيلى وزگەرىستەر زامانىنا اكەلەدى. ونى ءبىز سۇحبات اۋانىنىڭ رۋحاني دامۋ كەلبەتىندە كورىنىس تاپقانىنان كورىپ وتىرمىز.
ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ نۇكتەلەرىنە عالىمدار بارىنشا اتسالىسۋى كەرەك. قازاقستانداعى ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ قوعامدى توپتاستىرۋعا جانە ەلدى ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەردەن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەردى جانە بولاشاقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلارعا نەگىز جاسادى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا 2029 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمدى ەكى ەسە ارتتىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتتى ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بۇل ماقساتتا ينۆەستيتسيانىڭ ىقپالىن كۇرت ارتتىرۋ جانە ەكونوميكانى «جەدەلدەتۋ» ءۇشىن پەرسپەكتيۆالى جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرىن دۇرىس انىقتاۋ اسا ماڭىزدى. بۇل ۇكىمەت پەن عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ, شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە عىلىمي ساراپتامانى ەنگىزۋ ارقىلى عانا مۇمكىن بولماق. ەكونوميكانىڭ ءوسىمى ەلدەگى بۇكىل حالىقتىڭ تابىسى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا اسەر ەتۋى ءۇشىن عالىمدار ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە جوعارى ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ينۆەستيتسيالىق ورتانىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋى قاجەت. عالىمداردىڭ وعان قاتىسۋى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. دامىعان ەلدەردە بۇل جۇمىس جاقسى ۇيىمداستىرىلعان.
عىلىم, ءبىلىم – ادىلەتتى قازاقستاننىڭ بەسىگى. ال باسەكەلەستىك دەگەنىمىز – عالىمداردىڭ تىڭ دۇنيە ويلاپ تابۋى. وتكەن جىلى ينستيتۋت عالىمدارى بالقاشتاعى سەلەن ءونىمىن الۋدى وندىرىسكە قوستى. ەلىمىزدەگى كەن بايىتۋ كاسىپورىندارى وسى ۋاقىتقا دەيىن شيكىزات فيلوسوفياسىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلدى. ينستيتۋت عالىمدارى وسى فيلوسوفياعا تىڭ وزگەرىس ەنگىزىپ, عىلىمدى وندىرىسكە قوسا وتىرىپ, ءوندىرىس وشاعىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا بولاتىنىن ويلاپ تاپتى. الداعى ۋاقىتتا قول جەتكەن تابىستارىمىزدى ودان ءارى دامىتاتىنىمىزعا سەنەمىن.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پراگماتيزم جانە ومىرگە شىنايى كوزقاراس قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ەڭبەك پەن ءونىمدى, ءبىلىم مەن شىعارماشىلىق ويلاۋدىڭ كۇشى تۋرالى كۋلتىن ناسيحاتتاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتقان ويى بۇكىل قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى. عالىمدار جاستارعا جاڭا تۇرپاتتى ءبىلىم بەرۋگە, قاجەتتى داعدىلاردى مەڭگەرۋگە جانە وزىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ىقپال ەتۋى كەرەك. ونسىز عىلىمي ورتا كەنجەلەپ قالادى.
پرەزيدەنت عىلىم وركەنيەتىن دامىتۋدىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە بيىل كوشباسشى عالىم, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىن ەسكە سالۋى بەكەر ەمەس. اكادەميك عىلىمي سالادا تەرەڭ ءىز قالدىرىپ قانا قويعان جوق, ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇتاس سەكتورىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوستى. مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتى ق.ساتباەۆ مۇراسىنا ادالدىق تانىتىپ, جەتكەن جەتىستىككە توقمەيىلسىمەي, عىلىمي جۇمىستاردى ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسەمىز.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس عىلىمي سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, ونىڭ ىشىندە جەتەكشى عالىمداردىڭ تۇراقتى جانە لايىقتى ەڭبەكاقىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن تىكەلەي قارجىلاندىرۋ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. دەمەك ەل عالىمدارى عىلىمدى قولداۋعا مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ ۇلعايۋىن بارىنشا قايتارىم اكەلەتىن ينۆەستيتسيا رەتىندە قابىلداۋعا ءتيىس.
عالامدىق باسەكە جاعدايىندا ءبىز زاماناۋي تەحنولوگيالارى وركەندەگەن, جاساندى ينتەللەكت ەنگىزىلگەن وزىق ەلدەرگە قاراپ بوي تۇزەۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتتا ەڭبەكقورلىق, ءبىلىم-عىلىمعا قۇلاش سەرمەۋ, پراگماتيزم, كاسىپقويلىق, ىسكەرلىك, باستاماشىلىق سياقتى قۇندىلىقتاردى تۇراقتى ۇستانعان مەملەكەتكە اينالۋعا ءتيىسپىز. كەيىنگى ۋاقىتتا گەندىك ينجەنەريا مەن بيوتەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر ناتيجەسىندە تەككە اسەر ەتۋ ارقىلى ادامنىڭ تابيعي مازمۇنى جەتىلىپ, ويلاۋ قابىلەتى قازىرگىدەن كۇشەيە تۇسكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسىعان ساي ادامدار ەندى جاساندى ينتەللەكتىمەن باسەكەگە تۇسپەك. مۇنىڭ ءوزى اداممەن قاتار عىلىمدى جەتىلدىرۋگە الىپ كەلەتىنى ايقىن. دەمەك ءححى عاسىر ادام ينتەللەكتىسىنىڭ دامۋ عاسىرى بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر.
باعداۋلەت كەنجاليەۆ,
ق.ساتباەۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
