پرەزيدەنت 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كۇنىندە بەرگەن وسى سۇحباتى ارقىلى شىن مانىندە جاڭا ساياسي ماۋسىمدى اشىپ, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ جاسامپاز كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەدى.
بۇل دا – تاعى ءبىر جاڭا ساياسي ءداستۇر.
سۇحباتتى وقىعاندا وسى ۋاقىت ىشىندە بايتاق وتانىمىزدا كوپتەگەن ايتۋلى وقيعالار ورىن العانىن, ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلدانعانىن تەرەڭ تۇيسىنەسىز. ەلىمىز العا قاراي قارىشتى قادام باسىپ, تۇبەگەيلى رەفورمالار جاسالدى. قوعام وزگەردى. ادامداردىڭ ساناسى جاڭارۋدا, قۇندىلىقتار وزگەرۋدە.
جۋرناليسپەن اڭگىمە بارىسىندا پرەزيدەنت ەل بولاشاعى, قوعامىمىزدىڭ دامۋى, قاڭتار وقيعاسى, جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى.
بۇدان تۋرا ەكى جىل بۇرىن وسى كۇندەرى ءبىز جانتۇرشىگەرلىك وقيعانى باستان وتكەردىك. اكىمدىكتەرگە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عيماراتتارىنا, قارۋ-جاراق قويمالارىنا شابۋىلدار جاسالىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن, اۋەجايلاردى باسىپ الۋ وقيعالارى ورىن الدى. مۇنىڭ ءبارى – ناعىز مەملەكەتتىك توڭكەرىستىڭ ورتاق بەلگىلەرى.
سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە پرەزيدەنتتىڭ كۇردەلى دە ماڭىزدى شەشىمدەردى قابىلداعانىنا جانىندا بولعان ازاماتتار تىكەلەي كۋا بولدىق. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وزىنە تونگەن قاۋىپ-قاتەر مەن قىسىمعا قاراماستان, جۇمىس ورنىنان كەتپەي, وڭىرلەرمەن تاۋلىك بويى بايلانىستا بولىپ, ساعات سايىن جەدەل شتاب وتىرىسىن وتكىزىپ وتىردى.
سول ءتۇنى پرەزيدەنت قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن ءوز قولىنا الىپ, ونىڭ ارنايى وتىرىسىن وتكىزدى.
پرەزيدەنتتىڭ سىن ساعاتتا تاباندىلىق تانىتىپ, بيلىكتىڭ قۇلامايتىنىن جانە ءوزىنىڭ ەلدەن ەشقايدا دا كەتپەيتىنىن مالىمدەۋى حالىقتىڭ كوكىرەگىنە ۇلكەن سەنىم ۇيالاتتى. وسىنى كورگەن قاسكوي توڭكەرىس جاساۋشىلاردىڭ بەتى قايتىپ, كەرى شەگىنۋگە ءماجبۇر بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باتىلدىعى, تاباندىلىعى مەن مىقتى ەرىك-جىگەرى مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋعا جانە ءتارتىپتى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كۇندەردە جاساعان باتىل ارەكەتى ءۇشىن حالقىمىز پرەزيدەنتكە كۇنى بۇگىنگە دەيىن ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. دەپۋتاتتار وڭىرلەرگە بارعان سايىن وسىعان كۋا بولىپ ءجۇر.
قوعامدا كوپتەن بەرى ايتىلىپ تا, تالقىلانىپ تا جۇرگەن تۇيتكىلدىڭ ءبىرى – قوس بيلىك ماسەلەسى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەگە قاتىستى دا ناقتى ءارى اشىق جاۋاپ بەردى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندەگى جۇمىس بارىسىندا شەنەۋنىكتەردىڭ ەكى جاققا جالتاقتاپ, كابينەتتەر اراسىندا شابىلىپ ءجۇرۋى باسقارۋ مودەلىندەگى وسالدىقتى بايقاتتى.
قوعام ەسكى جۇيەنىڭ بيلىكتى ءوز قولىنا شوعىرلاندىرىپ, مەيلىنشە ودان ايرىلعىسى كەلمەيتىنىنە كۋا بولدى. سول ۋاقىتتا بۇكىل ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەنىڭ جۇمىسى وسىعان باعىتتالعان بولاتىن.
بىراق ءبىر ەلدە ەكى باسقارۋشىنىڭ بولمايتىنى انىق. بۇل – باسقارۋداعى داعدارىس پەن بيلىكتىڭ ديسبالانسىنا اپاراتىن قاتەرلى جول. مۇنى كەيىننەن ورىن العان قاڭتار وقيعاسى ناقتى دالەلدەدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە بارلىق شەشىمدى حالىق سايلاعان پرەزيدەنت قابىلدايدى. بۇل تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ كەپىلى بولىپ وتىر.
پرەزيدەنت قاڭتار وقيعاسى ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ۇلكەن وزگەرىستەردى ەڭ الدىمەن وزىنەن جانە جانىنداعى ساياسي ەليتادان باستادى.
باستى ساياسي جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – پرەزيدەنتتىڭ جەتى جىلدىق ءبىر مەرزىمگە سايلانۋى. ءبىر پرەزيدەنت – ءبىر مەرزىم قاعيداتى كونستيتۋتسيامىزدا شەگەلەنىپ, ەل تاۋەلسىزدىگىنە پاراپار مىزعىماس نورماعا اينالدى. بۇل بولاشاقتا كۇشتىڭ ءبىر قولعا شوعىرلانۋىنا قارسى ناعىز «ۆاكتسيناتسيا» دەۋگە بولادى. بۇل تۇبەگەيلى شەشىم – پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورمالارىن سوزبەن ەمەس, ىسپەن شەگەندەۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. مۇنداي وزگەرىستەر الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە دە عاسىرلارعا سوزىلعانىن بىلەمىز.
رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – جاڭارتىلعان ءماجىلىس. بۇگىندە بۇل پالاتا ساياسي كوزقاراستاردىڭ كەڭ اۋقىمىن بىلدىرەدى. «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» مودەلى تولىقتاي ىسكە اسىرىلدى دەپ ايتۋعا نەگىز بار. مىسالى, ماجىلىستەگى كوپشىلىك ورىنعا يە بولعان «Amanat» پارتياسى مەملەكەت باسشىسىمەن كەڭەسە كەلە العاش رەت پرەمەر-مينيسترلىككە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىندى.
ماجىلىستە ءاربىر زاڭ مەن نەگىزگى شەشىمدەر قوعاممەن بىرلەسە قابىلدانادى.
جاڭارتىلعان ءماجىلىس ەڭ الدىمەن زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ تۋرالى زاڭدى قابىلدادى. حالىق اراسىندا كەڭىنەن تالقىلانعان بۇل زاڭ پرەزيدەنت ۇيىتقى بولعان الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى ورناتۋ بويىنشا قوعامنىڭ باستى تالابىنا لايىقتى جاۋاپ بولدى.
مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن ۇنەمى نازاردا ۇستايدى. 2019 جىلى پرەزيدەنت رەتىندە قابىلدانعان العاشقى شەشىمدەردىڭ ءبىرى قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردىڭ قارجىلىق تاۋەلدىلىگىن, قارىزىن ازايتۋ بولدى. بۇل ماڭىزدى ماسەلە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىن ۇنەمى تولعاندىرادى. پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن دەپۋتاتتار حالىقتىڭ قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسىنا باستاماشى بولىپ وتىر.
پرەزيدەنت ءوز سۇحباتىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا مۇلدەم توزبەۋشىلىك قاعيداتىن ۇستانۋعا توقتالدى. بۇل قازىرگى قوعامداعى الەۋمەتتىك دەرت ەكەنى انىق. وسى رەتتە دەپۋتاتتار تاراپىنان مۇنداي قىلمىس ءۇشىن جازانى ودان ءارى قاتاڭداتۋ ماسەلەلەرى زاڭمەن قايتا پىسىقتالۋدا.
پرەزيدەنت جىلۋ ورتالىعى مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ بۇگىنگى مۇشكىل جاعدايى تۋرالى دا اششى شىندىقتى ايتتى. بۇل پروبلەمالار ۇزاق ۋاقىت ايتىلمادى, جابۋلى قازان كۇيىندە قالىپ وتىردى. 30 جىل ىشىندە ەلىمىزدە بىردە-ءبىر جىلۋ ەنەرگيا ورتالىعى سالىنبادى. ەندى ۇكىمەت پەن اكىمدەر بۇل ماسەلەلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشەتىن بولادى. ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى قالاسىندا 3 جىلۋ ەنەرگيا ورتالىعىن سالۋ جوسپارلانۋدا. قوماقتى ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, جاڭا ماماندار دايارلانادى.
بۇل سۇحباتىندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەل مەن قوعامنىڭ دامۋىنا قاجەتتى قۇندىلىقتارعا دا ەرەكشە توقتالدى. ەلدىك ماقساتتا ارتقا الاڭداماي, ۇزاقمەرزىمدى ماقساتتاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, العا ۇمتىلۋ ماڭىزدى ەكەنىنە باستى نازار اۋداردى.
ياعني ءبىز وتكەنىمىزبەن عانا ماقتانىپ, ءوزىمىز ەشتەڭە ىستەمەي, جەتىستىككە جەتە المايتىنىمىز حاق. بۇل – قوعامدى تىعىرىققا تىرەيتىن الدامشى تۇسىنىك.
جاھاندىق باسەكە جاعدايىندا ءبىز زاماناۋي تەحنولوگيالارى وركەندەگەن, جاساندى ينتەللەكت ەنگىزىلگەن وزىق ەلدەر مەن دامىعان قوعامدارعا قاراپ بوي تۇزەۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ەڭبەكقورلىق, بىلىمگە ۇمتىلۋ, پراگماتيزم, كاسىپقويلىق, ىسكەرلىك, باستاماشىلىق سياقتى قۇندىلىقتاردى بەكەم ۇستانعان مەملەكەتكە اينالۋعا ءتيىسپىز.
مەملەكەت باسشىسى سۇحباتىنىڭ ء«بىز وزىق ويلى ۇلت رەتىندە تەك قانا العا قاراۋىمىز كەرەك!» دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى الدىمىزدا اۋقىمدى ماقسات تۇرعانىن اڭعارتادى.
پرەزيدەنت سۇحباتىنداعى باستى وي – ەلدە قوعامنىڭ قاتىسۋىنسىز ەشبىر وڭ وزگەرىستىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەستىگى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى مەن بەلسەندىلىگى – دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ باستى كەپىلى.
ۇلاعاتتى ۇلتتىق قۇندىلىقتار اياسىندا ۇيىسقان حالىق ەشقاشان كەرى كەتپەي, ءاردايىم نىق سەنىممەن العا ۇمتىلا بەرمەك.
ەرلان قوشانوۆ,
ءماجىلىس توراعاسى
