بايانداما قازاقستاندا 2022 جىلعى قاڭتاردا بولعان نارازىلىقتار مەن مەملەكەتتىك توڭكەرىس ارەكەتتەرىنە ارنالعان. باياندامادا وقيعالاردىڭ حرونولوگياسى, نارازىلىقتاردىڭ سەبەپتەرى, مەملەكەتتىك توڭكەرىس ارەكەتىنىڭ ءوزى, وعان مەملەكەتتەردىڭ رەاكتسياسى, بولعان وقيعانىڭ سەبەپتەرى, جالپى ەل ءۇشىن سالدارى سيپاتتالعان. باياندامادا اۆتوردىڭ جەكە ۇستانىمى, سونداي-اق الماتى قالاسىندا بولعان جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر, توناۋ مەن قاقتىعىستاردىڭ شيەلەنىسۋى باياندالادى. بايانداما ساياساتتانۋشىلارعا, الەۋمەتتانۋشىلارعا, كونفليكتولوگتارعا, تاريحشىلارعا, جۋرناليستەرگە ارنالعان.
اۆتور بولعان وقيعالاردىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ارقايسىسىنا قاتىستى دالەلدەر كەلتىردى. سونىمەن قاتار ول ىقتيمال بالامانىڭ سيپاتىن جانە مەملەكەتتىك توڭكەرىس ارەكەتىنىڭ ساتسىزدىككە ۇشىراۋىنىڭ سەبەپتەرىن ايتتى. سودان كەيىن ول قازاقستاننىڭ ساياسي ومىرىندەگى وزگەرىستەردى سيپاتتادى.
پرەزەنتاتسيا ساياساتتانۋشى ايتقان كەلەسى تۇجىرىمدارمەن اياقتالدى:
- قازاقستاندا بولعان وقيعا مەملەكەتتىلىككە قاۋىپ ءتوندىردى. ءىس جۇزىندە, ەگەر پرەزيدەنتتىڭ شەشىمدى قادامى بولماسا, ساياسي باسشىلىقتىڭ وزگەرۋى جانە نەگىزىنەن ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ وزگەرۋى مۇمكىن ەدى.
- ەسكى ەليتانىڭ ءبىر بولىگى بيلىكتى باسىپ الۋعا تىرىسىپ, شەكتەن شىقتى. ولار جاپپاي زورلىق-زومبىلىقتى كەڭ اۋقىمدا قولداندى جانە ول قاراپايىم حالىققا دا اسەر ەتتى.
- «بەيبىت نارازىلىقتار» جانە «حالىقتىق رەۆوليۋتسيا» تۋرالى نۇسقالارعا سەنۋگە بولمايدى, بۇعان كوپتەگەن ماسەلەلەر سايكەس كەلمەيدى جانە نارازىلىق اكتسيالارىندا زورلىق-زومبىلىق بولماعان قازاقستاندىق ساياسي تاجىريبەگە سايكەس ەمەس. مۇنىڭ ءبارى ولاردىڭ تەورەتيكتەرىنىڭ ويلاپ تاپقانى, سوندىقتان ول مەملەكەتتىك توڭكەرىستەردىڭ لوگيكاسىنا سايكەس كەلدى. قازاقستان ءوزىن ءۇشىنشى الەمگە سانالى تۇردە جاتقىزباعانىمەن, ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان ءبىز ءدال وسى دەڭگەيدەمىز, ياعني مەملەكەتتىك توڭكەرىستەردەن ساقتاندىرىلماعان.
- كريمينالمەن بىرىككەن قازاقستان يسلاميستەرى وتە قۋاتتى جانە ۇيىمداسقان كۇش كورسەتتى. بۇل قازاقستانداعى, ونىڭ ىشىندە ۇقك تاراپىنان سالافيزمگە نەمقۇرايدى قاراۋدىڭ كوپ جىلعى ساياساتىنىڭ ناتيجەسى.
- قازاقستاننىڭ كۇشتىك ورگاندارىنىڭ باستى پروبلەماسى - ولار جوعارى تۇرعان باسشىلاردىڭ بۇيرىعىن كۇتە وتىرىپ, بەكىتىلگەن جوسپارلاردى ورىنداماۋى. بۇل كۇش قولدانۋ قورقىنىشىنىڭ جانە ونى قولدانۋ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ سالدارى.
- پرەزيدەنتتىڭ ناقتى شەشىمدەرى بولماسا, مەملەكەتتىك توڭكەرىس مىندەتتى تۇردە بولاتىن ەدى. پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ تاريحىندا توڭكەرىس ءساتتى بولعان جانە قازىرگى پرەزيدەنت شۇعىل تۇردە جەر اۋدارىلۋعا ءماجبۇر بولعان 4 پرەتسەدەنت بار.
- سانانىڭ ارحايزاتسياسى, پاتەرناليستىك ويلاۋ جانە كەدەيلىك الماتىدا باسقا وڭىرلەردەن كەلۋشىلەر تاراپىنان دا, الماتىلىقتاردىڭ وزدەرى اراسىندا دا جاپپاي توناۋدىڭ ورىن الۋىنا اكەلدى.
- الماتى قالاسىنىڭ ەكونوميكاسى ءبىرىنشى كەزەكتە جانە تۇتاستاي العاندا ەلىمىز وراسان زور شىعىنعا ۇشىرادى. بىراق بولاشاقتا جاناما شىعىندار ەل مەن كومپانيالاردىڭ پوزيتسياسىن تومەندەتۋ ودان دا كوپ بولادى. شەتەلدىك ينۆەستورلار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردى باعالاي باستاعاندا ارقاشان سانامىزدا مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساي الادى.
- قازاقستاندىق قوعام وراسان زور پسيحيكالىق جانە الەۋمەتتىك جاراقات الدى, بۇل كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن جاعىمسىز سالدارعا اكەپ سوعادى, سونداي-اق جالپى ەلدەن ەميگراتسيانى ىنتالاندىرادى. سونداي-اق بۇل قوعامدى ءبولدى, ونىڭ ءبىر بولىگى توڭكەرىسكە قاتىستى نۇسقانى قابىلدامادى, ويتكەنى بۇل ولار ءۇشىن ودان دا ۇلكەن جاراقات.
- قازاقستاندىق ساياسي مادەنيەتتە تۇبەگەيلى بەتبۇرىس بولدى. بۇل ساياسي ماقساتتار ءۇشىن اۋقىمدى زورلىق-زومبىلىققا كوشۋ كۇش كورسەتۋ پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ەڭ تۇبەگەيلى ءتيىمدى جانە ارزان ءتاسىلى ەكەنىن كورسەتتى.
- پرەزيدەنتتىڭ جانە ونىڭ اينالاسىنداعىلاردىڭ ۇستانىمىنا قاراماستان, داعدارىس كەزىندە ەليتانىڭ ءبىر بولىگى جانە كۇشتىك قۇرىلىم باسشىلارى دەرەۋ شەشىم قابىلداي المادى, ولار وزدەرىنىڭ ادالدىعىن كورسەتۋ ءۇشىن كىنالىلەردى قۋدالاۋدا شەكتەن شىعىپ كەتتى.
- قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەنى دەموكراتيالاندىرۋ جانە ليبەراليزاتسيالاۋ جولىمەن جۇرگەنى وتە ماڭىزدى. بۇل جالپى العاندا 2023 جىلدىڭ كوكتەمىندە ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا سايلاۋمەن اياقتالعان بيلىكتەگى ەليتانىڭ اۋقىمدى روتاتسياسى مەملەكەتتىك توڭكەرىستىڭ ىقتيمال جاڭا ارەكەتتەرىنىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مارات شيبۋتوۆ ءوزىنىڭ بايانداماسى 2022 جىلعى مەملەكەتتىك توڭكەرىس ارەكەتىنە ارنالعان بىرقاتار تالدامالىق جۇمىستىڭ باستاماسى عانا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
تۇساۋكەسەردەن كەيىن جان-جاقتى تالقىلاۋ ءوتتى.
