ءوڭىر مەديتسيناسىنداعى وڭ وزگەرىس

شىنتۋايتىندا, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا سەپتەستى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. سوزىمىزگە مەديتسينا سالاسىن قارجىلان­دىرۋ سوماسى بيىل 2,5 ترلن تەڭگەگە وسكەنى دالەل. مىسالى, 2019 جىلى قارجىلاندىرۋ كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەنىڭ شاماسىندا بولسا, 2021 جىلى – 1,8 ترلن, ال بىلتىر 2,2 ترلن تەڭگەگە جەتىپتى. مەدي­تسينانى قارجىلاندىرۋعا كوپ كوڭىل بولگەننىڭ ەسەسىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى كەڭەيىپ, وسى جاڭاشىلدىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا اسەر ەتەتىنى ايتپاي-اق تۇسىنىكتى. ساناۋلى جىلدا سالاعا بولىنگەن قارجىنىڭ ەسەلەپ وسۋىنە ەلدەگى دەموگرافيالىق جاعداي دا اسەر ەتسە كەرەك. اتاپ ايتقاندا, بيىل ەلدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنا جۇم­سالعان شىعىستار 131 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 73,1-دەن 74,4 جاسقا جەتتى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىس­تىرعاندا 10 اي ىشىندە ءولىم-ءجىتى­مىنىڭ كورسەتكىشى 5,7%-عا, قان اينا­لى­مى جۇيەسى اۋرۋلارىنان ءولىم-ءجىتىم – 6,9%, قاتەرلى ىسىكتەردەن – 0,6%, تىنىس الۋ ورگاندارى اۋرۋ­لارىنان – 4,7%-عا, تۋبەركۋلەز­دەن 22,1%-عا تومەندەگەن. 11 ايدا نارەستە ءولىمى – 9,6%-عا, انا ءولى­مى 24,4%-عا ازايدى. بۇل – پا­تسيەنت­تەر­گە كورسەتىلەتىن قىزمەت سپەكترى­نىڭ كە­ڭەيگەنىن, حالىقتىڭ تابي­عي وسى­مى­نە قاراي مەديتسينا سالا­سىن­داعى جاع­دايدىڭ جاقسارا تۇسكەنىن كورسە­تەتىن ماڭىزدى فاكتور سانالادى.

مەديتسينادا پاتسيەنتتەرگە كورسە­تى­لە­تىن قىزمەت ءتۇرى كوبەيگەنى بايقا­لا­دى. تارقاتىپ ايتار بولساق, ال­عاش­قى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كو­مەك – 10%-عا, كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوس­تيكا­لىق قىزمەتتەر – 2,5 ەسە, ال مەدي­تسينا­لىق وڭالتۋدى قارجىلاندىرۋ 13 ەسە ۇلعايعان. حالىقتىڭ العاشقى مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق كومەككە جۇگىنۋى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 10%-عا ۇلعايىپ, ۇزىن-سانى 96,3 ملن قىزمەتتى قۇراعان. مۇنى ناق قازىر ەلىمىزدەگى ءار­بىر تۇرعىنعا شاققاندا 4,8 قىزمەتتەن كەلەدى. ورايى كەلگەندە العاشقى مە­دي­تسي­نالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ 57%-ى – مەملەكەتتىك, 43%-ى جەكە مەدي­تسي­نا­­لىق ۇيىمدار كورسەتەتىنىن دە ايتا كەتكە­نىمىز ءجون بولار.

بيىل كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكا­لىق قىزمەتتەر سانى 2,5 ەسە كوبەيگەن. 1,1 ملن تۇرعىنعا قىمبات دياگنوستيكالىق قىزمەت (كت/مرت) كورسەتىلگەن. قاشىقتان كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ سانى – 687 مىڭ. بۇل كورسەتكىش بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 7 ەسە كوپ. سول سەكىلدى مەديتسينالىق وڭالتۋعا دا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ, قارجىلاندىرۋ كولەمى 13 ەسە ۇلعايعان. وسى باعىتقا 2019 جىلى 6 ملرد تەڭگە قارالسا, بيىل 78,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇدان ەلىمىزدىڭ 2027 جىلعا قاراي مەديتسيناعا جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 5%-ىنا دەيىن جەتكىزۋگە تالپىنىسىن بايقايمىز. بيىل امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە 200-گە جۋىق مەديتسينالىق وڭالتۋ قىزمەتى كورسەتىلگەن. 48 امبۋلاتوريالىق-ەمحانا­لىق كومەك ۇيىمدارىندا ۇزدىك تاجىريبە ورتالىقتارى اشىلعان. اتالعان ورتا­لىقتاردىڭ 160-تان اسا مامانى ارنايى وقۋدان وتكەن. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, ەرەسەك پاتسيەنتتەرگە 8 اۋرۋ ءتۇرىن (ارتەريالىق گيپەرتونيا, جۇرەكتىڭ يشە­ميالىق اۋرۋى, قانت ديابەتى, گلاۋكوما, ءسۇت بەزى وبىرى, جاتىر موينى وبىرى, كولورەكتالدى وبىر, ۆيرۋستىق گەپاتيت) ەرتە انىقتاۋعا ارنالعان سكرينينگتىك باعدارلاما ىسكە اسىپ جاتىر. بيىل سكري­نينگتىك تەكسەرۋلەرمەن قامتۋ 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 19,7%-عا ارتىپ, 8,5 ملن ادامدى قۇرادى. اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن بۇيرەك, اسقازان-ىشەك جولدارى, تىنىس الۋ ورگاندارى جانە قۋىقاستى بەز وبىرى اۋرۋلارىن ەرتە انىقتاۋعا ارنالعان سكرينينگ كەڭەيتىلدى. جالپى, پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەرمەن شامامەن 2,6 ملن اۋىل تۇرعىنى قامتىلدى. سونداي-اق شالعاي اۋىلداردىڭ 50 مىڭ­نان اسا تۇرعىنى مەديتسينالىق پويىز­داردىڭ قىزمەتىمەن قامتىلسا, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 58% ارتىق ەكەن.

ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق ورتالىقتا­رىندا جىل باسىنان بەرى 244 ترانسپلان­تاتسيا جاسالعان. ال ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىن راديوحيرۋرگيالىق ەمدەۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ گامما-پىشاق ورتالىعىندا وسى كۇنگە دەيىن 1 037 وپە­راتسيا جاسالعان. ال بيىل جاسالعان وپە­راتسيالار سانى 233-كە جەتكەن. قۋان­تارلىعى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جونىن­دەگى كەشەندى جوسپار بەكىتىلدى.

قىركۇيەكتە قازاقستاننىڭ تەڭ توراعا­­­لى­عىمەن بۇۇ باس اسسامبلەيا­سى­نىڭ 78-سەسسياسىندا مساك بويىن­شا پانەلدىك سەسسيا ءوتتى. 24-26 قازان كۇندەرى ەلوردادا دۇ­نيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەۋروپا وڭىرلىك كوميتەتىنىڭ 73-سەسسياسى ۇيىمداستىرىلدى.

مەديتسينا سالاسىن دامىتۋدىڭ تا­عى ءبىر باعىتى «قازاقستان حالقىنا» قو­عام­دىق قورىمەن قاتار مەملەكەت قا­را­جاتى ەسەبىنەن مەديتسينا مەكەمە­لەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتىپ, فارماتسەۆتيكالىق ءونىمدى مولايتۋعا, سالاعا بىلىكتى كادرلاردى تارتۋ­عا نەگىزدەلگەن. بيىل «قازاقستان حال­­قى­ن­ا» قوعامدىق قورىنىڭ قاراجاتى ەسە­بىنەن 30 ملرد تەڭگەگە ورفاندىق دارى­لىك زاتتار ساتىپ الىنعان. بۇعان قوسا 58,8 ملرد تەڭگەگە 514 مەديتسينالىق تەحني­كا الىندى. بۇل رەتتە مەديتسينالىق ۇيىم­داردىڭ جاراقتاندىرىلۋى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5%-عا ۇلعايىپ وتىر.

دارىگەرلەرگە, ونىڭ ىشىندە اسا تاپ­شى ماماندىقتار بويىنشا قاجەتتى­لىك­تى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيىل رەسپۋب­­لي­كا­لىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 6 مىڭعا جۋىق ءبىلىم گرانتى بولىنگەن. جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن بيىل 16,5 مىڭ مامان بىلىكتىلىگىن ارتتىرسا, ونىڭ ىشىندە 108 مامان شەتەلدە تاجىريبە جيعان. ەلدەگى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن بيىل 6 940 تۇلەك ءتامامداسا, 601 مامانعا كوتەرمە جاردەماقى ءبولىنىپ, 384 مامان تۇرعىن ۇيمەن قامتىلعان. سول سەكىلدى 74 مامانعا وزگە دە قولداۋ شارالارى كورسەتىلىپتى.

بيىل ەل ۇكىمەتى قالا, اۋدانداردى مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىممەن قام­­تاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر­عانىن بايقادىق. مىسالى, قاڭتار ايى­نان بۇگىنگە دەيىن ەل بويىنشا 78 دەنساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە 47 نىسان سالىنىپ, 80 نىسان جوندەۋدەن وتكەن. تاعى ءبىر ماڭىزدى دەرەكتەرگە توقتالساق, ەلدە 79 ينسۋلت ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. وسى ورتالىقتاردا بيىل 38 مىڭنان اسا ادام ەمدەلگەن. جەدەل كورونارلىق سيندروم كەزىندە ەل تۇرعىندارىنا مامان­داندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى 44 كورونارلىق ارالاسۋ ورتالىعى كورسەتسە, بيىل مۇنداي ورتالىقتاردا 33 مىڭعا جۋىق ناۋقاس ەمدەلدى.

«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭ­عىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە ەل اۋماعىنداعى 6 كليماتتىق جانە سەيسميكالىق ايماقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قايتا قولدانۋعا ارنال­عان 16 ەتالوندىق جوبا ازىرلەنگەن. بۇل قاتاردا اقمولا, باتىس قازاقستان, تۇر­كىستان, الماتى, جامبىل, قارا­عان­دى وبلىستارى بار. اتالعان ايماق­تاردا دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار, فەلد­شەرلىك-اكۋشەرلىك جانە مەدي­تسينالىق پۋنكتتەر نازاردا بولدى. 42 مساك وبەكتىسىنىڭ قۇرىلىسى, 4 كوپ­بەيىندى ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, جاڭارىپ جاتىر. قازىردە 47 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك نىسانى بوي كوتەرگەن. بۇعان قوسا جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىن سالۋ جانە جاراقتاندىرۋ بويىنشا شارۋالار ۇيلەسىم تاپتى. مىسالى, بيىل دە­مەۋشىلىك كومەك ەسەبىنەن اتىراۋ قالا­سىنىڭ «بەرەكە» شاعىن اۋدانىندا دا­رىگەرلىك امبۋلاتوريا سالىنعان. الما­تى وبلىسىندا «Dolce» سەرىكتەستىگى وڭتۇستىك كورەيالىق «SGP» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, وڭتۇستىك كورەيا تەحنولوگيا­سى بويىنشا وزىق شپريتس ءوندىرۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرا باستادى. «Clever Medical» سەرىكتەستىگى الماتى وبلىسىندا وپەراتسيالىق بولمەلەرگە ارنالعان وتاندىق مەديتسينالىق بۇيىمدار ءوندىرىسىن اشقان. الماتىدا وڭتۇستىك كورەيالىق «Samsung Madison» كومپانياسى جوعارى جانە ساراپتامالىق كلاس­تى ۋلترادىبىستىق ستاتسيونارلىق دياگنوستيكالىق جۇيەلەرىن شىعارۋدى جولعا قويسا, «AiSonic» سەرىكتەستىگى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا العاشقى وتان­دىق «ايشىق» ەستۋ اپپاراتتارىنىڭ ءون­دىرىسىن قولعا الدى. وسى سەكىلدى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىندا, شىمكەنت قالاسىندا, جامبىل وبلىسىندا ىسكە اسىپ جاتقان ءساتتى باستامالار بارشىلىق. بۇل كول-كوسىر جۇمىستىڭ بارلىعى سايىپ كەلگەندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ودان ءارى دامىتۋعا جول اشادى.