ستراتەگيالىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار
2023 جىلى جۇزەگە اسىرىلعان ماڭىزدى جوبالاردىڭ ىشىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ۇزىندىعى 308 كم قۇرايتىن «بەينەۋ – جاڭاوزەن» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن ىسكە قوسۋدى اتاپ وتۋگە بولادى.
جوبا ەلدى مەكەندەردى, ءىرى ونەركاسىپتىك نىسانداردى, سونداي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ نەگىزگى ەنەرگەتيكالىق كاسىپورنى جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن «ماەك» جشس تۇراقتى گازبەن جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 5,8 ملرد تەكشە مەتردى قۇرايدى. بۇعان دەيىن «وكارەم – بەينەۋ» گاز قۇبىرى وسى باعىت بويىنشا 3 ملرد تەكشە مەتردەن اسا گاز ايداۋدى قامتاماسىز ەتكەن بولاتىن. ەكى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا شامامەن 9 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتەدى.
سونداي-اق وڭىردە قۇرىق اۋىلىنان سارشا ەلدى مەكەنىنە جانە «جىلى جاعاجاي» كۋرورتتىق ايماعىنا دەيىن گاز قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇل بەس دەمالىس بازاسىن گازداندىرۋعا, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى بولاشاق تۋريستىك جانە ويىن-ساۋىق نىساندارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. وڭىردەگى تۇششىتۋ زاۋىتى دا گازعا قوسىلادى.
2023 جىلى «ماقات – سولتۇستىك كاۆكاز» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ قوسالقى قۇرىلىسى (نەگىزگى قۇبىرعا پاراللەل سالىناتىن, ونىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇبىر ۋچاسكەسى) اياقتالدى. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋعا 86 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمسالدى. وسى جوبانىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى بارلىق تۇتىنۋشى, سونىمەن قاتار اتىراۋ ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ رەزيدەنتتەرى, «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» گازبەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
– جوبانىڭ ماقساتى – ەڭ الدىمەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى كۇشەيتۋ. سونىمەن قاتار تۇرعىنداردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى ولاردىڭ الەۋمەتتىك احۋالى مەن ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جوبا اياسىندا ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ گازعا كوشۋىنە ىقپال ەتەدى, – دەدى QazaqGaz باسقارما توراعاسى سانجار جاركەشوۆ.
گازداندىرۋ قارقىنى ارتا تۇسەدى
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي دەرەكتەرى بويىنشا ەلىمىزدە گازداندىرۋ كورسەتكىشى تۇراقتى تۇردە وسۋدە. 2022-2023 جىلدارى 412 ەلدى مەكەن گازبەن قامتۋ جۇيەسىنە قوسىلىپ, ناتيجەسىندە 628 مىڭ ادام كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزگەن. ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كەم-كەتىكتەر مەن گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ توزعاندىعىنا قاراماستان, رەسپۋبليكا تۇرعىندارى جىل بويى ۇزدىكسىز گازبەن قامتاماسىز ەتىلدى.
– 2030 جىلعا قاراي حالىقتى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ كولەمىن 65 پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 59 پايىزعا جەتىپ وتىر. مىسالى, قاراشا ايىندا تۇركىستان وبلىسى, تولەبي اۋدانىنىڭ بىرنەشە ەلدى مەكەنىنە گاز تارتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, بۇكىل اۋدان 100 پايىز كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلدى, – دەيدى QazaqGaz باسقارما توراعاسى سانجار جاركەشوۆ.
وتكەن جىلدىڭ اياعىنداعى جاعداي بويىنشا ەلىمىزدە 11 ملن 700 مىڭ ادام تۇرمىستىق گازدى پايدالانىپ وتىر. 85 400 جاڭا ابونەنت تابيعي گازعا قوسىلدى. ابونەنتتەردىڭ جالپى سانى 2 409 مىڭ بىرلىكتەن استى. ال گاز قۇبىرلارىنىڭ ۇزىندىعى 3 757 كم-گە ۇلعايىپ, 67 474 كم-ءدى قۇرادى.
2023 جىلى استانا قالاسى بويىنشا 2 مىڭنان اسا ابونەنت گازعا قوسىلدى. ەلوردادا گازداندىرىلعان ابونەنتتەردىڭ جالپى سانى 10 مىڭنان اسىپ وتىر. بۇدان بولەك, «قازترانسگاز ايماق» اكتسيونەرلىك قوعامى جەو-1, جەو-2, جەو-3, «وڭتۇستىك-شىعىس» جانە «تۇران» گاز قازاندىقتارىن تابيعي گازعا قوسىپ, ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىنداعى جوعارى قىسىمدى اينالما گاز قۇبىرىنا گاز بەرۋدى ءساتتى جۇزەگە اسىردى. وسى جوبالاردىڭ بارلىعى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى تاپشىلىقتى جويۋعا جانە استانا ەكولوگياسىن ايتارلىقتاي جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
سالانى تسيفرلاندىرۋعا كوڭىل ءبولىندى
QazaqGaz قولدانىستاعى گاز جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ (ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارى جۇيەلەرىندەگى 2,6 مىڭنان اسا اقاۋلار جويىلدى) جانە جاڭالارىن سالۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋدا. اتاپ ايتقاندا, پايدالانۋشىنىڭ تسيفرلىق تاجىريبەسىن ارتتىرۋعا كوپ كوڭىل بولىنۋدە. وتانداستارىمىز 2023 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ eGov.kz پورتالداعى ونلاين-سەرۆيس ارقىلى ءوز ۇيلەرىن جانە باسقا دا نىسانداردى گازداندىرۋ ءۇشىن ءتيىستى تەحنيكالىق تالاپتاردى الۋىنا جول اشىلدى.
2023 جىلى QazaqGaz جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى رresight (G42) گاز سالاسىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ جونىندە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. اتالعان كەلىسىم اياسىندا بولاشاقتا گازدى ەسەپكە الۋدىڭ ترانسپارەنتتىلىگىن ارتتىرۋعا, ونى ءتيىمدى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
گاز ءوندىرىسى جانە ينۆەستيتسيا
QazaqGaz جاڭا بارلاۋ جوبالارى نەگىزىندە گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋدى جالعاستىرۋدا. سونىمەن قاتار گاز سالاسىنداعى باعانى ايقىنداۋ رەفورماسى اياسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردان گازدى ساتىپ الۋ باعاسىن ىنتالاندىراتىن فورمۋلا بەكىتىلدى.
قازاقستاندا گازدىڭ ورتاشا ساتىپ الۋ باعاسى 1 مىڭ تەكشە مەترىنە شامامەن 40-50 دوللاردى قۇرايدى. ال جاڭا فورمۋلا نەگىزىندە كومپانيالارعا گازدى 110-120 دوللارعا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوز كەزەگىندە بۇل گاز كەن ورىندارىن بارلاۋعا جانە يگەرۋگە ينۆەستيتسيا تارتاتىنى انىق.
گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن دامىتۋ شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلادى. مىسالى, 2023 جىلى قىتايدىڭ GEO-Jade Petroleum كورپوراتسياسىمەن پريدوروجنوە جانە پريدوروجنوە يۋجنوە كەن ورىندارىن بىرلەسىپ يگەرۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىم بويىنشا قىتايلىق كومپانيا كەن ورنىن يگەرۋگە تولىق قارجى بولەدى. جوبالاۋ جۇمىستارى 2024 جىلى باستالادى.
– ءبىز ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ بويىنشا بارلىق شارانى جاساپ جاتىرمىز. سوندىقتان QazaqGaz قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن جانە «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گاز سالاسىندا اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىپ جاتىر. سونىمەن قاتار گاز كەن ورىندارىن يگەرۋدە سالاعا ينۆەستورلار تارتۋدا, – دەپ ءتۇسىندىردى سانجار جاركەشوۆ.
2023 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا جامبىل وبلىسىنىڭ مويىنقۇم اۋدانىندا جاڭا «اناباي» گاز كەن ورنى پايدالانۋعا بەرىلدى. «Qazaqgaz بارلاۋ جانە ءوندىرۋ» جشس (QazaqGaz ەنشىلەس كاسىپورنى) كەن ورنىن يگەرىپ, 3 بۇرعىلانعان ۇڭعىمانى قايتا ىسكە قوستى جانە اناباي – جارقۇم گاز قۇبىرىن تارتتى.
«QazaqGaz رەسۋرستىق بازانى كەڭەيتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. كومپانيا قابىلداعان تاۋارلىق گاز كولەمىن ۇلعايتۋ جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ جوباسىندا بىرنەشە گاز كەن ورىندارىن, ونىڭ ىشىندە جاڭا «اناباي» كەن ورنىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار QazaqGaz جاڭا ۋچاسكەلەردى گەولوگيالىق بارلاۋعا كەلىسىمشارتتار الۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە», دەدى س.جاركەشوۆ.
2028 جىلى ءوندىرۋ كولەمى 44 ميلليون تەكشە مەترگە جەتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
تابىستار مەن جوسپارلار
2023 جىلى رەسەي گازىن قازاقستان اۋماعى ارقىلى وزبەكستانعا تاسىمالداۋ باستالدى. بۇل 823 كم سوزىلعان «ورتالىق ازيا-ورتالىق» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى جوباسىنىڭ 3,5 ايدا رەكوردتىق كورسەتكىشتە اياقتالۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. بۇدان بولەك, PetroChina International كومپانياسىمەن 2023-2026 جىلدارعا ارنالعان جاڭا ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. بۇل – قوس تاراپقا ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى كەلىسىم. وسى ارقىلى قازاقستان گازىن قىتايعا ەكسپورتتاۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, 2023 جىلى QazaqGaz باسشىسى قىتايمەن جاڭا ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتىڭ تالاپتارى مەن پەرسپەكتيۆالارىنا قاتىستى قىتاي ۇلتتىق مۇناي كورپوراتسياسى (CNPC) جانە PetroChina International باسشىلىعىمەن بىرقاتار كەلىسسوز جۇرگىزدى.
العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن QazaqGaz 12 دامۋ باعىتى مەن 50-دەن اسا جوبادان تۇراتىن كەشەندى ستراتەگيا ازىرلەدى. ۇلتتىق كومپانيا وتاندىق گاز سالاسى ءۇشىن جاس مامانداردى دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل بولۋدە.
QazaqGaz جوسپارىندا upstream, downstream جانە midstream بلوكتارىندا جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۇر. وسى ماقساتقا سالىنعان قارجى 3 ترلن تەڭگەدەن اسادى. ولاردىڭ قاتارىندا گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋ, ترانسفەرتتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى ينۆەستور ەسەبىنەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ, سۇيىتىلعان تابيعي گاز وندىرەتىن زاۋىتتار سالۋ جانە قازاقستاننىڭ اۆتوماگيسترالدارىندا كولىككە گاز قۇيۋ ستانسالارىنىڭ جەلىسىن قالىپتاستىرۋ سەكىلدى ىرگەلى جوبالار بار.
وتكەن جىلدىڭ ماڭىزدى قورىتىندىلارىنا Morningstar Sustainalytics حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىگى QazaqGaz كومپانيالار توبى قىزمەتىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇراقتىلىعىنا العاش رەت باعا بەردى. ESG - 19,2 رەيتينگىن العان QazaqGaz گاز سالاسىندا تەك ۇلتتىق نارىقتا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاھاندىق نارىقتا كوشباسشى ورىندا تۇرعاندىعىن كورسەتتى. بۇل رەيتينگ كومپانيانىڭ الەمدىك نارىققا شىعۋعا باعىتتالعان دامۋ ستراتەگياسىنداعى باستى قادامى بولدى جانە Initial Public Offering (IPO) پەرسپەكتيۆالارىن دامىتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزدى.
گاز تاسىمالى مەن ەكسپورتىنداعى جاڭا باستامالار
«ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق (QazaqGaz ەنشىلەس كاسىپورنى) الماتى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىن گازعا كوشىرۋ ءۇشىن گاز ينفراقۇرىلىمىن دايىنداۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. ونىڭ اياسىندا ۇزىندىعى 62,4 شاقىرىمدى قۇرايتىن الماتى – بايسەركە – تالعار گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل جوبا 2-جەو جانە 3-جەو-عا تابيعي گازدى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق گاز قۇبىرىنداعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الادى.
سونىمەن قاتار گاز قۇبىرى الماتى قالاسىن تالعار اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسى (اگتس) ارقىلى تولىق كولەمدە گازبەن قامتۋعا جانە گاز تاراتۋ ستانسالارىنا قوسىلعان جەلىلەرگە گاز بەرۋدى توقتاتپاي, جەلىدە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2023 جىلى الماتى ەنەرگەتيكالىق كەشەنىنىڭ گاز ينفراقۇرىلىمىن سالۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا اگتس-ءتىڭ ىسكە قوسىلىپ, الماتى – بايسەركە – تالعار جانە قازاقستان-قىتاي گاز قۇبىرلارى اراسىنداعى TIP-04-ءتىڭ اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, 3-اگتس ءۇشىنشى جەو-نى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن باستالعان الماتى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ گاز ينفراقۇرىلىمىن دايىنداۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالدى. ونىڭ ۇستىنە, ءبىز ەكىنشى كەزەڭدى – الماتى – بايسەركە – تالعار گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى تارماعىن سالۋدى باستادىق», دەدى سانجار جاركەشوۆ.
جۇزەگە اسىرىلعان, جوسپاردا تۇرعان جوبالاردى جانە حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىك بەرگەن باعالاۋدى ەسكەرەتىن بولساق, قازاقستاننىڭ گاز سالاسىندا كوشباسشى اتانۋىنا بارلىق مۇمكىندىگى بار. وسى رەتتە ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ قولداۋىمەن QazaqGaz گاز يندۋسترياسىن جان-جاقتى رەفورمالاۋدى جۇزەگە اسىرماق. ال بۇل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا زور ىقپال ەتەرى انىق.
