قۇرىعى قۇتتى جىلقىشىلاردىڭ دا امالى تاۋسىلعان سىڭايلى. جاباعىعا ساقاۋ شىعىپ, بيەسى ءىش تاستاپ, مال ىشىندە ءولىم-ءجىتىم كوبەيسە, باسى داۋعا قالاتىنىن بىلگەندىكتەن كوكالالى كوپ جىلقىنى قوتانعا ءيىرىپ تاستاعان. ايتاتىن ۋاجدەرى, دالادا جىلقىنىڭ تىسىنە ىلىگەر دىم جوق, وزدەرىڭ باعىپ الىڭدار. مالساق قاۋىم اۋزىنان ءۇرىپ وسىرگەن جىلقىسىن قوراعا قاماپ باعا قويايىن دەسە, جەمشوپتىڭ باعاسى اسپانداپ تۇر. الۋشى كوپ بولعاننان كەيىن قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات.
– 2022 جىلى 300-350 كەلىلىك ءبىر بۋما ءشوپتىڭ قۇنى 6-7 مىڭ تەڭگە بولسا, قازىر 12-13 مىڭ تەڭگەگە شىقتى. ياعني ەكى ەسە قىمباتتادى. ونىڭ وزىندە دە تابا الساڭ جاقسى, – دەيدى اقكول اۋدانىنداعى مينسكي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىك اسانوۆ. – وتكەن جازدا قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن اپتاپ ىستىق بولىپ, جىلدا مال ازىعىن قامداپ جۇرگەن شابىندىقتىڭ بارلىعى كۇيىپ كەتتى. ءوز باسىم الداعى قىستان سەسكەنىپ, باعىمىمداعى 300 باسقا جۋىق جىلقىمدى تۇگەل ساتىپ جىبەرىپ, قۇرىق ۇستاپ قالدىم. قايتا وسى ارەكەتىم دۇرىس بولعان با دەيمىن. تۇنەۋگۇنى جايلاۋعا بارىپ كەلدىم. ادام شوشىرلىق كورىنىس. كوك مۇز. ات اتتاپ باسا المايدى. مۇنداي جاعدايدا جىلقىشىلارعا رەنجۋدىڭ دە ءجونى جوق. كوك مۇزدىڭ ۇستىندە جىلقى قايىرۋ وڭاي دەيسىز بە؟ بيىل ديقانداردىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس. اۋا رايى جومارتتىق تانىتپاعان جىلداردىڭ وزىندە گەكتار بەرەكەسى 12-15 تسەنتنەردەن اينالۋشى ەدى, بيىل 4-5 تسەنتنەردەن ءونىم الدى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ەگىننىڭ جاعدايى ءدال وسىلاي بولعاندا, شاپپاي تاستاپ كەتەتىن. سەبەبى جانار-جاعارمايدىڭ قۇنىن دا اقتامايدى عوي. قازىر ديزەل وتىنىنىڭ ءليترى – 300 تەڭگەدەن جوعارى.
شارۋانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىلعى قىستىڭ بەت الپەتى قيىن. الدا تابانداتقان ءتورت اي بار. مالساق قاۋىم تاي-جاباعىسىن قولعا ۇستاعانىمەن, ءىرى جىلقى تەبىندە ءجۇر. بارلىعىن بىردەي قاماپ باعۋعا مال ازىعى جوق. قارا مالىن ەتكە تاپسىرىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. مال باسىن كەمىتىپ الساق, ونىڭ ورنىن تولتىرۋعا تاعى دا ءتورت-بەس جىل كەرەك. جاپپاي ساتىلىمعا شىعارىلعاننان كەيىن ەت باعاسى دا ارزان.
– تەبىندەگى جىلقىنىڭ اراسىندا الدەن ق ۇلىن تاستاي باستاعاندارى بار. جاڭا جىلدىڭ الدىندا نوسەر جاۋىن جاۋدى, – دەيدى سەرىك ەرجان ۇلى. – ءشوپ باسى قابىرشاقتانىپ قاتىپ قالدى. جىلقى جارىقتىق شوپپەن بىرگە ۇشار باسىنا قاتقان مۇزدى شايناپ تۇر. ق ۇلىن تاستاۋ وقيعاسىنىڭ ءبىر سەبەبى – وسى. ەكىنشىسى, كونەكوز قارتتاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيەلەر وزدەرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ىشتەگى ق ۇلىنىن تاستايتىن كورىنەدى. جاراتىلىستىڭ زاڭى.
كەيىنگى جىلدارى ءدال وسىنداي كەلەڭسىز كورىنىس جىل سايىن قايتالانىپ جاتىر. ەل پىكىرىن ەلەكتەن وتكىزسەك, مال سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان قاۋىمنىڭ ءوزى قامدانا بەرمەيدى. ادەتتە, يەلىگىندەگى قارا مال مەن قويدى ەسەپتەپ, التى قىسقا قانشا جەم-ءشوپ قاجەت ەكەنىن بولجاپ, شاقتاپ دايىندالادى. ال ءوز اياعىمەن كۇن كورەتىن جىلقى ەسەپتە جوق. ءدال بيىلعىداي سىندارلى شاق تۋا قالعاندا, سىناققا توتەپ بەرە المايتىنى سوندىقتان. اسىلىندا جىل بويى ءوز ازىعىن ءوزى تاۋىپ جەيتىن جىلقى مالساق قاۋىم ءۇشىن وتە ءتيىمدى, وزىندىك قۇنى ارزان. ساتا قالسا, ەڭبەگىن دە اقتاپ بەرەدى. بىراق قىستان قىسىلماي شىعۋ جاعىن قاپەرلەرىنە الا بەرمەيدى.
– تابيعاتتىڭ كۇرت وزگەرگەنىن كوز كورىپ تۇر. ەندىگى جەردە جىلقى تۇقىمىن جاقسارتۋ قاجەت. اسىرەسە قىسى قاتتى سولتۇستىك وڭىردە, – دەيدى وسى اۋدانداعى «ك.ن.ا.» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى سەمباي جاناتاەۆ. – تۇقىمى ازعان جىلقى قىتىمىر قىستىڭ قىسپاعىن كوتەرە المايدى. ەگەر ءتول تابيعاتىمىزعا توسەلگەن, ابدەن كوندىككەن قازاقى جىلقى بولسا ءبىر ءجون. اتا مالى قىس قانشا قاتتى بولسا دا جالىن جىقتىرماي, قىستاپ شىعار ەدى. بىراق ەل ىشىندە ۇيىرگە تۇسەتىن ايعىردى تاڭداپ, جىلقى تۇقىمىن جاقسارتۋعا كوڭىل بولىنبەي جاتىر. بوساعاسىنا جىلقى بىتكەندەردىڭ ءبارى بۇل جايدى جاقسى تۇسىنگەنىمەن, ورتادان اقشا شىعارىپ, قاۋىمداسىپ, تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە بىرلىك جەتىسپەي تۇر.
جىلقى جايىن ءبىر ادامداي بىلەتىن سەمباي ساپار ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ءتول مالىمىز قازاقى جىلقىعا جەتەر ت ۇلىك جوق. ۇشى-قيىرى جوق سارى دالانىڭ ءسانى, الاش بالاسىنىڭ قولعاناتى بولعان قازاقى جىلقى شارۋاعا دا وڭقاي اسىقتاي. سالت مىنۋگە شىدامدى, جۇك تاسىسا دا جولدا قالدىرمايدى. ال بۇگىنگى جۇرتتىڭ ەڭ كەرەگى ەت دەسەك, بۇل تاراپتا دا دەنەسى ءىرى, ءبىتىمى كوزتويارلىق. ءسۇتى دە مول. كۇزدە تەز سەمىرەدى. ەڭ باستىسى, اۋا رايىنىڭ قولايسىز جاعدايىنا مەيلىنشە ءتوزىمدى. جەمشوپ تالعامايدى, قىسى-جازى تەبىندەپ جايىلادى. كەڭ ساعاقتى, جۋان مويىندى, ەتتى, تۇرقى ۇزىن, كەۋدەسى كەڭ, جونى جالپاق, ساۋىرلى, اياقتارى وتە مىقتى, سۇيەكتى, جال-قۇيرىعى قالىڭ قازاقى جىلقى قازىر كوزدەن بۇل-بۇل ۇشتى. ەندىگى ارادا اۋىلداعى اعايىننىڭ ەڭسەسى كوتەرىلۋى ءۇشىن وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى جىلقى تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا ءمان بەرگەنى ءجون.
– مۇنداي جىلدارى جەرگىلىكتى جەردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جالپاق جۇرتقا جاناشىر بولۋى كەرەك, – دەيدى ەل اعاسى ساپار جاپاروۆ. – قۋاتتى تراكتورلارمەن تەبىندىك جەردەگى مۇزدى سىندىرسا, اعاش باۋىرىندا, شالعىنىڭ ءتىسى تيمەگەن وياڭداردا سەلدىر دە بولسا ءشوپ بار عوي. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ساباننان كوپ دۇنيە بولماۋشى ەدى. بيىل قۋاڭشىلىق بولعان سوڭ ەگىن كوتەرىلىپ وسپەي قالدى. ساباننىڭ جوقتىعى – سودان. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك كومبايندار بار ساباندى تۋراپ تاستايدى. قۋاڭشىلىق جىلدارى ەل تىلەگىن ەسكەرىپ, بار ساباندى اتجالعا تۇسىرسە, جىلقىعا سەپ بولار ەدى. قازىر دالادا قار جوق. قىلامىقتاپ جاۋعان قاردى ءلۇپ ەتكەن جەل كوك مۇزدىڭ ۇستىنەن سىرعاناتا قۋىپ, الدەقايدا ايداپ الىپ كەتىپ جاتىر. قار جوق بولعان سوڭ تەبىندەگى جىلقى قارلاي المايدى. ال قۇدىققا ايداپ اكەلۋ, ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. تايعاناق بولعان سوڭ قۇلاپ, مەرتتىگەدى. اۋىلدىڭ جىگىتتەرى قىس جاڭا تۇسكەن كەزدە كولدى ويىپ سۋارامىز دەپ تالپىنىپ ەدى, قامىس ءتۇبى قاتىپ ۇلگەرمەگەن ەكەن بىرەر جىلقى مۇز ويىلىپ سۋعا ءتۇسىپ كەتكەن سوڭ, ونى دا قويدى. سۋ ىشپەگەن جىلقى وڭالا الا ما؟ جىعىلعانعا جۇدىرىق دەگەندەي, جەتى اعايىندى جۇتتىڭ ءبىرى وسى بولىپ تۇر.
اقساقالدىڭ پىكىرى قيسىنعا كەلەدى. ەندىگى امال اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى مالمەن كۇنىن كورىپ وتىرعان اعايىنعا قامقورلىق جاساپ, كوك مۇزدىڭ كوبەسىن سوگىپ بەرسە دەيسىڭ. بالكىم, مالساق قاۋىمنىڭ سوندا سىناقتان ساعى سىنباس ەدى.
اقمولا وبلىسى
