نەگىزىنەن تسيفرلىق تەڭگە قولما-قول اقشامەن دە, قولما-قول اقشاسىز دا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ءۇشىنشى نىسانى رەتىندە ەسەپتەلەدى. بۇل يننوۆاتسيالىق ءارى قارجىلىق قىزمەتتەردى جۇرگىزۋ ءۇشىن بلوكچەين تەحنولوگيالارىن پايدالانا وتىرىپ, ءداستۇرلى قارجى جانە تسيفرلىق اكتيۆتەر اراسىنداعى اينالىمنىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە قولدانىسقا ەنەدى دەپ تۇسىندىرەدى ماماندار.
ۇلتتىق بانك تسيفرلىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستاردى 2021 جىلدان باستاپ قولعا العان. قولمەن ۇستالىنبايتىن سيقىرلى تەڭگەنى ودان ءارى دامىتىپ, 2025 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشىرۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى. بيىل نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ جۇيەلەرى بويىنشا ينتەگراتسيانى سىناقتان وتكىزدى.
باس بانك CBDC جوباسىنىڭ اسا ماڭىزدى درايۆەرى, قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋعا قولايلى ەكەنىن ايتادى. دۇنيەجۇزىندە بىرنەشە قاناتقاقتى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, ولاردىڭ اراسىندا قىتاي, برازيليا, رەسەي ورتالىق بانكتەرى مەن ەۋروپالىق ورتالىق بانكتەرى بار. كەلەشەكتە بىزدە دە بىرنەشە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قاتىسۋىمەن تسيفرلىق كارتانى ىسكە قوسۋ جانە قولدانىستاعى تولەم مەحانيزمدەرىن (QR جانە POS تەرمينالدارى) تست پلاتفورماسىمەن بىرىكتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قاراشا ايىندا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ 30 جىلدىعىنا وراي Mastercard پلاتفورماسىندا ەۋرازيالىق بانك شىعارعان جاڭا دەبەتتىك كارتانىڭ تۇساۋى كەسىلدى. تسيفرلىق كارتانى پايدالانۋ ارقىلى العاشقى ساتىپ الۋدى ۇلتتىق تولەم كورپوراتسياسىنىڭ توراعاسى بينۇر جالەنوۆ جاسادى.
جالپى, تسيفرلىق تەڭگە شوتىنداعى قاراجاتتى الەمنىڭ قاي جەرىندە بولسىن كارتامەن تولەم جاساۋعا قولجەتىمدىلىك قاراستىرىلعان. بۇگىندەرى ەۋرازيالىق بانك ءوز سايتىندا CBDC كارتاسى تۋرالى جەتكىلىكتى تۇردە تولىق اقپاراتپەن قامتىپ وتىرعان جالعىز قارجى ينستيتۋتى دەۋگە بولادى.
بۇل رەتتە تسيفرلىق تەڭگەنىڭ بانك كارتاسىنان ارتىقشىلىعى, كارتانى تۇتىنۋشىنىڭ سمارتفونىندا, ساعاتىندا نەمەسە ءاميانىندا ساقتاۋعا, بيزنەس ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن ينفراقۇرىلىم جاڭارتۋلارىن قاجەت ەتپەي-اق قابىلدانعان تولەم ادىستەرىن ودان دا كەڭ تاڭداۋدى قامتىپ, كارتا ۇستاۋشىلارىن الاياقتىقتان قورعايتىن ءارى قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك بەرەتىن وزىق تەحنولوگيالار مەن Mastercard ەرەكشەلىكتەرىمەن نەگىزدەلەدى. ال قاراجات ۇلتتىق بانكتىڭ تسيفرلىق شوتىندا ساقتالىپ, كەپىلدەندىرىلگەن سوماعا نورماتيۆتىك شەكتەۋلەر بار قاراپايىم كارتالاردان, اعىمداعى شوتتار مەن دەپوزيتتەردەن ايىرماشىلىعى مەملەكەت تولىق كەپىلدىك بەرەدى. حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ بولجامدارى بويىنشا, 2030 جىلعا قاراي اينالىمدا 15 بولشەك جانە 9 كوتەرمە CBDس بولۋى مۇمكىن. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 98%-ىن قۇرايتىن 130 مەملەكەت قانداي دا ءبىر جولمەن CBDس قۇرۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەپ, قاراستىرۋدا. 64 ەل بىلىكتىلىكتىڭ وزىق ساتىسىندا تۇر. 4 يۋريسديكتسيا وزدەرىنىڭ تسيفرلىق ۆاليۋتالارىن ەنگىزگەن. بۇل جوبالاردىڭ تۇگەلگە جۋىعى شەشىم قابىلداۋ ستراتەگياسىنداعى ۇسىنىلعان تاسىلدەرگە اسەر ەتەتىن بىرقاتار پارامەتر بويىنشا ەرەكشەلەنگەن. ولاردىڭ ەڭ ماڭىزدى ايىرماشىلىعى – ورتالىق بانكتەردىڭ وزدەرىنە قويعان ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە بايلانىستى بولىپ تۇرعان جايت.
ماسەلەن, نيگەريانىڭ تسيفرلىق ۆاليۋتاسى ە-نايرا دامۋى 2017 جىلى باستالىپ, 2021 جىلى تولەم قۇرالى رەتىندە رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلعان. شۆەد ەلەكتروندى كروناسىن ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستار سول جىلى قولعا الىنعانىمەن, 2020 جىلى قاناتقاقتى جوبا اياسىندا تسيفرلىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋدى ورنىقتىرۋ ءالى جالعاسىپ كەلەدى ەكەن.
جاقىندا ەلىمىزدىڭ باس بانكى تسيفرلىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن قورىتىندىلاۋ تۋرالى «تسيفرلىق تەڭگە: ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرى» جونىندە بايانداماسىن جاريالادى. جوبانى 2024-2025 جىلدارى ارالىعىندا جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ, وعان Visa, Mastercard سەكىلدى حالىقارالىق تولەم جۇيەلەرى مەن حالىق بانكى, Altyn Bank, ەۋرازيالىق بانك پەن بانكتسەنتركرەديت سياقتى ەكىنشى دەڭگەيلى 4 بانك قاتىسقان. قازىرگى كەزەڭدە جوباعا قاتىسۋشى – بانك كليەنتتەرىنە تسيفرلىق شوتتار اراسىندا تولەم جۇرگىزۋ مەن اۋدارما جاساۋعا بولادى. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاماقتانۋ تولەمىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مەن «قازپوشتا» اق بىرلەسىپ, «تسيفرلىق ۆاۋچەرلەر» قاناتقاقتى جوباسىن ىسكە قوستى. ەكسپەريمەنتتىك كونتۋرداعى جۇمىستار Digital Tenge Ideathon 2022 يدەيالار بايقاۋىندا جەڭىسكە جەتكەن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ويلارىن سىناقتان وتكىزۋدى, ترانسشەكارالىق تولەمدەردى, تسيفرلىق تەڭگەمەن قامتاماسىز ەتىلگەن ستەيبلكويندەر شىعارۋدى جانە باعالى قاعازداردى توكەنيزاتسيالاۋدى تەستىلەۋ دە قامتىلعان.
