كەيىنگى جىلدارى ۇكىمەت ەنەرگەتيكا سەكتورىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋدى قولعا الدى. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا ەلەكتر قۋاتى مەن جىلۋ ەنەرگياسىنا دەگەن سۇرانىس ارتىپ, تۇتىنۋ كولەمى كۇن وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. الايدا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋشى كاسىپورىندار مەن جىلۋ تاراتاتىن ورتالىقتاردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرىپ, تۇتىنۋشىلاردى تولىق قاناعاتتاندىرۋدا بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەر تۇر. بىرىنشىدەن, ەنەرگەتيكا سالاسى جەتكىلىكسىز قارجىلاندىرۋدىڭ سالدارىنان العا باسپاي كەلەدى. ەكىنشىدەن, توزىعى جەتكەن جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارى جاڭعىرتۋدى, جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. ۇشىنشىدەن, تاريف ماسەلەسى. ەلەكتر جانە جىلۋ قىزمەتى ءۇشىن نارىقتىق تاريف قالىپتاسپاي وتىر. ال تاريف قۇنىن ءوسىرۋ قاراپايىم تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسىنا سالماق سالادى. دەگەنمەن نارىققا ساي تاريف بەلگىلەنبەسە, ەنەرگەتيكا سالاسىندا جاڭعىرۋ بولمايدى. سونىڭ سالدارىنان ەنەرگيا مەن جىلۋ وندىرەتىن ورتالىقتار جۇمىسىندا ىستەن شىعۋ قاۋپى تۋىندايدى. وسى رەتتە سالا ماماندارى «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرمايتىن» ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ياعني قاراپايىم حالىققا قولايلى, ەنەرگيا وندىرۋشىلەرگە ءتيىمدى ورتاق ءتاريفتى ايقىنداپ الۋدى ۇسىنىپ وتىر.
«ورتالىق ازيا ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسياسى» اق اكتسيونەرى سەرگەي كاننىڭ ايتۋىنشا, شىنىمەن دە مۇقتاج تۇتىنۋشىلار توبىنا قولداۋ كورسەتىلۋى كەرەك. ياعني تۇتىنۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان ساناتىن ءبىز سۋبسيديالاۋىمىز قاجەت. ولاردىڭ ءتاريفىن كوتەرۋدە وتە مۇقيات بولۋ كەرەك. مۇنداي تاجىريبە پاندەميا كەزىندە استانا مەن پاۆلوداردا قولدانىلدى. اتالعان قالالاردا مۇقتاج تۇتىنۋشىلاردىڭ شوتتارىنا ءتيىستى قاراجات اۋدارىلدى. ءبىز وسى ساناتتاعى تۇتىنۋشى شىعىندارىنىڭ سۋبسيديالانۋىنا سەنىمدىمىز», دەيدى سەرگەي كان.
ەنەرگيا مەن جىلۋ وندىرىسىندەگى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋ تەك قانا وسى سەكتوردىڭ قاتىسۋشىلارىن عانا ەمەس, مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردى دا الاڭداتىپ وتىر. الاڭداۋعا نەگىز دە جوق ەمەس. ەلىمىز بويىنشا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ توزىعى جەتكەن. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە 95 پايىزعا دەيىن توزعان, قايتا قالىپقا كەلتىرۋگە كەلمەيتىن ستانسالار بار. ايتالىق, جۇمىس ىستەپ تۇرعان 37 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ 19-ى قىزىل ايماققا, 11-ءى سارى, 7-ءى جاسىل ايماققا كىرگەن. جەو جابدىقتارىنىڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيى 66%-دى قۇرايدى. ال ورال, ستەپنوگور, تاراز, قىزىلوردا, كەنتاۋ قالالارىنداعى جەو جاعدايى, ءتىپتى, قيىن. ونداعى توزۋ كورسەتكىشى 80%-دان اسىپ كەتكەن. دەمەك جىلۋ ماۋسىمىندا توزىعى جەتكەن ستانسالاردا شتاتتان تىس جاعدايدىڭ بولماۋىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى. «قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى قاۋىمداستىعىنىڭ» توراعاسى تالعات تەمىرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, سەكتور ماماندارى اتالعان پروبلەمانى شەشۋدە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە ارەكەت ەتۋ قولعا الىنعان.
«اپاتتاردى بولدىرماۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – كاسىپورىنعا ەڭ جاقسى قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. سونداي-اق تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىمەن كەلىسسوزدەردەن كەيىن ءبىز جالاقى نەگىزىندە ءتاريفتى رەتتەي الدىق. سونىڭ ناتيجەسىندە كەيبىر وڭىرلەردە جالاقىنى 40%-عا دەيىن كوتەردىك. سونىمەن قاتار ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن دە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز. العا باسۋ بار. دەگەنمەن ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋ جاعىنان اقساپ تۇرعاندىعىن سەزەمىز. ياعني ءبىر مەملەكەتتىك ورگان بىزگە ءبىر نارسەنى, ەكىنشى ۆەدومستۆو باسقا نارسەنى ايتادى», دەدى تالعات تەمىرحانوۆ.
بيىل جىلۋ جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ نىساندارىن جوندەۋ جۇمىستارىنا 146 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. ونىڭ 16 ملرد تەڭگەسى ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىندار تاراپىنان بولىنسە, 20 ملرد تەڭگە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن باعىتتالعان. وسى رەتتە سالا ماماندارى بۇل سەكتورعا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن, سونداي-اق «ينۆەستيتسيا ورنىنا تاريف» جاڭارتىلعان باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ وتىر.
«ينۆەستيتسيا ورنىنا تاريف» باعدارلاماسىنا تاۋەلدىمىز. باعدارلاما ستانسالاردىڭ جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ مەن جوندەۋگە ناقتى مۇمكىندىك بەرەدى. باسقا قارجى كوزدەرى جوق. بۇگىنگى باستى مىندەتىمىز – وتكەن جىلدارى «ينۆەستيتسيا ورنىنا تاريف» باعدارلاماسىندا جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى سارالاپ, قورىتىندى جاساۋىمىز كەرەك. سونىڭ ناتيجەسىندە جىلۋ جۇيەسىن رەتكە كەلتىرىپ, ينفراقۇرىلىمدى تاريف نەگىزىندە جوندەپ, جاڭالاي الامىز», دەيدى «قازاقستاننىڭ سالالىق ەنەرگەتيكتەر كاسىپوداعى» توراعاسى ورازبەك بەكباس.
ۇكىمەت ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشۋدى كوزدەپ وتىر. قازىگى تاڭدا سالانى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. تۇجىرىمداما اياسىندا ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جوبالارىنا قاتىساتىن كاسىپورىندارعا (كەمىندە 20 پايىز) 7 پايىز مولشەرلەمەمەن 20 جىلدان اسپايتىن مەرزىمگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل جىلۋ ورتالىقتارىن جاڭعىرتۋعا جاقسى مۇمكىندىك تۋعىزادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, 2024 جىلى «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانادى. ول ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا جانە ورتالىق پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن نارىققا قاتىسۋشىلاردى ءوزارا جۇيەلەۋگە جول اشپاق. «قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى قاۋىمداستىعىنىڭ» ماقساتى دا سول – تاريف ساياساتىن, سەكتورعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋدى ەنگىزۋ جانە سالانى رەتتەيتىن بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەنى انىقتاپ الۋ. جينالىس قورىتىندىسى بويىنشا ەنەرگەتيكالىق قوعامداستىق, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى بارلىق ۇسىنىس ءبىر جەرگە توقايلاستىردى.
