سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا پروفەسسور, توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى ءادىل احمەتتىڭ «جاھاندانعان الەمنىڭ گەوساياسي كەلبەتى», «ۆيكيڭدەردىڭ ىزىمەن» كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. القالى جيىنعا سەنات دەپۋتاتى دارحان قىدىرالى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قۋانىش سۇلتانوۆ, جاقسىبەك قۇلەكەەۆ, قايرات سارىباي, عالىمدار باۋىرجان ومار ۇلى, شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى, داريكو ماجيدەنوۆا, امانتاي ءشارىپ, كارىمبەك قۇرماناليەۆ, راحمان الشانوۆ, ت.ب. زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
كەشكە مودەراتورلىق ەتكەن دەپۋتات دارحان قىدىرالى ءوز سوزىندە ەكى كىتاپتىڭ تاريحي قۇندىلىعىنا توقتالدى.
ء«ادىل قۇرمانجان ۇلىنىڭ كىتاپتارى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. الدىندا قىرىق مىڭ جىل بۇرىن التايدان بەرينگ ارقىلى امەريكا اسقان ۇندىستەردى قوعامعا سۇيىنشىلەسە, ەندى ۆيكيڭدەردىڭ حازاريا جانە كاسپيمەن تۇبىرلەس ەكەندىگىن, ۇلى كوشپەلىلەر وركەنيەتىمەن ساباقتاسىپ جاتقاندىعىن تايعا تاڭبا باسقانداي, قازىرگى عىلىمي جاڭالىقتار مەن دنق-نىڭ جانە باسقا دا زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, تەرەڭ تۇجىرىمدار جاسايدى. «جاھاندانعان الەمنىڭ گەوساياسي كەلبەتى» اتتى ەڭبەككە ءادىل قۇرمانجان ۇلىنىڭ الەمگە تانىمال ساياساتكەرلەر مەن نوبەل سىيلىعى يەگەرلەرىنىڭ جاھاندانعان الەمنىڭ گەوساياسي كەلبەتىن ايشىقتايتىن بىرەگەي تۋىندىلارىن ساراپتايتىن ماقالالار توپتاماسى ەنگىزىلگەن.
ال جاڭادان جارىق كورگەن «ۆيكيڭدەردىڭ ىزىمەن» كىتابىندا پروفەسسور بايىرعى سكيف پەن ۆيكيڭ وركەنيەتتەرىنە دەگەن جاڭا كوزقاراستى كوكەيگە قونىمدى دالەلدەر مەن دايەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, الەم عالىمدارى جۇرگىزگەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىنە تابان تىرەيدى», دەدى ول.
ءىس-شارانىڭ القيسساسى كىتاپتىڭ لەنتاسىن قيۋ راسىمىمەن باستالدى. سالتاناتتى راسىمنەن كەيىن ءسوز العان قۋانىش سۇلتانوۆ اۆتور جونىندە كەلەلى وي ءوربىتتى.
ء«ادىل قۇرمانجان ۇلى – اسپاي-ساسپاي, جاماندىققا باسپاي جۇرەتىن ۇلكەن سابىر يەسى. عالىم, زەردەلى زەرتتەۋشىنىڭ شىعارماشىلىق, عالىمدىق جۇمىسى 40-50 جىل بۇرىن شەت تىلدەر ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن بەرى ورىستەپ, تالانتى تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە اشىلدى دەپ ايتۋعا بولادى. سول كەزدە ءبىلىم كوميتەتىن باسقارۋ ىسىنە كىرىستى, ودان كەيىن انگلياعا ەلشى بولىپ باردى, وزگە دە ماڭىزدى قىزمەتتەردى اتقاردى. وسىنىڭ بارلىعى ونىڭ شابىتى مەن قالامىنا جاڭا ءبىر دۇنيەنى, كەڭ الەمدى اشتى. امەريكالىق ۇندىستەردىڭ التايلىق تەگى جايلى كىتاپتان باستاپ, وتە قىزىق گيپوتەزالار, ەرەكشە, تىم جاڭا قورىتىندىلار, ۇسىنىستار جاسادى. وسىلايشا, عىلىمدا ءوز جولىن تاپتى», دەدى ول.
ەكونوميست-پروفەسسور, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ ءادىل احمەتتىڭ قوس كىتابى مازمۇن, جانر تۇرعىسىنان ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭبەكتەردىڭ باسىم بولىگىن قىزىعا وقىپ شىقتىم. «جاھاندانعان الەمنىڭ گەوساياسي كەلبەتى» دەگەن كىتاپتى وقىعان وقىرمان, بىرىنشىدەن, اۆتوردىڭ شىعارماشىلىق ادام ەكەنىن تۇسىنەدى. ەكىنشىدەن, بۇل اۆتوردىڭ تالابى, ىزدەنىسى ءبىر عانا تاريحپەن شەكتەلمەيتىنىن, جان-جاقتى ەكەنىن اڭعارادى. ءادىل قۇرمانجان ۇلىنىڭ ەرەكشە قىرى – قاي كىتاپتى وقىسا دا, سول كىتاپتان كىشكەنتاي بولسىن قورىتىندى شىعارۋعا تىرىساتىندىعى. ءاربىر جازىلعان ۇلكەن ەڭبەكتىڭ ىشىندە ويدان كەتپەيتىن ءتۇيىنى, ءنارى بولادى, سونىڭ بارلىعىن اۆتور ەسسەلەرىنە, ماقالالارىنا سىيعىزىپ وتىرعان. بۇل جەردەگى ماقالالاردىڭ كوبى جاڭا تەحنولوگيالارعا ارنالعان. ءبىر جىلدا ەكى كىتاپتىڭ تۇساۋىن كەسىپ وتىرعانى – ۇلكەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى», دەدى ول.
ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ باس حاتشىسى قايرات سارىباي كىتاپتان ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ جاھاندىق وركەنيەتكە قانشالىق كەڭ قانات جايعانىن بىلۋگە بولاتىنىن العا تارتتى.
«ەكىنشىدەن, ىرگەلى جيناقتار – بۇگىنگى ديپلوماتيا قازانىنىڭ قايناپ تۇرعان كەزىندە بولىپ جاتقان قۇبىلىستارعا باعا بەرەتىن, وعان وزىندىك تۇسىنىگىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەتىن ماڭىزدى تۋىندى. «جاھاندانعان الەمنىڭ گەوساياسي كەلبەتى» كىتابىنىڭ ىشىندە نەشە ءتۇرلى تاقىرىپقا ارنالعان ەسسەلەر بار. بۇل ەڭبەكتەر اينالاداعى جاڭا ۇردىستەردى تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. قوس جيناق تا ءوزىمىزدىڭ ءتول تاريحىمىزعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. قوردالى ەڭبەكتەر ۇلكەن عىلىمي ساراپتامالىق جۇمىستىڭ باسى عانا دەپ سانايمىن», دەدى قايرات سارىباي.
ءىس-شارادا اكادەميك شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى دا جيناقتاردى ءبىر دەممەن وقىپ شىققانىن ايتتى.
«كىتاپتاعى «شەتلاند» نەمەسە «ورتيدجار» دەگەن سكانديناۆ سوزدەرىنىڭ ءبىزدىڭ تىلمەن ۇقساستىعى وقىرمان قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. شۆەد تىلىنەن الىنعان «اكە» ءسوزىنىڭ بىزدەگى «اكە» سوزىمەن بىردەي ماعىنا بەرەتىندىگى, سكانديناۆ تىلىندەگى «ترانا» ءسوزىنىڭ ءبىزدىڭ تىلدەگى «تىرنا» سوزىمەن سايكەسۋى, اعىلشىن تىلىندەگى «بۋتسي» دەگەندەگى «بۋت» ءسوزى قىرعىزداردا اياق ماعىناسىن بەرەتىنى – ۇلكەن تاقىرىپقا جۇك. وسىنداي سالىستىرۋدىڭ ارقاسىندا جيناقتان لينگۆيستيكالىق دەرەكتەردى وتە مول تابۋعا بولادى», دەدى ول.
كىتاپ اۆتورى ءادىل احمەت نورۆەگياداعى ۆيكيڭ قورعاندارى مەن ەلىمىزدەگى ساق قورعاندارىنىڭ اراسىندا تۋىستىق بايلانىس بار ەكەنىن ايتادى. «سونداي-اق سولتۇستىك ەۋروپادا ساق قورعاندارىنىڭ بار ەكەندىگى عىلىمي دالەلدەرمەن باياندالعان. سەبەبى نورۆەگيا قورعاندارىنان تابىلعان ارتەفاكتىلەر مەن التايداعى بەرەل قورعاندارىنان تابىلعان ارتەفاكتىلەردىڭ عاجاپ ۇقساستىعى سكانديناۆتىق ۆيكيڭدەر مەن ساقتاردىڭ تۇپكى تەگىنىڭ ءبىر ەكەنىن دالەلدەيدى», دەيدى عالىمنىڭ ءوزى.
جيىندى قورىتىندىلاعان مودەراتور دارحان قىدىرالى انا تىلىمەن بىرگە شەت ءتىلىن دە جەتىك مەڭگەرگەن ينتەللەكتۋال اۆتوردىڭ قوس كىتابى دا وقىرمانعا ولجا سالاتىن, ورتا تولتىراتىن زەردەلى زەرتتەۋلەر ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
