الماتىداعى شەتەلدىك جانە وتاندىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ ديدارلاسۋى مەدەۋ مەن شىمبۇلاقتان باستالدى. ءبىر جاعىنان «تۇركىتىلدەس جۋرناليستەر قورى» قق ءتۋريزمدى ناسيحاتتاۋعا دا ۇمتىلىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىس, اۋدانىمەن بىرگە, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, وزبەكستان, ازەربايجان, تۇركيا, بەلگيا, ۇلىبريتانيا, نيدەرلاندتان تۇركىتىلدەس باق باسشىلارى مەن وكىلدەرى باس قوسقان فورۋمدا «تۇركىتىلدەس جۋرناليستەر قورى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ءنازيا جويامەرگەنقىزى: «مەديا فورۋمىنىڭ اتاۋىن «Turktime: تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ مەديا بىرلىگى» دەپ اتاۋىمىزدىڭ سەبەبى بار. 2023 جىلى استانادا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ح سامميتىندە قازاقستان ۇيىم توراعالىعىن قابىلداپ الدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ: «تۇركى بىرلىگىن تانىتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز «تۇركى ءداۋىرى!», ياعني «Turktime!» ۇرانىمەن وتەدى», دەپ مالىمدەدى. وسى ورايدا «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى – 2040» اتتى قۇجات بەكىتىلىپ, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىن ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا ماڭىزدى 8 باعىت – سالت-ءداستۇر, ءتۇبى ءبىر تۇركىگە ورتاق قۇندىلىقتاردى بىرىزدەندىرۋ, رەفورمالار, عىلىم, سەنىم, ينۆەستيتسيا, مەدياتسيا جانە ەنەرگياعا باسىمدىق بەرىلدى. ءدال وسى باستى باعىتتاردىڭ اراسىندا تۇركىتىلدەس بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بىرلىگى دە بولۋعا ءتيىس. سەبەبى كەز كەلگەن باستامانى حالىققا جەتكىزىپ, ناسيحاتتايتىن – باق وكىلدەرى», دەدى.
ءۇش كۇنگە ۇلاسقان فورۋمدا سوعىستار, پاندەميا سارقىنشاقتارى, كليماتتىڭ وزگەرۋى, رەسۋرستار تاپشىلىعى, ەكونوميكالىق قيىندىقتار, مەديا سالاسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋى, اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيا مەن جالعان اقپاراتتاردىڭ كۇشەيۋى, باق-تاعى كاسىبي ەتيكانىڭ ءجيى ساقتالماۋى تالقىعا ءتۇستى.
– مەديا فورۋمدا تۇركى ەلدەرىنەن جينالعان ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە مەديا سالاسىنداعى تۇيتكىلدەردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرا وتىرىپ, ورتاق جوبالار جاساۋ جونىندە كەڭەستىك. باستى ماقساتىمىز – ءتۇبى ءبىر تۇركىنىڭ تاريح, رۋحانيات, ونەر, ەكونوميكا مەن ساياساتىن تۇركى حالىقتارىنا ناسيحاتتاۋ. وكىنىشكە قاراي, 70 جىلعا جۋىق ۇستەمدىك قۇرعان كەڭەس وداعى باۋىرلاس حالىقتاردى ءبىر-بىرىنە جات قىلدى. ءالىپبيىن وزگەرتۋ ارقىلى قازاق, قىرعىز, وزبەك, تۇرىكمەن, تاتار, باشقۇرت, قاراقالپاق, تاعى باسقا ۇلتتاردىڭ اراسىنداعى باۋىرلاستىق بايلانىستى ۇزۋگە تىرىستى. ءبىز, تۇركى ەلدەرىنىڭ اقپارات قۇرالدارى مەن جۋرناليستەرى وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا كۇش سالۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن قىسقامەرزىمدى جانە ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق جوسپارلاردى قۇرا وتىرىپ, ماقساتتى دا ۇزدىكسىز دامۋعا مۇددەلىمىز, – دەيدى نازيا جويامەرگەنقىزى.
فورۋمدا تۇركيا رەسپۋبليكاسى تۋريزم مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنداعى مادەنيەت جانە تۋريزم كەڭەسشىسى الپارسلان اكىندجى «جاڭا «جىبەك جولى» تۋريستىك بەلدەۋىندەگى تۇركى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىق نەگىزدەرى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.
ال «كاسىبي ەتيكا. قۇقىق جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك» وتىرىسىنىڭ تىزگىنىن «Alatau-aqparat» مەديا حولدينگىنىڭ باس ديرەكتورى ەرجان تولەك قولعا الىپ, تۇركيالىق جۋرناليست احمەت ءتۇزۇن «جۋرناليستيكاداعى ەتيكالىق قاعيدالار جانە تاجىريبەدەگى كەدەرگىلەر», «مىنبەر» جۋرناليستەردى قولداۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەسەنگۇل كاپقىزى «مەديا ەتيكا», وزبەكستان پارلامەنتىنىڭ «حالق سۋزي»-«نارودنوە سلوۆو» گازەتىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى نۇرلان وسمانوۆ «جۋرناليستىك ادەپ جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك» تاقىرىپتارىندا وي قوزعادى.
«قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى – الماتى قالاسى باسىلىمدارىنىڭ جەتەكشىسى دۋمان اناش مودەراتورلىق ەتكەن «كونتەنتتى مونەتيزاتسيالاۋ: مودەلدەر, پلاتفورمالار, ستراتەگيالار» وتىرىسى دا وقشاۋ ويلاردى ورتاعا سالدى.
بەلگيالىق جۋرناليست, brukseltruk.be سايتىنىڭ يەسى يۋسۋف دجينال جۋرناليستيكا شەكاراعا باعىنبايتىندىعىن ايتا كەلە: ء«بىر كەزدەرى جىبەك جولى ارقىلى ساۋدا جاساعاندار – اقپارات تاسىمالداۋشىلار دا ەدى. ءبىز جۋرناليستەر – اقپاراتتى ءبىر دەرەككوزدەن الىپ, ەكىنشى ءبىر دەرەككوزگە جەتكىزۋشىمىز. وسى قىزمەتتى اتقارۋ بارىسىندا بىزگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك پەن زور ميسسيا بار. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ءدىلىمىزدىڭ, ءتىلىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ وكىلى بولامىز. قازىر جىبەك جولىنىڭ مىندەتىن ونلاين باق ءوزىنىڭ مىندەتىنە الىپ, اتقارىپ وتىر. مەن تۇركيادا ءارى ەۋروپادا جۋرناليست رەتىندە قىزمەت ەتەمىن. مۇمكىندىكتەرىمىزدى پايدالانا وتىرىپ, ءوزىمىز ءۇشىن ءارى تۇركى مەملەكەتتەرى ءۇشىن ءتۇرلى جوسپار قۇرىپ, جۇمىس ىستەي الامىز. البەتتە, ول ءۇشىن كۇش بىرىكتىرۋىمىز قاجەت», دەيدى.
بەلگيالىق ارىپتەسىمىز تۇركى مەملەكەتتەرى باق-تارىندا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك مول دەپ ەسەپتەيدى.
«بۇكىل الەمدەگى جاقۇت نارىعىن دامىتقان ەلدىڭ ءبىرىن بەلگيا قۇرىپ وتىر. جاقۇتتى وڭدەۋ وتە قيىن, جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. سول ءۇشىن مامانداردى ءۇندىستاندا وقىتىپ, تاجىريبە جيناتتى. بۇگىندە ەڭ مىقتى ماماندار سول ەلدە. جۋرناليستەر ءۇشىن ءبىز دە سولاي جاساي الامىز. مىسالى, الماتىدا وتىرعان ءبىر جۋرناليست ەۋروپانىڭ كەز كەلگەن ەلىندەگى مەديادا جۇمىس ىستەي الادى. ياعني ماڭىزدى اقپاراتتاردى, تۇركى ەلدەرىنە ورتاق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاي الامىز. الداعى ۋاقىتتا «تۇركىتىلدەس جۋرناليستەر قورىمەن» بىرلەسىپ, ەۋروپاداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرگە بىرقاتار جۇمىستى قولعا الامىز. مۇنداي جوبالاردى تۇركياداعى ارىپتەستەرمەن بىرلەسىپ جاساپ ءجۇرمىز, ەندىگى كەزەك – قازاقستاندا», دەدى يۋسۋف دجينال.
«الەۋمەتتىك جۋرناليستيكا: باق-تاعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر» اتتى سەمينار-ترەنينگتە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن باق وكىلدەرى بەلگىلى پسيحولوگ جانيا بەيسەنوۆانىڭ «پسيحولوگيالىق قىسىم جانە ەموتسيانى باسقارۋ», «ەمپاتيا» تاقىرىبىنداعى پايىمدارىمەن تانىستى.
الماتى
