ەكونوميكانىڭ ءوسۋى الماتىدا ايقىن بايقالادى. جىلدىڭ 11 ايىندا قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور 13%-عا كوتەرىلىپ, جەتەكشى ورىنعا شىققان. ەكونوميكانىڭ درايۆەرى 17,7% وسىممەن وڭدەۋ ونەركاسىبى بولدى. قاراشا ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 10,5%-عا دەيىن باياۋلادى. ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي دا جاقسارىپ كەلەدى. 79,5 مىڭ تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىلىپ, ونىڭ 80%-ى تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپقان.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن الماتى قالاسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ول 1,9 ترلن تەڭگە سوماسىنا 58 ءىس-شارانى قامتيدى, ونىڭ 1,6 ترلن تەڭگەسى 2024-2026 جىلدارعا كوزدەلگەن. جالپى, جىل قورىتىندىسى بويىنشا الماتى ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ 6,5%-عا دەيىن جەدەلدەۋى كۇتىلۋدە. بۇل ادام باسىنا شاققانداعى جالپى وڭىرلىك ءونىمدى 21,2 مىڭ دوللار دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.دوساەۆ.
اكىمنىڭ بايانداۋىنشا, الماتى قالاسىنان بيۋدجەتكە تۇسىمدەر بۇرىنعىدان الدەقايدا كوبەيگەن. وسى جىلدىڭ 11 ايىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسىمدەر 34,5%-كە ۇلعايىپ, 4,9 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.
«بيىل 8 جەلتوقساندا قالا ءماسليحاتى الماتى قالاسىنىڭ 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتىن بەكىتتى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ قالانى ورتامەرزىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. الماتىنىڭ 2024 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتى 1 624 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل 2022 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرعاندا 51,8%-عا نەمەسە 553,4 ملرد تەڭگەگە كوپ», دەدى قالا اكىمى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ورتالىقسىزداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اۋداندىق دەڭگەيگە 2023 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ 15 فۋنكتسيا بەرىلدى. 8 اۋداننىڭ بيۋدجەتى 3 ەسەدەن اسا ۇلعايعان. ورتالىقسىزداندىرۋ اياسىندا اۋدان اكىمدىكتەرى بيىل 11 ايدا 326 كم بولاتىن 2 جول توسەمىن جوندەدى. 177 كم سۋمەن جابدىقتاۋ ورنى سالىنىپ, كارىز جۇيەلەرى قۇرىلىپتى. سونىمەن قاتار بالالاردى قولداۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. ءتۇرلى تەگىن ۇيىرمەلەرگە بارۋ ءۇشىن 90 مىڭعا جۋىق ۆاۋچەر بەرىلدى. وكىلەتتىكتەردى بەرۋ جانە جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ اۋدان اكىمدىكتەرى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ەداۋىر ەسەلەپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدى جەدەلدەتتى.
الماتى بيۋدجەتى الەۋمەتتىك باعدارلاۋدى ساقتاي وتىرىپ, قارجىلاندىرۋدى 26%-عا, ياعني 726 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتتى. بۇل بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ شامامەن 45%-ىن قۇرايدى ەكەن. قالا ءماسليحاتى بەكىتكەن بيۋدجەت تۋرالى ايتقان اكىم مەگاپوليستە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قالاي دامىپ جاتقانىنا دا نازار اۋداردى. مىسالى, بيۋدجەتتەن سۋبسيديالاۋعا, كەپىلدىك بەرۋگە جانە كرەديتتەۋگە 51,1 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بۇل 1 705 شوب جوباسىن قولداۋعا مۇمكىندىك بەردى.
الماتى تۋريستەر قالاسى ەكەنى ءمالىم. وعان قالا باسشىسى كەلتىرگەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەر دالەل بولا الادى. وسى جىلدىڭ 9 ايىندا ارۋ قالاعا قىدىرىپ كەلگەن تۋريستەر سانى 17,4%-عا ءوسىپ, 1,5 ملن ادامنان اسىپتى. بۇل رەتتە شەتەلدىك تۋريستەر سانى 1,5 ەسەگە ۇلعايدى. ال اكىمدىكتە جىل سوڭىنا دەيىن تۋريستەر سانى 2 ملن ادامعا دەيىن ارتادى دەگەن جورامال بار ەكەن.
قالا تۇرعىندارىنىڭ قولايلى ءارى جايلى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن دە كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتقان كورىنەدى. ماسەلەن, مەگاپوليستىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ىسىنە توقتالعان اكىم وتكەن جىلى 70 كوشەدە 25 كم جاڭا جول سالىنعانىن جانە 200 كم جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. ەندى كەلەر جىلى قالانىڭ جاڭا اۋداندارىندا جولداردىڭ قۇرىلىسىن 70 كم-گە دەيىن جانە ورتاشا جوندەۋدى 250 كم-گە دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«نەگىزگى جۇمىستاردا باسىمدىق جاڭا اۋداندارعا بەرىلەدى. وكىلەتتىلىكتەردى دەتسەنتراليزاتسيالاۋ شەڭبەرىندە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردى ورتاشا جوندەۋدى اۋدان اكىمدىكتەرىنە بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلعا جاڭا جولدار سالۋ جانە ورتاشا جوندەۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ 34%-عا ۇلعايىپ, 33,1 ملرد تەڭگەدەن 44,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى. بۇعان قوسا قوعامدىق كولىكتى دامىتۋ جانە ەكولوگيالاندىرۋ الماتى قالاسىن 2025 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ باعدارلاماسىن جانە 2030 جىلعا قارايعى ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جوبانى باسىمدىقپەن دامىتا وتىرىپ, قالانىڭ تۇراقتى ترانسپورتتىق كارتاسى قۇرىلۋدا. بيىل قالانىڭ اۆتوبۋس پاركى 1 150 ەكولوگيالىق تازا اۆتوبۋسقا جاڭارتىلدى. الداعى جىلدان باستاپ جەكە تاسىمالداۋشىلاردىڭ ديزەلمەن جۇرەتىن اۆتوبۋستاردى ساتىپ الۋىنا تىيىم سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كەيىنگى 11 جىلدا العاش رەت 100 تروللەيبۋس ساتىپ الىندى. 2024 جىلى تاعى 100 بىرلىك ساتىپ الۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل تروللەيبۋس پاركىن 100%-عا جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الماتىدا مەترو بەلسەندى دامىپ كەلەدى. بيىل 3 قوسىمشا جىلجىمالى قۇرام ىسكە قوسىلدى. قوزعالىس ينتەرۆالى 5 مينۋت 38 سەكۋندقا دەيىن ازايدى. ناتيجەسىندە, مەتروداعى جولاۋشىلار لەگى 100 مىڭ ادامعا دەيىن كوبەيدى. جالپى, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قوعامدىق كولىكتەگى جولاۋشىلار لەگى تاۋلىگىنە 1,5 ملن ادامعا دەيىن ارتتى», دەدى ە.دوساەۆ.
مەگاپوليستىڭ كولىك بايلانىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن بۇقتىرما – قۇلجا تراكتىسى كولىك جولايرىعى اشىلدى. الداعى جىلى قۇلجا تراكتىسى 6 جولاققا دەيىن كەڭەيتىلەدى. ساين كوشەسى مەن اباي داڭعىلىن قالا شەكاراسىنا دەيىن ۇزارتۋ, سونداي-اق سەيفۋللين – جانسۇگىروۆ جانە ساين – موڭكە بي جولايرىقتارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 2024 جىلى الماتىعا قالانىڭ سولتۇستىك, باتىس جانە شىعىس جاعىنان كىرەبەرىستە 3 كولىككە اۋىسىپ وتىرۋ تورابىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى ەكەن. سونىمەن قاتار كەلەر جىلى رايىمبەك داڭعىلىنىڭ بويىمەن احريمەنكو كوشەسىنەن پۋشكين كوشەسىنە دەيىن ۇزىندىعى 9 كم BRT سالىنىپ, ىسكە قوسىلادى. ال 2025 جىلى احريمەنكو كوشەسىنەن اباي كوشەسى اراسىندا تاعى 8 كم سالىنادى.
جايلى قالالىق ورتانى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى قالا تۇرعىندارىنىڭ ساپالى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگى بولىپ وتىر. بيىل 231 كم سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى سالىنىپ, جاڭارتىلدى. 13 كارىز سورعى ستانساسى ورناتىلدى. ال مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2023 جىلى مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك (مساك) بىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋ باستالدى. جاڭا ستاندارتتار بويىنشا 2 مساك ورتالىعى (اۋەزوۆ, جەتىسۋ اۋداندارى) جانە جەتىسۋ اۋدانىندا جاڭا ەمحانا اشىلدى. قولدانىستاعى بەس اۋرۋحانا مەن جەدەل مەديتسينالىق كومەكتىڭ بەس قوسالقى ستانساسىن جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلۋدە. جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ 2023 جىلعى 36,5 ملرد تەڭگەدەن 2024 جىلى 41,0 ملرد تەڭگەگە دەيىن, تاعى 12,3%-عا ۇلعايادى.
الماتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى جىل باسىنان بەرى 5 920 وقۋشىعا ارنالعان 21 مەكتەپ پەن قوسىمشا عيماراتتار, ونىڭ ىشىندە 3 450 ورىنعا 16 جەكەمەنشىك مەكتەپ, 1,5 مىڭ بالاعا 1 مەملەكەتتىك مەكتەپ جانە 970 ورىندىق 4 قوسىمشا عيمارات پايدالانۋعا بەرىلگەن. 1 قىركۇيەكتەن باستاپ العاش رەت 8 258 بالانى قامتيتىن 30 مەكتەپتە مەكتەپ اۆتوبۋسى جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل ءۇشىن 100 اۆتوبۋس ساتىپ الىنعان. وسى جىلى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. ال 2024-2025 جىلدارى 37,1 مىڭ ورىنعا 22 مەكتەپ اشۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا 23,1 مىڭ ورىنعا 13 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
الماتى قاشاندا باق قالاسى مارتەبەسىن ساقتايدى. بيىل اۋدانى 64,8 گا بولاتىن 6 قوعامدىق كەڭىستىك اباتتاندىرىلدى. بۇل – وقۋشىلار سارايى, قبتۋ, ك.بايسەيىتوۆا كوشەسى, جەلتوقسان ساياباعى, كوكمايسا شاعىن اۋدانى, اۋەجاي داڭق الاڭى. الداعى جىلى سايران كولىندە جاڭا جاسىل قوعامدىق كەڭىستىكتەردى قۇرۋ باستالىپ, 2025 جىلى اياقتالادى. وجەت, كەمەل شاعىن اۋداندارىندا جاڭا 3 ساياباق سالۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار بورالداي وزەنىنىڭ ارناسى بويىندا قولدانىستاعى 3 ساياباق اۋماعىن – باۋم توعايىن, تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعىن, ۇلكەن الماتى وزەنىنىڭ جاعالاۋىن قايتا جاڭارتۋ جانە اباتتاندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. قاڭتار ايىندا الماتى قالاسى جاسىل جەلەكتەردى كۇتىپ ۇستاۋ جانە قورعاۋ بويىنشا جاڭا ەرەجەلەر قابىلدادى. وسى جىلدان باستاپ 2-2,5 مەتر كوشەت وتىرعىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋارۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا ءتاسىلى دە ەنگىزىلدى. وسى قاعيدالار ارقىلى 34 ۇڭعىمالار مەن سۋ قابىلداعىشتاردى سالۋ ەسەبىنەن اۆتوماتتى سۋارۋمەن قامتۋ 4,4 ەسەگە ارتىپ, 587 گەكتارعا دەيىن ۇلعايدى.
«قالانى كوگالداندىرۋ ءۇشىن جىل باسىنان بەرى 291 مىڭ اعاش پەن بۇتا وتىرعىزىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن 320 مىڭعا دەيىن جەتكىزىلەدى, سانيتارلىق ماقساتتا 2,3 ملن اعاش وڭدەلەدى. ناتيجەسىندە, 2023 جىلى ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىنىڭ جاسىل جەلەكتەرىن ەسەپكە الماعاندا, جاسىل جەلەكتەردىڭ اۋدانى 11,3-تەن 12,3 شارشى مەترگە دەيىن كەڭەيدى», دەدى قالا اكىمى.
