كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
مىقتى ولەڭ راسىن دا سولاي عوي دەپ باس شۇلعىتىپ قويادى. مۇقاعاليدىڭ «قاسىم سولاي بولماسا, نەسى قاسىم؟» دەگەنىندەي ولەڭ سولاي بولماسا, نەسى ولەڭ بىراق؟
«قالا بىتكەن قىز قۇساپ بويانادى,
قىزىقتىرماي, قاراتپاي قويا ما ءارى؟
وتىراردىڭ تۇسىنە پومپەي كىرىپ,
ۇيقىسىنان شوشىنىپ ويانادى...» دەيدى. سەرىك اقسۇڭقار ۇلى وسىلاي جازادى. توبەڭنەن ءبىر نارسەنى تاستاپ جىبەرگەندەي, سانانى سىلكىپ وياتادى. اساۋ, اسقاق ليريكا. بيىكتەن قاراپ باعامداۋعا ۇيرەتەدى. ابايدىڭ «ماقسۇتىم ءتىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق» دەگەنىندەي, ادامنىڭ جانىن اسقاقتىققا تاربيەلەۋ تالعامدى وسىرەدى. رۋحتى شىڭدايدى.
اقىن جىرىن بۋىرقانىپ جازاتىنى بايقالادى. «ادام اتا – حاۋا انا» كىتابىندا ءوزى دە ايتادى. «ولەڭدى قالشىلداپ تەرگە باتىپ جازامىن» دەپ. سونىسى شۋماقتارىنان بايقالىپ تۇرادى. جانە دايىندىعى جوق وقىرمان قابىلداي بەرمەيتىن سەزىمدەر اتقاقتايدى دا تۇرادى. اقىن ءوزى بىراق جىر ءتاڭىرىنىڭ الدىندا جۇگىنىپ قانا وتىراتىن سياقتى. پەندەلىگىنىڭ ءبارى ولەدى دەگەن ءسوز. جانىن قويارعا جەر تاپپاعاندا ءتۇپسانادان رۋح قانا باس كوتەرەدى. مارتەبەلى پوەزيانىڭ قۇدىرەتى سول ەمەس پە؟ ادامعا جەردەن باسىن كوتەرىپ سويلەۋگە ۇلى كۇش بەرگەن اللا. وي, سانا-سەزىم, اقىلدىڭ قاسيەتتەرى قوسىلىپ رۋح تۇزەتىندەي بولادى دا تۇرادى. ويلاپ كورىڭىز, ءوزى جىر ءتاڭىرىنىڭ الدىندا تىزەسى قالتىراپ وتىر, بىراق اسقاق-اسقاق سەزىمدەر سويلەپ, تەگەۋرىندى ويلار ايتادى. جان ءسوزى عوي ول. ماعجان بولسا پوەزيانى «جان ءسوزى» دەيدى. سول سۇمدىقتار سەرىك اقسۇڭقار ۇلى جىرلارىنان قىلاڭ ۇرادى. اقىن بولىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ ازابى دا, عاجابى دا سول سياقتى سەزىلەدى. نە سۇمدىقتىڭ ءبارىن سەزىپ قويعاننان اسقان ازاپ بار ما؟ سونسوڭ ولەڭ جازباعاندا قايتەدى اقىن؟ كەيبىر ولەڭدەرىن ءوزى دە تۇسىنبەي قالۋى مۇمكىن-اۋ وندايدا.
«جان راقاتى دجۋنگلي جاناتىنان,
حيروسيما ۇستىندە – قارا تۇمان.
كوگەرشىندەر ۇشىپ ءجۇر, بۇرق-بۇرق ەتىپ
وق-ءدارىنىڭ ءيىسى قاناتىنان...
ۇشتىم مەن دە جاھاننىڭ شەتىن كورىپ,
قىزىل-جاسىل دۇنيە نە تۇرگە ەنىپ,
كىلەم جاپقان تۇر ديۆان-كەرۋەتتەر
ماحابباتتىڭ توسەگى سەكىلدەنىپ!»
وسىدان كەيىن ويانباعان سانا – سانا ما؟ وسىدان كەيىن اتقاقتاپ كەتپەگەن سەزىم – سەزىم بە؟ مۇنداي وقىس ويدان ۇستارانىڭ جۇزىندەي قايرالماعان رۋح ودان كەيىن رۋح بولىپ جارىتا ما, بىلمەيمىن. بىراق ولاي بولۋ ءۇشىن, قالىپتاسۋ ءۇشىن حيروسيمانى, وندا تاستالعان اتوم بومباسىن عانا بىلگەنىڭ از. كوگەرشىندەردىڭ ماحاببات پەن سەزىمگە ورالعان حاتتاردى عانا ەمەس, ودان دا سۇم اقپاراتتاردى تاسىعانىن ءتۇيسىنۋىڭىز كەرەك-اۋ.
ومىرگە ونەردىڭ كوزىمەن قاراۋ... كىم بىلەدى, دۇرىس تا شىعار, بۇرىس تا شىعار... نە دەسەڭ و دە, ءبارىن «بۇلدىرەرىڭ» انىق قوي. سانا-سەزىم, ءسۇيۋ بيىكتەگەن سايىن سىيۋ قيىنداي بەرمەي مە مىنا ورتاعا؟ سوسىن وسى قالىپتى تىرشىلىكتىڭ سىرتىنا شىعىپ الاسىڭ دا, دجوكوندانىڭ كوزىمەن قارايسىڭ دا وتىراسىڭ:
«تاڭ اتادى. ءتۇس. ىمىرت. ءتۇن كىرەدى,
ەستىلەدى مۋزانىڭ مۇڭدى لەبى.
ەرميتاجدا ك ۇلىپ تۇر دجوكوندا,
جىلاپ تۇرعان شىعار ول؟
كىم بىلەدى...».
ءوز وبالىڭ وزىڭە, بىراق. ءومىردىڭ تەپەڭدەگەن ماستەگىنە اينالىپ كۇن كورەم دەسەڭ, كىم قوي دەپتى؟ قولىڭنان تارتقان ادام جوق. ەڭ دۇرىسى, ەرميتاجدا تۇرعان دجوكوندا تۋرالى ويلاماعان...
