اگرارلىق ورتالىققا اينالامىز دەسەك...

راسىمەن, مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ءجىتى ءمان بەرىپ, ونىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بار مۇمكىن­دىكتى تولىق پايدالانۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ اينالاسىندا ءونىم وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىقتار بار. وندا ساپا­لى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تاپشى. ەلى­مىز­دىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – ەۋرا­زيا قۇر­لى­عىنداعى باستى اگرارلىق ورتا­لىق­تىڭ بىرىنە اينالۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزەمىز دەسەك, الدىمەن ءونىمدى جوعارى دەڭ­گەيدە وڭدەۋگە كوشۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن ءبىز الداعى ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپتەگى وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇل – ناقتى مىندەت. جۇرتتى ءونىم وڭدەۋگە ىنتالاندىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن سالىق ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.

سالادا سان ماسەلە بار

مەملەكەت باسشىسى بۇل سالادا ءىرى كومپانيالار كوبىرەك بولسا, ناقتى سەرپىلىس جاساۋعا بولاتىنىن, سوندىقتان ەكسپورتتى ۇلعايتىپ قانا قويماي, ىشكى نارىقتى دا ىركىلىس بولماۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. ءوزى­مىزدىڭ وتاندىق تاۋارلاردى شەتەلگە تانى­تۋ جانە شىعارۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىل­داۋ­دى تاپسىردى. سونداي-اق جەردى ءبولۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قامتاماسىز ەتۋ مەن سۋ ماسەلەسى شەشىلسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭ تارتىمدى سالا بولاتىنىن ايتقان پرەزيدەنت بۇعان قوسا لوگيستيكا باعىتىن جانداندىرۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ويتكەنى ەل بويىنشا وڭىرارالىق ساۋدانى دامىتۋ ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ, ەگىنشىلىك, ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ ەكونوميكانىڭ كەلەشەگىنە زور ەكەنىن ايتىپ, كورشى مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ساتتىق ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتىپ بەرگەن ەدى.

تاعى ءبىر ماسەلە جولداۋدا ايرىقشا ايتىلدى. ول – رەسپۋبليكاداعى ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ ابدەن ەسكىرىپ, توزۋى. بۇگىندە ءىشىنارا ءىرى اۋىل شارۋاشىلىق قۇرى­لىم­دا­رى بولماسا, كوپتەگەن سەرىكتەستىك پەن قوجا­ل­ىق ەسكى تەحنيكانىڭ قىزمەتىنە ءالى جۇگى­نىپ ءجۇر.

«قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سىنىڭ 80 پايىزى توزىپ تۇر. سون­دىق­تان جىل سايىن ونىڭ 8-10 پايىزىن جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى تەحنيكا وندىرۋشىلەر مەن شارۋالاردىڭ دا مۇددەسىن ەسكەرگەن ابزال», دەدى پرەزيدەنت.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى شارۋالاردى جەر جاعدايى نەمەسە اۋا رايى ەمەس, يننوۆاتسيالىق امال-تاسىلدەر تابىس­قا­ جەتكىزەتىنىن مالىمدەگەن ەدى. بۇعان قو­سىم­شا شەتەلدىڭ تانىمال اگرو-عىلىمي ورتا­لىق­تارىمەن تولىققاندى عىلىمي-تاجى­ري­بەلىك ىنتىماقتاستىق ورناتۋ كەرەگىن ايت­قان.

«زاماناۋي عىلىمعا سۇيەنبەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى جاي توقىراۋعا ەمەس, قۇردىمعا كەتەدى. اگروعىلىمدى دا­مىتۋ جانە ەڭ باستىسى, ونى اۋىل شارۋا­شى­لى­عىندا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەت. ۇلت­تىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتا­لى­ع­­ىن زەرتتەۋ ءىسىنىڭ بارلىق ساتىسىن قام­تيتىن اگروتەحنولوگيا حابىنا اينال­دىرۋ كەرەك. سونداي-اق شەتەلدىڭ تانىمال اگرو-عىلىمي ورتالىقتارىمەن تولىق­قاندى عىلىمي-تاجىريبەلىك ىنتى­ماق­تاستىق ورناتۋ كەرەك. ءبىز جەكە عىلىمي-تەحنولوگيالىق باستامالاردى قول­داي­مىز. ءبىلىم بەرۋ باعدار­لا­ما­لا­رىن اۋىل شارۋاشىلىعى تالاپتارىنا بەيىم­­دەي­مىز», دەدى پرەزيدەنت جولداۋ بارى­سىندا.

اگروعىلىمنىڭ ماڭىزى

سالا عالىمدارىنىڭ پىكىرىنشە, اگرارلى ەلگە تولىق اينالا الاتىن مەملەكەت ەكەنىمىز راس. 100 پايىز دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى رەسپۋبليكاداعى ءار ايماقتىڭ وزىنە ءتان توپىراق ەرەكشەلىگى, كليماتتىق جاعدايى بەلگىلى ءبىر شارۋاشىلىقتاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن وتە قولايلى.

– الدىمەن ءوزىمىزدى اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن تولىققاندى قام­تىپ, ارتىلعانىن سىرتقا ەكسپورتقا شىعارۋ. ماسەلەن, حالىق سانى وتە كوپ قىتاي مەملەكەتى ءتۇرلى ونىمگە بىرنەشە مىڭ تونناعا دەيىن تاپسىرىس بەرەدى. بىراق ونى ءبىزدىڭ ەل تولىق قامتي المايدى عوي. ايتالىق, بيداي, كۇرىش, كۇنباعىس, جۇگەرى, باقشا داقىلدارى, كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك جانە ەت-ءسۇت, جۇمىرتقا سىندى الەۋمەتتىك تاۋارلار, ەڭ بىرىنشىدەن, وزىمىزدە قات بولماۋعا ءتيىس. ال كورشى مەملەكەتتەرگە جونەلتۋدى وزىمىزدەن كەيىن ويلانعان دۇرىس. سوندا عانا اگرارلى ەل ستاتۋسىن قولدانا الامىز. مويىنداۋ كەرەك, بۇل جاعىنان ءبىز كەشەۋىلدەپ دامىپ كەلەمىز. ەكىنشى ماسەلە, اگروعىلىم مەن اگروبيزنەس اراسى ءبىر-بىرىنەن اجىراپ كەتتى. مىسالى, اگروبيزنەس وزىنشە دامىپ كەتتى دە, ولار بەلگىلى ءبىر تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, ەنگىزىپ, سالىقتارىن ۋاقتىلى تولەپ, ادامداردى جۇمىسپەن قامتىپ, قىزمەتتەرىن ءتيىمدى جۇرگىزىپ وتىر. ال اگروعىلىم ارتتا قالىپ قويدى. مىنانى ەسكەرۋ كەرەك. اگروعىلىمسىز اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن قۇرىلىمداردىڭ عۇمىرى ۇزاق بولمايدى. قاراپايىم ايتار بولساق, كليماتتىڭ وزگەرۋى, سۋدىڭ تاپشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سىندى ماسەلەدە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى بيزنەس اقىر سوڭىندا عىلىمعا جۇگىنەدى. سوندىقتان ءبىز الدىمەن سالالىق عىلىمدى دامىتىپ, ودان سوڭ كاسىپ جۇرگىزۋىمىز كەرەك, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سامالبەك قوسانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس پەن عىلىم اراسىنداعى بايلانىس ۇزىلمەسە عانا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قاي كاسىپ تە ومىرشەڭ بولىپ قالا بەرمەك. ماسەلەن, كەيبىر ءداندى داقىلداردىڭ سۇرىپتارى كليمات جاعدايعا بايلانىستى اۋرۋشاڭ بولىپ, بۇرىنعىداي ءونىم بەرۋىن توقتاتادى. بۇل – مال شارۋا­شىلىعىنداعى ءتۇرلى اسىل تۇقىمدى ت ۇلىك­تەرگە دە قاتىستى. ال جىلدا ەگەتىن داقىلىنا نەمەسە باعىپ كەلگەن مالىنا ۇيرەنگەن شارۋاشىلىقتاردا بۇرىنعى ناتيجەگە جەتە الماي, كورسەتكىشىنەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى تۋادى. ويتكەنى ولاردىڭ قاسىندا قاتار دامىپ وتىرعان اگروعىلىم جوق. اقىر سوڭى وزگە جاقتان ءتۇرلى سۇرىپ نەمەسە مال تۇقىمىن الدىرادى, بىراق وعان دا كەپىلدىك بولماي تۇر. ءتۇيىنى سول, ءار وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتتارى جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت.

– قازاقستان اگرارلىق دەرجاۆاعا ءسوز­سىز اينالادى. وعان تابيعي كليماتى دا, جەر كولەمى دە, سۋ رەسۋرستارى تولىق مۇم­كىندىك بەرەدى. بىراق بۇعان عىلىم عانا كومەكتەسەدى. مىسالى, كىشكەنتاي يزرايل مەملەكەتىنىڭ كوپتەگەن اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋى – عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسى. بىزگە كەدەر­گى بولىپ وتىرعان دا وسى جايت. سالا­لىق عىلىمعا كوپ قولداۋ قاجەت. مەم­لەكەت قامقورلىقتى اياماسا, باسقارۋ-ۇيىم­داس­تىرۋ جۇمىستارى ءتيىمدى ىسكە اسسا, بارلىق وڭىر­دە دە شارۋاشىلىق جۇمىسى جان­دا­نا­دى. اسىرەسە وڭتۇستىك ايماقتاردا كەز­ كەلگەن داقىلدىڭ وسۋىنە قاجەتتى جى­لۋ جەتەرلىك, توپىراق قۇنارلىلىعى جاپ-جاقسى. ءوزىمىزدى قامتىپ قويمايمىز, ەكس­پورتتىق الەۋەتىمىز دە زور بولادى. مى­سالى, سۋ تاپشىلىعىن كوپ كورەتىن قى­زىل­وردا وبلىسى ىشكى نارىقتى عانا ەمەس, سىرت ەلدەرگە دە 100 توننادان استام اق كۇ­رىش جىبەرىپ وتىر. بۇعان قوسا رەسپۋبلي­كا­دا بيداي, مايلى, تەحنيكالىق, مال ازىق­تىق داقىلداردى دا مول وندىرۋگە بولادى. بۇل – مال شارۋاشىلىعى سەكتورىنا دا قاتىستى اڭگىمە. جالپى, اگرارلىق ورتا­لىق­قا اينالامىز با دەگەن سۇراقتان گورى, سو­­ع­ان مىندەتتىمىز دەگەن دۇرىس, – دەيدى تەح­ني­­كا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەرىكباي ومىر­زاقوۆ.

ەگىن ەككەن مەن مال باققاندى تىڭداساق

– كەڭەس ۋاقىتىندا قازاقستاندا 25 ملن­ گەكتار جەرگە ءداندى داقىل ەگىلەتىن, – دەي­دى بەلگىلى اگرونوم, «قىزىل ديقان» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى الدانبەرگەن قۇلباەۆ. – ءداندى داقىلىڭ سول, بيداي, ارپا, س ۇلى, جۇگەرى, كۇرىش ت.ب. ەگىستىك كىرەدى. قازىر مەنىڭ پايىمىمشا, بىزدە 21 ملن گەكتاردان اسا جەردى پايدالانىپ كەلەمىز. بىراق گەكتار سانى ازايعانىمەن, ونىمدىلىك ارتىپ وتىر. وعان سەبەپ – اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى جاڭاشىلدىق, تەح­ني­­كا­لاردىڭ زاماناۋي ۇلگىگە بىرتىندەپ كوشۋى. بىلە بىلسەك, قازاقستاننىڭ قۇندى باي­­­­لى­­عىنىڭ ءبىرى – ەگىن مەن مال, ياعني اۋىل شارۋاشىلىعى. رەسەي, بەلارۋس, ۋكراي­نا سياقتى وسى سالانى ءتيىمدى دامى­تىپ, ونىمدەردى ەكسپورتقا شىعارىپ وتى­رۋ­عا ءبىزدىڭ دە تولىق مۇمكىنشىلىگىمىز بار.

بۇل پىكىردى الەۋمەتتىك جەلىدە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى سالماقتى ويلارىن جازىپ جۇرگەن قىزىلوردا وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى ەرۇلان ومىرسەرىكوۆ تە قۋاتتايدى.

– اگرارلى ورتالىققا اينالۋعا نەگە بولماسقا؟ وعان بارلىق گەوگرافيالىق مۇمكىندىگىمىز, ەڭبەك كۇشى, كليماتتىق قولاي­لىلىق, ينفراسترۋكتۋرالىق جۇيە, سون­داي-اق وندىرىلگەن ءونىمدى ساتىپ الاتىن ءارى ءتيىمدى ورنالاسقان كورشى ەلدەر دە جانىمىزدا. راسىمەن دە اۋىل شارۋا­شىلىعىن قولداۋ – ەكونوميكانى ءتيىم­دى­ دامىتۋدىڭ تۋرا جولى. ءبىر سوزبەن ايت­قان­دا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى – ەكو­نوميكانىڭ باسقا سالالارىن قوسا دامىتا الاتىن باعىت. تەك باستى كەمشىلىك – سالانى جەتەلەيتىن, جۇيەلى جەتىلدىرەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالاردىڭ جەتىمسىزدىگى, – دەيدى ول.

اتا كاسىپ – ءتورت ت ۇلىكتى ءوسىرىپ وتىر­عان جەر­­­­گىلىكتى شارۋالار دا اۋىل شارۋا­شى­لى­عى­ سالاسىندا قولداۋ از ەكەنىن ايتادى­. با­س­تى­­ ماسەلە – جايى­لىم­دىق جەردىڭ تارلىعى.

– اتا-بابامىزدىڭ باستى تىرشىلىگى بول­عان مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ جۇر­گەن جىگىتتەر جەتەرلىك. بىراق از. نەگە؟ ويتكەنى مال ءوسىرىپ, ونىڭ ءونىمىن وندى­رەم­ دەۋشىلەرگە قولداۋدىڭ ازدىعى. ءبىر عانا مىسال, 50 نەمەسە 100, ءتىپتى ودان دا كوپ جەردى جالعا الامىز. بۇرىنعىداي, قىس قىستاۋ, جاز جايلاۋ جوق. سول العان جەرىڭ­دى قولداعى بار مالىڭ ايتاقىر ەتىپ جەپ قويادى ەمەس پە؟ امال جوق, ءشوپ پەن جەم­دى ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. ونىڭ باعا­سى تىپتەن اسپانداپ تۇر. بار سالماق شارۋا­نىڭ قالتاسىنا تۇسەدى. ەكىن­شى­دەن, ءبىر جەردە تۇرعان مال اۋرۋشاڭ كە­لە­دى. دۇرىس ءتول بەرمەيدى. ءولىم-ءجىتىمى كوپ. دۇرىسى, مال جايىلىمىن ءجيى اۋىس­تى­رۋعا, سۋلاندىرۋعا ۇلكەن قولداۋ كەرەك. مەن تەك ءبىر عانا مىسال كەلتىردىم. ايتا بەر­سەك, تۇيتكىلدى دۇنيە بارشىلىق. وسىن­داي ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلسا, ەت پەن ءسۇت ونىمدەرىنە اسا قات بولماي, ىشكى نارىق­تى دا قامتىپ, وزگە ەلدەرگە ساتىپ وتى­­رار ما ەدىك, كىم ءبىلسىن؟ – دەيدى «اسان» شا­رۋا قوجالىعىنىڭ يەسى قويشىباي اسا­نوۆ.

«اگرو وركەن» جشس ديرەك­تورى مەدەۋ ەسقوجاەۆ تا اۋىل شارۋا­شى­لى­عى­نا تىڭ سەرپىن كەرەكتىگىن ايتىپ وتىر.

– مۇمكىندىك جەتكىلىكتى. تەك بارىنشا قولداۋ كەرەك. اسىرەسە اۋىل – قالانىڭ اسىراۋشىسى دەپ ەسەپتەسەك, مۇنداي ەلدى مەكەندەردى دامىتۋدى العا قويعان دۇرىس. سونداي-اق تەك اگرو سالاعا باعىتتالعان جەكە قارجى ۇيىمى بولعانى دۇرىس. ەكىنشىدەن, تۇقىم ينستيتۋتتارىن, مەيلى, ول ەگىن نە مال شارۋاشىلىعىندا بولسىن, دامىتىپ, زەرتحانالاردى قايتا زاماناۋي ۇلگىدە جابدىقتاۋ جاعىن قولعا العان دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ۇشىنشىدەن, ليزينگ ماسەلەسى. پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, كوپتەگەن شارۋا­شى­لىق كەڭەس زامانىنداعى تەحنيكانى پاي­دا­لانىپ كەلەدى. كوبىسى توزعان. تومەن پايىز­بەن جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى بەرىلسە, اۋىلداعى شارۋاسىن جۇرگىزىپ وتىرعان اعايىنعا ءتيىمدى كومەك بولارى ءسوزسىز, – دەيدى ول.

شارۋالار ايتقان ءۋاج بەن پىكىردى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اسەت توقتامىسوۆ تا قوستايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءتيىمدى باعدارلاما مەن قارجىلىق قولداۋ بولماي, سالا جەتىستىككە جەتپەيدى. سونداي-اق قازىر تەك شاعىن نەمەسە ورتا دەڭگەيدەگى شارۋاشىلىقتار جەكە ادامدى عانا بايىتۋدا.

– اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قارجىلىق قولداۋ بولماي, دامۋ جوق. ولار تەحنيكا, تۇقىم, تىڭايتقىش الۋ ءۇشىن جەكە ينۆەستوردىڭ قارجىسىنا جۇگىنىپ ءجۇر. اسىرەسە بۇل ەگىستىككە قاتىستى جاعداي. كوكتەمدە ينۆەستوردان اقشا الادى, كۇزدە بيداي نە قارا كۇرىشپەن وتەيدى. تەحنيكا الۋ ءۇشىن دە قوماقتى اقشا كەرەك. ءار داقىلدىڭ وزىنە ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى بولاتىنىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ كوبىسى شەت مەملەكەتتەردەن كەلەدى. وسىنىڭ بارلىعى كەدەرگى ەمەي نەمەنە؟ ەكىنشىدەن, ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى 23 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولسا, بۇلاردىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس. ال ءتۇرلى سۇرىپتى شىعارۋ, سۋ تاپشىلىعى مەن قۇرعاقشىلىققا بەيىم داقىلداردى زەرتتەۋ, مال تۇقىمدارىن قايتا قاراۋ – وسى ينستيتۋتتاردىڭ قۇزىرەتىندە. ەگەر بۇلارعا قارجىلاي ءھام ماتەريالدىق قولداۋ بولماسا, وندا ولار قالاي قارقىندى جۇمىس جۇرگىزبەك؟ عالىمدار قانداي جاڭا سۇرىپ دايىندايدى؟ بىلە بىلسەڭىز, ءبىر داقىلدىڭ سورتىن دايىنداۋ ءۇشىن كوپتەگەن جىل زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ قاجەت. ۇشىن­­­شىدەن, مويىنداۋ كەرەكپىز, ءبىز ءالى سۋ ۇنەمدەۋدى تولىق ۇيرەنبەدىك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ الاڭداپ وتىرعانى دا وسى. اسىرەسە سۋارمالى ەگىستىكپەن اينالىسىپ وتىرعان وڭتۇستىك ايماقتاردا بۇل – ۇلكەن ماسەلە. ەلدە سۋدى پايدالانۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسىن يگەرۋ – كەزەك كۇتتىرمەۋگە ءتيىس, – دەيدى عالىم.

ءسوز سوڭى. ماقالادا اگرو سالانى­ دامىتۋداعى باسىمدىق بەرەر نەگىزگى دۇنيەلەر عانا ايتىلدى. قورى­تىن­دى­سىندا تىڭ تەحنولوگيا, قارجىلىق ماسە­لەنىڭ بولماۋى,­ جاڭا تۇقىم دايىنداۋدا عىلىمي جاڭالىقتاردى قولداۋ, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, جەر قۇ­نا­رىن ساق­تاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالا­رىن قۇراستىرۋ سياقتى جۇمىستار ەلدەگى اگرار­لىق سالانى العا جىلجىتادى. جوعارىدا ايتقانداي, سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن عالىم­نىڭ دا, كاسىپكەردىڭ پىكىرى وسىعان سايادى. ەل ەكونوميكاسىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن پرەزي­دەنتتىڭ اگرارلىق سالاداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى دە ءسوز ەتۋى سوندىقتان. ەندى تاپ­سىر­ما­ بەرىلدى, تياناقتى ورىنداۋ – جاۋاپ­تى­لار­دىڭ قولىندا.

ەرجان قوجاس,

جۋرناليست

قىزىلوردا وبلىسى